Vì sao trẻ sơ sinh bị vàng da?

Chào bạn, vì sao trẻ sơ sinh bị vàng da xuất phát từ việc nồng độ bilirubin, một sắc tố màu vàng sinh ra khi cơ thể phân hủy hồng cầu, tăng cao trong máu bé nhanh hơn khả năng xử lý của gan còn non nớt. Đây là hiện tượng rất phổ biến, ước tính khoảng 60-80% trẻ sơ sinh đủ tháng khỏe mạnh trải qua tình trạng vàng da sinh lý ở các mức độ khác nhau trong tuần đầu sau sinh.

Gan của trẻ sơ sinh cần thời gian để hoàn thiện chức năng xử lý bilirubin sau khi rời khỏi cơ thể mẹ.

Cơ chế nào khiến trẻ sơ sinh dễ bị tăng bilirubin trong máu?

Sự thay đổi môi trường sống đột ngột sau sinh là nguyên nhân cốt lõi dẫn đến hiện tượng này.

Trước khi chào đời, gan của người mẹ đảm nhiệm việc loại bỏ bilirubin thay cho thai nhi. Sau sinh, gan của bé phải tự đảm nhận công việc này trong khi vẫn đang trong giai đoạn hoàn thiện, dẫn đến bilirubin tích tụ tạm thời trong máu. Bên cạnh đó, hồng cầu của trẻ sơ sinh có vòng đời ngắn hơn hồng cầu người lớn, nên quá trình phân hủy hồng cầu diễn ra với tốc độ cao hơn, tạo ra lượng bilirubin lớn hơn cần được xử lý.

Vàng da liên quan đến việc bú mẹ ở trẻ sơ sinh có những dạng nào?

Có hai tình trạng dễ gây nhầm lẫn nhưng bản chất khác nhau hoàn toàn ở trẻ bú mẹ.

Tài liệu StatPearls của Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ phân biệt rõ hai khái niệm:

• Vàng da do bú mẹ chưa đủ (breastfeeding jaundice): xảy ra khi bé chưa bú đủ lượng sữa cần thiết trong những ngày đầu, dẫn đến giảm đào thải bilirubin qua phân, thường cải thiện khi tăng cường số lần và hiệu quả bú
• Vàng da do sữa mẹ (breast milk jaundice): liên quan đến một số thành phần trong sữa mẹ ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa bilirubin của gan, có thể kéo dài đến 8-12 tuần nhưng phần lớn lành tính và không cần ngừng bú mẹ

Bất đồng nhóm máu giữa mẹ và bé có gây vàng da không?

Đây là một trong những nguyên nhân bệnh lý cần được sàng lọc sớm trong thai kỳ và sau sinh.

Khi nhóm máu của mẹ và bé không tương thích, ví dụ mẹ nhóm máu Rh âm còn bé mang Rh dương, hệ miễn dịch của mẹ có thể tạo ra kháng thể tấn công hồng cầu của bé, làm hồng cầu vỡ nhanh và giải phóng lượng lớn bilirubin. Tình trạng bất đồng nhóm máu ABO hoặc Rh này chiếm khoảng 0,5-1,5% trường hợp vàng da ở trẻ sơ sinh theo các thống kê y khoa, và thường được sàng lọc chủ động trong thai kỳ để phòng ngừa.

Những nguyên nhân bệnh lý nào khác có thể gây vàng da ở trẻ sơ sinh?

Bên cạnh các nguyên nhân sinh lý và liên quan đến bú mẹ, một số tình trạng bệnh lý khác cũng cần được loại trừ.

Các nguyên nhân bệnh lý khác gồm:

• Sinh non, khi gan chưa đủ thời gian hoàn thiện chức năng
• Thiếu men G6PD, một rối loạn di truyền ảnh hưởng đến hồng cầu
• Nhiễm trùng sơ sinh ảnh hưởng đến khả năng xử lý bilirubin của gan
• Bầm tím nhiều trong quá trình sinh hoặc bướu máu, khiến lượng hồng cầu phân hủy tăng lên

Khi nào nguyên nhân gây vàng da ở trẻ sơ sinh cần được bác sĩ xác định rõ?

Việc xác định đúng nguyên nhân giúp định hướng theo dõi và điều trị phù hợp cho từng bé.

Bạn nên đưa bé đi khám để xác định nguyên nhân khi vàng da xuất hiện trong 24 giờ đầu sau sinh, lan xuống bụng và tay chân, hoặc kéo dài trên 2-3 tuần mà không có dấu hiệu thuyên giảm. Để quản lý lịch tái khám thuận tiện trong giai đoạn theo dõi quan trọng này, bạn có thể đặt lịch qua App TCI Hospital tại app.thucuc.vn hoặc liên hệ 0936388288.

Vì sao trẻ sơ sinh bị vàng da phần lớn liên quan đến việc gan của bé chưa hoàn thiện chức năng xử lý bilirubin trong khi hồng cầu lại phân hủy với tốc độ nhanh hơn người lớn, đây là nguyên nhân sinh lý phổ biến nhất. Bên cạnh đó, một số nguyên nhân khác như bú mẹ chưa đủ, bất đồng nhóm máu, sinh non hoặc nhiễm trùng cũng có thể góp phần gây vàng da và cần được bác sĩ phân biệt rõ. Việc xác định đúng nguyên nhân giúp gia đình yên tâm hơn và có hướng theo dõi, chăm sóc bé phù hợp.