Trẻ sơ sinh nằm nghiêng bên nào tốt hay nên nằm ngửa?

Chào bạn,

Với trẻ sơ sinh, các tổ chức y khoa quốc tế hiện không khuyến nghị cho bé nằm nghiêng khi ngủ, dù là nghiêng bên trái hay bên phải, mà khuyến cáo tư thế nằm ngửa là an toàn nhất. Đây là điểm khác biệt quan trọng so với quan niệm dân gian phổ biến, vốn cho rằng nằm nghiêng giúp bé đỡ trớ sữa hoặc tránh méo đầu. Phần dưới đây sẽ giải thích rõ cơ sở khoa học của khuyến cáo này và cách áp dụng phù hợp cho bé nhà bạn.

Vì sao nằm ngửa được khuyến cáo là tư thế ngủ an toàn nhất cho trẻ sơ sinh?

Nằm ngửa khi ngủ giúp giảm đáng kể nguy cơ hội chứng đột tử ở trẻ sơ sinh (SIDS) so với các tư thế khác.

Theo Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP), khuyến cáo đặt trẻ nằm ngửa khi ngủ đã góp phần làm giảm hơn 50% số ca SIDS kể từ khi chiến dịch “Back to Sleep” được triển khai từ năm 1994. Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH), qua chương trình Safe to Sleep, cũng khẳng định khuyến cáo này áp dụng cho mọi giấc ngủ của trẻ, cả ban ngày lẫn ban đêm, cho đến khi bé tròn 1 tuổi.

Nằm nghiêng khi ngủ có thực sự nguy hiểm không?

Có. Nằm nghiêng khi ngủ được xem là tư thế không ổn định và tiềm ẩn nguy cơ cao hơn nằm ngửa.

NIH giải thích nằm nghiêng là tư thế không vững, khiến trẻ dễ lật sang nằm sấp trong lúc ngủ mà không tự biết cách xoay đầu để thở, đây chính là tư thế có nguy cơ SIDS cao nhất. Trước năm 1996, AAP từng chấp nhận cả nằm nghiêng và nằm ngửa, nhưng sau đó đã rút lại khuyến nghị nằm nghiêng do bằng chứng cho thấy nguy cơ trẻ lật người tăng lên. Vì vậy, câu hỏi “trẻ sơ sinh nằm nghiêng bên nào tốt” thực chất cần được thay bằng câu hỏi đúng hơn là “trẻ sơ sinh nên nằm ngửa như thế nào cho an toàn”.

Vì sao nhiều người vẫn cho trẻ nằm nghiêng, cha mẹ nên hiểu đúng thế nào?

Quan niệm cho trẻ nằm nghiêng thường xuất phát từ mong muốn giúp bé đỡ trớ sữa hoặc định hình đầu tròn đẹp, nhưng hiện chưa có đủ bằng chứng y khoa ủng hộ hiệu quả này khi so với rủi ro đi kèm.

Nằm nghiêng có giúp trẻ đỡ trớ sữa, trào ngược không?

Không. Theo NIH, kể cả với trẻ có tình trạng trào ngược dạ dày thực quản, bằng chứng hiện tại vẫn cho thấy nằm ngửa là tư thế ngủ an toàn nên duy trì. Việc kê cao đầu giường hoặc nệm cũng không được chứng minh giúp giảm trào ngược, mà ngược lại có thể khiến bé trượt xuống và ảnh hưởng đến đường thở. Nếu bạn lo lắng về tình trạng trớ sữa của bé, nên trao đổi với bác sĩ thay vì tự thay đổi tư thế ngủ sang nằm nghiêng.

Trẻ sơ sinh có được nằm nghiêng lúc thức không?

Có. Nằm nghiêng hoặc các tư thế khác chỉ nên áp dụng khi bé thức và có người lớn giám sát trực tiếp, không áp dụng cho lúc ngủ.

Theo các tổ chức nhi khoa quốc tế (bao gồm hướng dẫn từ Cleveland Clinic và các bệnh viện nhi tại Anh, Úc), thời gian nằm sấp hoặc nằm nghiêng có giám sát (thường gọi là “tummy time”) khi bé thức mang lại lợi ích cho phát triển cơ cổ, cơ vai, hoàn toàn khác với việc để bé nằm nghiêng ngủ không giám sát. Dưới đây là sự khác biệt cơ bản giữa hai bối cảnh:

Sau khi phân biệt rõ hai bối cảnh trên, bạn có thể yên tâm cho bé có thời gian nằm nghiêng hoặc nằm sấp khi chơi, miễn là luôn có người theo dõi và đặt bé về nằm ngửa trước khi ngủ.

Làm sao để phòng ngừa đầu bẹt mà vẫn đảm bảo bé nằm ngửa khi ngủ?

Bạn hoàn toàn có thể phòng ngừa tình trạng đầu bẹt (đầu méo) mà không cần cho bé nằm nghiêng khi ngủ.

Theo Cleveland Clinic, tình trạng đầu bẹt một bên (plagiocephaly) thường liên quan đến việc bé nằm ngửa với đầu nghiêng về một hướng cố định trong thời gian dài, chứ không phải do bản thân tư thế nằm ngửa gây ra. Các biện pháp phòng ngừa được khuyến nghị gồm:

• Đổi hướng đặt đầu bé (đầu giường/chân giường) mỗi ngày để bé tự xoay đầu về hướng khác nhau.
• Xen kẽ bên tay bế, bên cho bú để giảm áp lực lặp lại lên một điểm trên đầu.
• Tăng thời gian tummy time có giám sát khi bé thức, khoảng vài lần mỗi ngày.
• Hạn chế để bé nằm lâu trong ghế rung, xe đẩy, ghế ô tô ngoài thời gian di chuyển cần thiết.

Sau khi áp dụng các biện pháp này, phần lớn tình trạng đầu bẹt nhẹ sẽ cải thiện dần khi bé lớn hơn và vận động nhiều hơn, mà không cần thay đổi tư thế ngủ sang nằm nghiêng.

Khi nào có thể để bé tự chọn tư thế ngủ?

Khi bé đã có khả năng tự lật từ nằm ngửa sang nằm sấp và ngược lại, bạn có thể để bé tự giữ tư thế mình chọn trong lúc ngủ.

Theo AAP, một khi trẻ đạt được mốc phát triển này (thường trong khoảng vài tháng tuổi), nguy cơ liên quan đến tư thế ngủ giảm đáng kể vì bé đã có khả năng tự điều chỉnh để đảm bảo đường thở thông thoáng. Tuy nhiên, bạn vẫn nên luôn đặt bé nằm ngửa khi bắt đầu giấc ngủ, không chủ động đặt bé nằm nghiêng hay nằm sấp ngay từ đầu.

Khi nào cần đưa trẻ đi khám về vấn đề tư thế nằm hoặc hình dạng đầu?

Bạn nên đưa trẻ đi khám nếu nhận thấy đầu bé bị lệch, bẹt rõ rệt hoặc bé có xu hướng chỉ quay đầu về một phía dù đã áp dụng các biện pháp phòng ngừa.

Cleveland Clinic khuyến cáo cần thăm khám khi tình trạng đầu bẹt không cải thiện sau vài tuần áp dụng biện pháp thay đổi tư thế, hoặc khi nghi ngờ bé có tật vẹo cổ (torticollis) khiến bé khó quay đầu sang một bên. Bác sĩ có thể đánh giá thêm để loại trừ các nguyên nhân cần can thiệp chuyên sâu hơn như vật lý trị liệu. Bạn có thể chủ động lựa chọn thời gian thăm khám phù hợp và quản lý lịch khám cho bé thuận tiện hơn qua App TCI Hospital tại app.thucuc.vn, hoặc liên hệ 0936388288 để được hỗ trợ đặt lịch.

Với câu hỏi trẻ sơ sinh nằm nghiêng bên nào tốt, khuyến cáo y khoa hiện tại cho thấy nằm ngửa mới là tư thế ngủ an toàn nhất cho trẻ sơ sinh, không phân biệt nghiêng trái hay nghiêng phải. Nằm nghiêng chỉ nên áp dụng khi bé thức và có người giám sát, không dùng cho giấc ngủ. Nếu bạn lo lắng về tình trạng trớ sữa hoặc hình dạng đầu của bé, nên trao đổi với bác sĩ nhi khoa để được tư vấn hướng chăm sóc phù hợp thay vì tự ý thay đổi tư thế ngủ.