Trẻ sơ sinh bị sôi bụng có đáng lo không?

Chào bạn, tôi hiểu nỗi lo lắng của bạn khi nghe tiếng sôi bụng liên tục từ bé sơ sinh – đặc biệt khi bé còn quá nhỏ để nói lên cảm giác của mình. Trên thực tế, trẻ sơ sinh bị sôi bụng phần lớn là do hệ tiêu hóa non nớt, chưa hoàn thiện, dẫn đến việc xử lý thức ăn và khí trong ruột chưa hiệu quả. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, đây cũng có thể là biểu hiện sớm của các vấn đề cần can thiệp y tế.

Dưới đây, tôi sẽ chia sẻ rõ hơn về nguyên nhân, cách xử trí tại nhà và những dấu hiệu cảnh báo bạn không nên bỏ qua.

Nguyên nhân thường gặp khiến trẻ sơ sinh bị sôi bụng

Hệ tiêu hóa của trẻ sơ sinh vẫn đang trong giai đoạn “tập làm quen” với việc tiêu hóa sữa – dù là sữa mẹ hay sữa công thức. Tiếng sôi bụng thường là âm thanh do nhu động ruột tăng lên khi khí và dịch di chuyển. Một số nguyên nhân phổ biến bao gồm:

– Nuốt nhiều hơi khi bú: Do tư thế bú sai, núm vú không kín, hoặc bé khóc nhiều trước khi bú.
– Hệ tiêu hóa chưa trưởng thành: Ruột non và men tiêu hóa chưa đủ mạnh để xử lý sữa hiệu quả, dễ sinh khí.
– Táo bón nhẹ: Phân ứ đọng làm tăng áp lực trong ruột, gây đầy hơi và sôi bụng.
– Không dung nạp protein sữa bò: Gặp ở một số bé bú sữa công thức, hoặc thậm chí bú mẹ nếu mẹ ăn nhiều sữa bò.
– Ăn quá no hoặc bú dồn dập: Dạ dày bé nhỏ, dễ bị quá tải, dẫn đến rối loạn tiêu hóa tạm thời.

Trong phòng khám, tôi thường gặp nhiều cha mẹ hoảng hốt vì nghe tiếng “lục bục” trong bụng con – nhưng khi kiểm tra, bụng bé vẫn mềm, bú tốt, tăng cân đều, thì đó thường chỉ là sinh lý.

Dấu hiệu cảnh báo cần đưa trẻ đi khám ngay

Mặc dù sôi bụng thường lành tính, bạn không nên chủ quan nếu bé có kèm theo bất kỳ dấu hiệu bất thường nào sau:

– Bụng căng cứng, sờ thấy chắc, không mềm như bình thường.
– Nôn trớ nhiều, đặc biệt nếu nôn ra dịch xanh (mật) hoặc có máu.
– Không đi ngoài trong hơn 24–48 giờ, kèm theo quấy khóc dữ dội.
– Sốt cao trên 38°C (đo trực tràng), nhất là ở trẻ dưới 3 tháng tuổi.
– Trẻ mệt lả, bỏ bú, da xanh tái hoặc li bì – đây có thể là dấu hiệu nhiễm trùng.
– Phân có máu, nhầy, hoặc thay đổi màu sắc bất thường.
– Không tăng cân hoặc sụt cân dù vẫn bú đều.

Những triệu chứng này có thể gợi ý các tình trạng nghiêm trọng như tắc ruột, viêm ruột hoại tử (NEC – thường ở trẻ sinh non), hoặc nhiễm trùng huyết – cần chẩn đoán và xử trí khẩn cấp.

Cách giảm sôi bụng và chăm sóc tại nhà cho trẻ sơ sinh

Nếu bé vẫn bú tốt, ngủ được, bụng mềm và tăng cân đều, bạn có thể áp dụng một số biện pháp đơn giản sau để giúp con dễ chịu hơn:

– Cho bé ợ hơi sau mỗi cữ bú: Bế thẳng đứng, vỗ nhẹ lưng trong 5–10 phút.
– Xoa bụng nhẹ nhàng theo chiều kim đồng hồ: Giúp kích thích nhu động ruột đẩy khí ra ngoài.
– Động tác “đạp xe”: Nằm ngửa, di chuyển chân bé nhẹ nhàng như đang đạp xe đạp.
– Tăng thời gian “tummy time” (nằm sấp khi thức): Tạo áp lực nhẹ lên bụng, hỗ trợ thoát khí.
– Kiểm tra lại tư thế bú: Đảm bảo miệng bé ngậm kín quầng vú (nếu bú mẹ) hoặc núm vú (nếu bú bình).
– Mẹ đang cho con bú nên theo dõi chế độ ăn: Hạn chế sữa bò, đậu, bắp cải… nếu nghi ngờ bé dị ứng.

Lưu ý: Không tự ý dùng thuốc, men vi sinh hay ống hút hơi cho trẻ sơ sinh mà chưa có chỉ định của bác sĩ.

Trẻ sơ sinh bị sôi bụng phần lớn là hiện tượng sinh lý do hệ tiêu hóa non nớt, và thường tự cải thiện khi bé được 3–4 tháng tuổi. Tuy nhiên, bạn cần phân biệt giữa sôi bụng đơn thuần và các dấu hiệu nguy hiểm đi kèm. Nếu bé quấy khóc liên tục, bụng cứng, nôn ói hoặc không đi ngoài – đừng chần chừ, hãy đưa bé đến cơ sở y tế ngay.

Là bác sĩ nhi, tôi luôn khuyên các bậc cha mẹ: “Khi nghi ngờ, hãy đi khám” – vì với trẻ sơ sinh, vài giờ có thể làm thay đổi diễn tiến bệnh.