Trẻ bị viêm ruột có nên uống sữa? 5 điều cha mẹ cần lưu ý khi chăm sóc trẻ

Trẻ bị viêm ruột có nên uống sữa hay không cần được xem xét dựa trên tình trạng tiêu hóa thực tế của trẻ. Một số trường hợp vẫn có thể tiếp tục uống sữa, trong khi trẻ bị tiêu chảy hoặc khó dung nạp lactose có thể cần điều chỉnh loại sữa và lượng uống. Cha mẹ nên nắm rõ những dấu hiệu này để chăm sóc trẻ an toàn và đúng cách.

1. Trẻ bị viêm ruột có nên uống sữa không?

Trẻ bị viêm ruột có nên uống sữa? Câu trả lời là có thể, nhưng không phải trường hợp nào cũng nên duy trì mọi loại sữa như bình thường. Viêm ruột, đặc biệt khi đi kèm tiêu chảy hoặc nôn ói có thể khiến niêm mạc ruột tạm thời giảm khả năng tiêu hóa lactose – loại đường tự nhiên có trong sữa. Khi đó, trẻ uống sữa có lactose có thể bị đầy bụng, chướng hơi hoặc tiêu chảy nhiều hơn.

Tuy nhiên, không nên tự ý cho trẻ nhịn sữa hoặc nhịn ăn kéo dài. Theo NIDDK, trẻ bị viêm dạ dày – ruột do virus nên được trở lại chế độ ăn phù hợp với lứa tuổi khi có thể ăn uống; trẻ đang bú mẹ hoặc dùng sữa công thức vẫn có thể tiếp tục bú/ uống như thường.

1.1. Trẻ bị viêm ruột uống sữa gì?

Việc lựa chọn sữa phụ thuộc vào tuổi, mức độ viêm ruột, tình trạng tiêu chảy và khả năng dung nạp lactose của từng trẻ. Nếu trẻ vẫn dung nạp tốt, không đầy bụng hay tiêu chảy tăng lên sau khi uống, có thể tiếp tục loại sữa phù hợp với lứa tuổi.

Ngược lại, nếu các triệu chứng rõ ràng hơn sau khi dùng sữa, bác sĩ có thể cân nhắc sản phẩm giảm hoặc không chứa lactose trong một khoảng thời gian nhất định. Không nên tự ý đổi nhiều loại sữa liên tục.

1.2. Trẻ bị viêm ruột có nên uống sữa tươi?

Nếu trẻ đã uống sữa tươi trước đó và vẫn dung nạp tốt, không nhất thiết phải loại bỏ hoàn toàn sữa chỉ vì trẻ bị tiêu chảy. Hiệp hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) cũng cho biết trẻ tiêu chảy nhẹ có thể tiếp tục sữa mẹ, sữa công thức hoặc sữa bò, tuy nhiên, nếu trẻ đầy hơi, chướng bụng sau khi uống sữa thì nên trao đổi với bác sĩ về việc có cần tạm ngừng hay thay đổi loại sữa hay không.

Vì vậy, với câu hỏi trẻ tiêu chảy có nên uống sữa, cha mẹ không nên áp dụng một nguyên tắc cứng nhắc cho mọi trẻ. Điều quan trọng là theo dõi phản ứng của trẻ, đảm bảo đủ nước và điện giải, đồng thời duy trì dinh dưỡng phù hợp. Khi tiêu chảy nhiều, dung dịch bù nước điện giải (ORS) có vai trò quan trọng trong phòng ngừa mất nước, chứ không nên dùng sữa để thay thế ORS.

Lưu ý: Nếu trẻ tiêu chảy kéo dài, nôn nhiều, đau bụng dữ dội, phân có máu, sốt cao, uống kém hoặc có dấu hiệu mất nước như tiểu ít, khô miệng, không có nước mắt khi khóc, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám sớm.

2. Vì sao trẻ bị viêm ruột có thể gặp khó khăn khi tiêu hóa sữa?

Khi bị viêm ruột, lớp niêm mạc ruột của trẻ có thể bị tổn thương và hoạt động tiêu hóa, hấp thu thức ăn bị ảnh hưởng tạm thời. Trong đó, lactase – enzyme giúp phân giải lactose trong sữa – được sản xuất chủ yếu ở niêm mạc ruột non. Khi niêm mạc này bị viêm hoặc tổn thương, lượng lactase có thể giảm, khiến lactose khó được tiêu hóa hoàn toàn.

Lactose không được hấp thu sẽ đi xuống đại tràng, tại đây vi khuẩn lên men tạo ra hơi và kéo nước vào lòng ruột. Vì vậy, một số trẻ có thể xuất hiện đầy bụng, chướng hơi, đau bụng hoặc tiêu chảy nhiều hơn sau khi uống sữa. Tình trạng này thường được gọi là không dung nạp lactose thứ phát và có thể cải thiện khi niêm mạc ruột hồi phục.

3. 5 điều cha mẹ cần lưu ý khi chăm sóc trẻ bị viêm ruột là gì?

Khi trẻ bị viêm ruột, cha mẹ không chỉ cần chú ý đến tình trạng tiêu chảy, đau bụng mà còn phải đảm bảo trẻ được bù nước, biết được trẻ bị viêm ruột nên ăn gì và theo dõi sát diễn biến bệnh. Dưới đây là 5 lưu ý quan trọng:

• Bù nước và điện giải đúng cách: Tiêu chảy và nôn ói có thể khiến trẻ mất nước, điện giải nhanh, đặc biệt ở trẻ nhỏ. Cha mẹ nên cho trẻ uống dung dịch oresol (ORS) đúng cách, pha theo hướng dẫn trên bao bì và cho uống từng lượng nhỏ, nhiều lần. Nếu trẻ nôn, có thể tạm ngừng khoảng vài phút rồi tiếp tục cho uống chậm hơn. Không nên tự thay ORS bằng nước ngọt, nước trái cây đóng chai hoặc các loại đồ uống nhiều đường.
• Duy trì chế độ ăn, không để trẻ nhịn đói kéo dài: Viêm ruột nên ăn gì là băn khoăn của nhiều cha mẹ. Thực tế, ngay cả khi bị viêm ruột, trẻ vẫn cần năng lượng và dinh dưỡng để phục hồi. Nếu trẻ còn ăn được, cha mẹ nên tiếp tục cho trẻ ăn theo độ tuổi, ưu tiên thức ăn mềm, dễ tiêu và chia thành nhiều bữa nhỏ. Có thể lựa chọn cháo, cơm mềm, thịt, cá, trứng, rau củ nấu chín… tùy khả năng ăn uống của trẻ. Không nên kiêng khem quá mức hoặc chỉ cho trẻ uống nước trong thời gian dài vì có thể làm trẻ thiếu năng lượng và sụt cân.
• Không tự ý dùng thuốc cho trẻ: Cha mẹ không nên tự mua thuốc cầm tiêu chảy, thuốc chống nôn hoặc kháng sinh cho trẻ. Việc dùng thuốc cần dựa vào nguyên nhân gây bệnh và tình trạng cụ thể. Đặc biệt, kháng sinh không có tác dụng với các trường hợp viêm ruột do virus và việc sử dụng không đúng chỉ định có thể gây tác dụng phụ hoặc làm tăng nguy cơ kháng thuốc. Thuốc chống tiêu chảy cũng không được khuyến cáo sử dụng thường quy cho trẻ nhỏ.
• Theo dõi sát dấu hiệu mất nước và trở nặng: Trong thời gian chăm sóc trẻ tại nhà, cha mẹ nên theo dõi số lần đi ngoài, nôn ói, lượng nước trẻ uống, số lần đi tiểu và trạng thái tỉnh táo. Các dấu hiệu như khô môi, khô miệng, tiểu ít, không có nước mắt khi khóc, mắt trũng, trẻ mệt lả hoặc buồn ngủ bất thường có thể gợi ý mất nước.

Lưu ý: Cha mẹ cần đưa trẻ đi khám sớm nếu trẻ nôn liên tục, không uống được, tiêu chảy nhiều, có máu trong phân, đau bụng dữ dội, sốt cao hoặc xuất hiện dấu hiệu mất nước. Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ cần được theo dõi đặc biệt vì có thể mất nước nhanh.

4. Trẻ bị viêm ruột nên uống loại sữa nào?

Trẻ bị viêm ruột, đặc biệt khi kèm tiêu chảy, không nhất thiết phải ngừng sữa hoàn toàn. Sau khi được bù nước đầy đủ, trẻ nên được ăn uống trở lại sớm để hạn chế thiếu năng lượng và dinh dưỡng. WHO cũng khuyến cáo tiếp tục cho trẻ bú mẹ trong thời gian bị tiêu chảy.

Với trẻ đang sử dụng sữa công thức, sữa thông thường vẫn có thể tiếp tục nếu trẻ dung nạp tốt, không bị tiêu chảy tăng lên, đầy bụng hoặc đau bụng rõ sau khi uống. Hướng dẫn của CDC và ESPGHAN cho thấy phần lớn trẻ bị viêm dạ dày – ruột cấp có thể tiếp tục dùng sữa chứa lactose, không cần đổi sang sữa không lactose một cách thường quy.

Sữa không lactose cho trẻ tiêu chảy có thể được bác sĩ cân nhắc khi trẻ có biểu hiện không dung nạp lactose tạm thời sau viêm ruột, chẳng hạn tiêu chảy kéo dài hoặc nặng hơn rõ rệt sau khi uống sữa chứa lactose. Tuy nhiên, cha mẹ không nên tự ý đổi sữa chỉ vì trẻ đang tiêu chảy.

Nhìn chung, việc trẻ bị viêm ruột có nên uống sữa hay không còn phụ thuộc vào mức độ bệnh, khả năng dung nạp lactose và tình trạng tiêu hóa của từng trẻ. Cha mẹ không nên tự ý cắt hoàn toàn sữa hoặc đổi sang sản phẩm khác khi chưa có hướng dẫn chuyên môn. Hãy ưu tiên bù nước, dinh dưỡng phù hợp và theo dõi các dấu hiệu bất thường để trẻ sớm hồi phục. Nếu trẻ tiêu chảy kéo dài, nôn nhiều, sốt cao, mất nước hoặc mệt lả, cần đưa trẻ đi khám để được đánh giá và điều trị kịp thời.