Trẻ sơ sinh bị ho thì phải làm sao?

Chào bạn,

Khi gặp tình trạng này, điều quan trọng nhất là bạn cần nhỏ mũi bằng nước muối sinh lý, chia nhỏ cữ bú và theo dõi sát nhịp thở của bé. Phản xạ ho ở độ tuổi sơ sinh là cơ chế sinh học nhằm tống xuất chất nhầy dịch tiết để bảo vệ đường thở non nớt. Tuy nhiên, cha mẹ tuyệt đối không tự ý cho con uống bất kỳ loại thuốc giảm ho nào khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Nếu bé xuất hiện triệu chứng thở nhanh, sốt hoặc bú kém, bạn cần đưa trẻ đến bệnh viện thăm khám chuyên khoa ngay lập tức.

Nguyên nhân khiến trẻ sơ sinh bị ho là gì?

Nguyên nhân phổ biến nhất gây ho ở lứa tuổi sơ sinh là tình trạng nhiễm virus đường hô hấp trên hoặc trào ngược dịch dạ dày. Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) chỉ ra rằng hơn 80% các trường hợp viêm đường hô hấp ở trẻ nhỏ bắt nguồn từ các loại virus như virus hợp bào hô hấp (RSV), Rhinovirus hoặc virus cúm, gây xuất tiết dịch nhầy làm kích ứng niêm mạc họng.

Bên cạnh yếu tố nhiễm trùng, cấu trúc dạ dày nằm ngang và cơ thắt thực quản dưới chưa hoàn thiện ở trẻ sơ sinh là căn nguyên gây ra trào ngược dạ dày thực quản. Khi dịch acid dạ dày trào ngược lên thanh quản, phản xạ phòng vệ sẽ kích hoạt các cơn ho ngắt quãng, đặc biệt là ngay sau khi bú no hoặc khi trẻ đang nằm ngửa.

Trẻ sơ sinh bị ho thì phải làm sao tại nhà?

Biện pháp chăm sóc tại nhà an toàn nhất là làm thông thoáng đường thở bằng dung dịch đẳng trương và duy trì đủ lượng dịch cho cơ thể. Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS) khuyến cáo người chăm sóc nên thực hiện vệ sinh mũi bằng nước muối sinh lý nồng độ 0,9% trước cữ bú khoảng 15 phút, giúp làm loãng dịch nhầy đặc quánh và giải phóng cửa mũi sau để trẻ thở êm dịu hơn.

Bên cạnh việc nhỏ mũi, việc tăng cữ bú mẹ hoặc chia nhỏ lượng sữa công thức trong ngày đóng vai trò then chốt giúp làm ẩm niêm mạc họng, làm dịu cảm giác ngứa rát và cung cấp kháng thể tự nhiên chống lại mầm bệnh. Người chăm sóc có thể sử dụng thêm máy tạo ẩm không khí trong phòng ngủ để giữ độ ẩm ở mức 50% đến 60%, giúp biểu mô đường hô hấp không bị khô ráp. Nhờ vậy, câu hỏi trẻ sơ sinh bị ho thì phải làm sao đã có giải pháp nền tảng là ưu tiên các biện pháp vật lý dịu nhẹ và tuyệt đối không lạm dụng hóa dược bừa bãi.

Vì sao không dùng thuốc ức chế ho cho trẻ sơ sinh?

Thuốc ức chế ho tiềm ẩn nhiều nguy cơ ngộ độc cấp tính và làm nặng thêm tình trạng ứ đọng đờm đặc trong phổi trẻ nhỏ. Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) cảnh báo nghiêm cấm sử dụng các loại thuốc ho không kê đơn chứa hoạt chất như Dextromethorphan hay Codein cho trẻ em dưới 2 tuổi do nguy cơ gây ức chế trung tâm hô hấp não bộ, co giật và rối loạn nhịp tim.

• Nguy cơ tắc nghẽn đờm: Phản xạ ho giúp tống xuất vi khuẩn và chất tiết; việc triệt tiêu cơn ho nhân tạo sẽ khiến đờm đặc tích tụ sâu trong phế quản, làm tăng nguy cơ bẹp phế nang.

• Nguy cơ ngộ độc kháng histamin: Các thành phần chống dị ứng thường gây an thần quá mức, làm lu mờ các dấu hiệu suy hô hấp nguy hiểm của bệnh nhi.

• Nguy cơ ngộ độc mật ong: Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) đặc biệt lưu ý không dùng mật ong cho trẻ dưới 1 tuổi vì nguy cơ ngộ độc độc tố vi khuẩn Clostridium botulinum gây liệt cơ hoành.

Nhận diện các bệnh lý hô hấp thường gặp qua cơn ho?

Tính chất âm thanh của tiếng ho kết hợp cùng triệu chứng đi kèm giúp định hướng sớm bệnh lý thực thể tại các phân đoạn đường thở:

• Viêm thanh khí phế quản cấp (Croup): Trẻ phát ra tiếng ho ồm ồm như chó sủa, khàn giọng rõ rệt và xuất hiện tiếng thở rít (stridor) khi hít vào lúc quấy khóc, thường xuất hiện đột ngột vào ban đêm.

• Viêm tiểu phế quản: Bệnh đặc trưng bởi cơn ho có đờm dồn dập, thở khò khè dai dẳng, cánh mũi phập phồng và thường khởi phát sau vài ngày chảy nước mũi trong do nhiễm virus.

• Ho do sặc sữa: Cơn ho sặc sụa xuất hiện tức thì trong lúc đang bú, trẻ có thể tím tái quanh môi và hốt hoảng do sữa tràn vào thanh quản.

Dấu hiệu suy hô hấp ở trẻ sơ sinh cần quan sát?

Việc phát hiện sớm các dấu hiệu gắng sức khi thở là yếu tố quyết định để ngăn ngừa biến chứng thiếu oxy máu ở trẻ sơ sinh. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đưa ra tiêu chuẩn lâm sàng xác định nhịp thở nhanh ở trẻ dưới 2 tháng tuổi là từ 60 nhịp mỗi phút trở lên khi trẻ nằm yên tĩnh, và từ 50 nhịp mỗi phút đối với trẻ từ 2 đến 11 tháng tuổi.

Ngoài việc đếm nhịp thở bằng mắt trong trọn vẹn 1 phút, cha mẹ cần cởi áo để quan sát thành ngực và cơ hoành của bé. Nếu nhận thấy hiện tượng rút lõm lồng ngực (phần dưới lồng ngực lõm sâu vào khi hít vào), hõm ức co kéo hoặc trẻ phát ra tiếng thở rên (grunting) theo từng nhịp thở, đây là bằng chứng rõ ràng của tình trạng suy hô hấp cấp tính cần cấp cứu.

Khi nào bạn cần đưa trẻ đến gặp bác sĩ?

Bạn cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay lập tức khi cơn ho đi kèm các dấu hiệu nguy hiểm toàn thân hoặc rối loạn huyết động. Hướng dẫn lâm sàng của Viện Y tế và Chăm sóc Chất lượng Quốc gia Anh (NICE) khuyến cáo phụ huynh phải đưa trẻ đi khám khẩn cấp nếu bé sốt cao trên 38°C (đối với trẻ dưới 3 tháng tuổi), môi đầu chi tím tái, li bì khó đánh thức hoặc giảm trên 50% lượng sữa bú trong 24 giờ.

Nếu trẻ chỉ ho thưa thớt, không sốt, thở êm và vẫn bú mẹ bình thường, bạn có thể tiếp tục chăm sóc theo dõi tại nhà; tuy nhiên nếu cơn ho kéo dài quá 5 ngày không thuyên giảm, việc đánh giá chuyên khoa là rất cần thiết để phòng ngừa viêm phổi tiềm ẩn. Để chủ động sắp xếp thời gian thăm khám thuận tiện và bảo vệ sức khỏe hệ hô hấp của con, bạn có thể đặt lịch trên App TCI Hospital: app.thucuc.vn.

Tóm lại, hiện tượng trẻ sơ sinh bị ho thì phải làm sao đòi hỏi cha mẹ phải luôn giữ bình tĩnh, thực hiện vệ sinh mũi họng sạch sẽ, chia nhỏ cữ bú và tuyệt đối không tự ý dùng thuốc. Ho là tấm lá chắn sinh học giúp bảo vệ phổi non nớt, nhưng cũng có thể là tín hiệu cảnh báo nhiễm trùng hô hấp tiến triển nhanh ở trẻ nhỏ. Bạn hãy theo dõi sát sao nhịp thở, màu sắc da của con và chủ động đưa bé đi khám y tế kịp thời để đảm bảo an toàn tuyệt đối cho sự phát triển của trẻ.