Trẻ nhỏ đã từng bị tay chân miệng rồi thì có thể bị tái nhiễm lại không?

Chào bạn,

Trẻ nhỏ đã từng mắc bệnh tay chân miệng hoàn toàn có thể bị tái nhiễm lại nhiều lần. Nguyên nhân trẻ bị tay chân miệng nhiều lần xuất phát từ việc căn bệnh này do một nhóm virus đường ruột gây ra, chứ không phải do một loại virus duy nhất. Việc hiểu rõ cơ chế miễn dịch và các chủng virus gây bệnh sẽ giúp bạn có phương án chăm sóc, phòng ngừa tái phát hiệu quả cho trẻ.

Vì sao trẻ đã từng bị tay chân miệng vẫn có thể bị tái nhiễm?

Nhiều người lầm tưởng rằng bệnh tay chân miệng ở trẻ em cũng giống như thủy đậu hay sởi, tức là chỉ mắc một lần trong đời là sẽ có miễn dịch suốt đời. Tuy nhiên, trên thực tế lâm sàng, chúng tôi đã tiếp nhận nhiều trường hợp trẻ tái nhiễm tay chân miệng lần 2, lần 3, thậm chí là lần 4.

Sự đa dạng của các chủng virus đường ruột

Lý do cốt lõi khiến trẻ bị tay chân miệng nhiều lần là do sự đa dạng của các chủng virus gây bệnh. Bệnh lý này được gây ra bởi nhóm virus thuộc chi Enterovirus, trong đó hai nhóm phổ biến nhất là Coxsackievirus A16 và Enterovirus 71 (EV71). Ngoài ra, các chủng khác như Coxsackievirus A6 hoặc A10 cũng có thể là tác nhân gây tổn thương.

Khi trẻ nhiễm một chủng virus cụ thể, cơ thể trẻ chỉ sinh ra kháng thể bảo vệ đặc hiệu đối với chính chủng virus đó. Cơ thể hoàn toàn không có sự miễn dịch chéo với các chủng còn lại. Do đó, nếu trẻ tiếp xúc với một chủng virus đường ruột khác thuộc nhóm này, trẻ vẫn sẽ tiếp tục bị tái nhiễm tay chân miệng.

Đặc điểm của hệ miễn dịch tự nhiên ở trẻ nhỏ

Hệ miễn dịch tự nhiên của trẻ nhỏ, đặc biệt là nhóm trẻ dưới 5 tuổi, vẫn đang trong quá trình hoàn thiện và còn rất non nớt. Sau khi khỏi bệnh, lượng kháng thể tự nhiên được tạo ra có thể giảm dần theo thời gian. Sự sụt giảm này kết hợp với việc virus gây bệnh lây lan rất mạnh qua đường tiêu hóa và tiếp xúc dịch tiết dịch tễ khiến tỷ lệ trẻ em tái nhiễm tay chân miệng luôn ở mức cao trong các mùa dịch.

Triệu chứng tái nhiễm tay chân miệng lần sau có nặng hơn không?

Mức độ nghiêm trọng của bệnh ở những lần nhiễm sau phụ thuộc rất lớn vào chủng virus mà trẻ mắc phải, chứ không phụ thuộc vào số lần mắc bệnh.

Nếu lần tái nhiễm tay chân miệng tiếp theo do chủng Coxsackievirus A16 hoặc Coxsackievirus A6 gây ra, các biểu hiện lâm sàng thường ở mức độ nhẹ. Trẻ có thể xuất hiện tình trạng sốt nhẹ, tổn thương niêm mạc miệng gây loét miệng, kèm theo các nốt phát ban dạng phỏng nước ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, mông hoặc đầu gối. Bệnh thường tự khỏi sau 7 đến 10 ngày nếu được chăm sóc y tế đúng cách.

Ngược lại, nếu lần tổn thương sau do chủng Enterovirus 71 (EV71) gây ra, nguy cơ bệnh diễn tiến nặng là rất cao, ngay cả khi lần đầu trẻ chỉ bị nhẹ. Chủng EV71 có đặc tính hướng thần kinh, dễ tấn công vào hệ thần kinh trung ương và gây ra các biến chứng nguy hiểm như viêm não, viêm màng não, viêm cơ tim, phù phổi cấp. Theo các báo cáo từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), chủng virus EV71 chính là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến các ca tử vong do tay chân miệng ở trẻ em tại khu vực Tây Thái Bình Dương.

Các lưu ý quan trọng trong điều trị và phòng ngừa tái nhiễm tay chân miệng

Hiện nay, y học vẫn chưa có thuốc điều trị đặc hiệu cho bệnh lý này. Do đó, nguyên tắc cốt lõi của chúng tôi trong điều trị vẫn là hỗ trợ, kiểm soát triệu chứng và theo dõi sát sao để phòng ngừa các nguy cơ biến chứng.

Khi trẻ có dấu hiệu tái nhiễm tay chân miệng, bạn cần thực hiện ngay các biện pháp sau:

• Kiểm soát thân nhiệt cho trẻ bằng thuốc hạ sốt phù hợp (như Paracetamol) theo đúng liều lượng cân nặng, tuyệt đối không tự ý dùng Aspirin.
• Vệ sinh các vết loét miệng bằng dung dịch sát khuẩn phù hợp để trẻ đỡ đau và có thể ăn uống, tránh nguy cơ mất nước.
• Cách ly trẻ tại nhà ít nhất 10 ngày kể từ khi khởi bệnh để tránh lây lan cho cộng đồng qua đường tiêu hóa và dịch tiết hô hấp.
• Theo dõi sát các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm như sốt cao liên tục không đáp ứng thuốc hạ sốt, giật mình chới với, đi đứng loạng choạng, run chi, nôn ói nhiều. Khi xuất hiện các dấu hiệu này, cần đưa trẻ đến bệnh viện cấp cứu ngay lập tức.

Để chủ động phòng bệnh, việc thực hiện vệ sinh khử khuẩn đồ chơi, rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh là bắt buộc. Bên cạnh đó, chúng tôi khuyến cáo phụ huynh nên chủ động đưa trẻ đi tiêm vắc xin phòng bệnh tay chân miệng (đặc biệt là vắc xin phòng chủng EV71) để giảm thiểu tối đa nguy cơ gặp phải các biến chứng nguy hiểm.

Tóm lại, trẻ nhỏ hoàn toàn có thể bị tái nhiễm tay chân miệng nhiều lần do sự tồn tại của nhiều chủng virus đường ruột khác nhau trong môi trường. Việc mắc bệnh lần trước không giúp trẻ miễn dịch hoàn toàn với các lần dịch sau. Do đó, bạn tuyệt đối không được chủ quan trong việc chăm sóc và phòng bệnh cho trẻ. Khi phát hiện trẻ có các biểu hiện nghi ngờ mắc bệnh, hãy đưa trẻ đến cơ sở y tế uy tín để được bác sĩ thăm khám, phân độ lâm sàng và hướng dẫn điều trị kịp thời.