Trẻ bị ho phải làm sao?

Chào bạn, tôi hiểu nỗi lo của bạn khi thấy con ho liên tục — đặc biệt là vào ban đêm, khi tiếng ho vang lên trong im lặng khiến cả nhà mất ngủ và bất an. Trước tiên, xin bạn yên tâm: ho ở trẻ đa phần là phản xạ có lợi, giúp tống đờm, dịch tiết hoặc dị vật ra khỏi đường thở. Tuy nhiên, việc xử trí đúng cách sẽ giúp con dễ chịu hơn và tránh các biến chứng không đáng có.

Dưới đây là những điều bạn cần biết để chăm sóc trẻ ho một cách khoa học và an toàn.

Nguyên nhân phổ biến gây ho ở trẻ

Ho ở trẻ em rất thường gặp và có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm:

– Nhiễm virus đường hô hấp trên (cảm lạnh, cúm): chiếm hơn 80% trường hợp, thường tự hết trong 5–7 ngày.

– Viêm tiểu phế quản hoặc viêm phổi: thường kèm sốt cao, thở nhanh, rút lõm lồng ngực.

– Hen suyễn hoặc co thắt phế quản: ho về đêm, kèm khò khè, khó thở khi vận động.

– Trào ngược dạ dày – thực quản: ho sau ăn, khi nằm, đôi khi kèm nôn trớ.

– Dị vật đường thở: ho đột ngột, dữ dội, có thể tím tái nếu tắc nghẽn nặng (cần can thiệp cấp cứu).

Tôi thường gặp phụ huynh lo lắng vì con ho kéo dài dù đã dùng kháng sinh — nhưng thực tế, kháng sinh không có tác dụng với ho do virus, vốn là nguyên nhân chủ yếu.

Dấu hiệu cảnh báo cần đưa trẻ đi khám ngay

Không phải lúc nào ho cũng vô hại. Bạn nên đưa trẻ đến cơ sở y tế nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu sau:

– Ho kéo dài trên 2 tuần không cải thiện.

– Khó thở, thở nhanh (>40 lần/phút ở trẻ dưới 5 tuổi), cánh mũi phập phồng, rút lõm lồng ngực.

– Sốt cao liên tục (>39°C) kèm li bì, bỏ bú hoặc ói nhiều.

– Ho ra máu, tím tái, hoặc tiếng ho “sủa” (gợi ý viêm thanh khí phế quản).

– Trẻ nhỏ hơn 3 tháng tuổi bị ho — luôn cần được đánh giá y khoa sớm.

Những dấu hiệu này có thể phản ánh tình trạng nghiêm trọng như viêm phổi, suy hô hấp hoặc dị vật — cần chẩn đoán và xử trí kịp thời.

Cách giảm ho an toàn tại nhà cho trẻ

Với các trường hợp ho nhẹ do cảm lạnh thông thường, bạn có thể áp dụng các biện pháp hỗ trợ sau:

– Cho trẻ uống đủ nước: nước ấm, sữa mẹ (với trẻ nhỏ), hoặc oresol nếu có nguy cơ mất nước.

– Tăng độ ẩm không khí: dùng máy tạo ẩm hoặc cho trẻ hít hơi nước ấm (tránh bỏng).

– Vỗ rung long đờm (với trẻ có đờm): vỗ nhẹ lưng khi trẻ ngồi nghiêng, giúp đờm dễ thoát ra.

– Mật ong (chỉ dùng cho trẻ >1 tuổi): ½–1 thìa cà phê trước khi ngủ giúp làm dịu niêm mạc họng và giảm ho đêm.

– Giữ tư thế đầu cao khi ngủ: kê gối nhẹ (với trẻ lớn) hoặc bế nghiêng (trẻ nhỏ) để giảm kích thích ho về đêm.

Lưu ý quan trọng:

– Không dùng thuốc ho có chứa codein hoặc dextromethorphan cho trẻ dưới 6 tuổi — có thể gây ức chế hô hấp.

– Không tự ý dùng kháng sinh nếu không có chỉ định của bác sĩ.

Phòng ngừa ho tái phát ở trẻ

Phòng bệnh luôn tốt hơn chữa bệnh. Một số thói quen đơn giản nhưng hiệu quả:

– Rửa tay thường xuyên cho cả trẻ và người chăm sóc — giảm lây nhiễm virus.

– Tiêm chủng đầy đủ: vaccine cúm, phế cầu, bạch hầu – ho gà – uốn ván (DPT) giúp ngăn ngừa các bệnh gây ho nặng.

– Tránh khói thuốc lá: trẻ hít khói thuốc thụ động có nguy cơ ho, hen và viêm phế quản cao gấp 2–3 lần.

– Dinh dưỡng cân bằng: tăng cường rau củ, trái cây giàu vitamin C và kẽm để nâng cao miễn dịch.

Ho ở trẻ thường lành tính, nhưng không nên chủ quan nếu ho kéo dài, kèm theo các triệu chứng toàn thân hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt. Trong nhiều trường hợp, ho dai dẳng không phải do “nhiễm trùng nặng” mà có thể liên quan đến hen, trào ngược hoặc dị ứng — cần chẩn đoán đúng để điều trị đúng.

Nếu bạn không chắc chắn, hãy đưa trẻ đi khám thay vì tự điều trị. Sức khỏe hô hấp của trẻ nhỏ rất nhạy cảm — can thiệp sớm luôn mang lại kết quả tốt nhất.