Hiến giác mạc là gì và ai có thể thực hiện?

Chào bạn,

Hiến giác mạc là hành động nhân đạo cao đẹp khi một người tự nguyện trao tặng lớp màng trong suốt phía trước nhãn cầu sau khi qua đời nhằm mang lại ánh sáng cho bệnh nhân mắc bệnh lý giác mạc. Thủ thuật lấy mô diễn ra nhanh chóng trong vòng 15–30 phút, chỉ bóc tách lớp màng mỏng ngoài cùng mà không lấy đi toàn bộ nhãn cầu, hoàn toàn không làm biến dạng khuôn mặt của người quá cố. Hầu hết mọi người ở mọi lứa tuổi đều có thể hiến tặng, ngoại trừ các trường hợp mắc bệnh nhiễm trùng toàn thân nặng hoặc bệnh truyền nhiễm nguy hiểm.

Hiến giác mạc là gì và có ý nghĩa thế nào?

Giác mạc là lớp màng trong suốt, không có mạch máu, nằm ở ngoài cùng phía trước mắt, đóng vai trò như một thấu kính hội tụ ánh sáng lên võng mạc giúp con người nhìn rõ vạn vật. Khi lớp mô này bị tổn thương do chấn thương, viêm loét hoặc loạn dưỡng bẩm sinh, giải pháp duy nhất để phục hồi thị lực là thực hiện phẫu thuật ghép giác mạc.

Hiệp hội Ngân hàng Mắt Hoa Kỳ (EBAA) cho biết giác mạc là một trong những mô ghép có tỷ lệ thành công cao nhất trên cơ thể người, đạt trên 90% ở các ca ghép thông thường nhờ đặc tính “ưu tiên miễn dịch” (không có mạch máu nuôi trực tiếp nên ít bị đào thải). Một người hiến tặng sau khi qua đời có thể mang lại cơ hội tìm lại ánh sáng quý giá cho 2 người mù lòa khác nhau, giúp họ tái hòa nhập cuộc sống lao động và sinh hoạt độc lập.

Điều kiện và tiêu chuẩn đối với người hiến giác mạc?

Tiêu chuẩn tiếp nhận mô ghép mắt thực tế linh hoạt và rộng mở hơn rất nhiều so với hiến tạng đặc (như tim, gan, thận), bởi mô giác mạc không đòi hỏi sự hòa hợp nhóm máu hay hệ thống kháng nguyên bạch cầu (HLA).

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và các ngân hàng mắt quốc tế quy định các tiêu chuẩn hiến tặng cơ bản bao gồm:

• Thời điểm thực hiện: Việc thu nhận mô chỉ được tiến hành sau khi người hiến đã trút hơi thở cuối cùng (chết tim hoặc chết não), lý tưởng nhất là trong vòng 6–8 giờ đầu sau tử vong (có thể kéo dài tối đa 12 giờ nếu thi thể được bảo quản lạnh).

• Độ tuổi tiếp nhận: Người hiến có thể từ trẻ nhỏ đến người cao tuổi; người từ 2 tuổi trở lên đến trên 75 tuổi vẫn có thể hiến tặng giác mạc đạt chất lượng quang học tốt.

• Tật khúc xạ không phải rào cản: Người từng mắc cận thị, viễn thị, loạn thị, hoặc từng phẫu thuật thay thủy tinh thể nhân tạo điều trị đục thủy tinh thể trước đó vẫn đủ điều kiện hiến tặng giác mạc.

Những trường hợp nào chống chỉ định hiến giác mạc?

Nhằm đảm bảo an toàn tuyệt đối cho người nhận và tránh lây nhiễm chéo các mầm bệnh nguy hiểm qua đường ghép mô, ngân hàng mắt bắt buộc phải loại trừ các trường hợp có nguy cơ cao.

Bác sĩ chuyên khoa sẽ từ chối tiếp nhận mô nếu người mất rơi vào các nhóm bệnh lý sau:

• Mắc các bệnh truyền nhiễm mạn tính nguy hiểm: Nhiễm HIV/AIDS, viêm gan virus B mạn thể hoạt động, viêm gan virus C, hoặc giang mai giai đoạn tiến triển.

• Nhiễm trùng huyết hoặc nhiễm virus cấp tính: Tử vong do sốc nhiễm khuẩn, viêm não màng não do virus (viêm não Nhật Bản, bệnh dại), bệnh Creutzfeldt-Jakob (bò điên).

• Bệnh lý ác tính huyết học: Người mắc bệnh bạch cầu cấp (leukemia), u lympho ác tính (lymphoma) hoặc ung thư di căn lan tỏa vùng đầu mặt cổ.

• Bệnh lý tại mắt: Mắt từng có khối u nội nhãn (u nguyên bào võng mạc), viêm màng bồ đào hoạt tính, loạn dưỡng giác mạc tiến triển hoặc nhiễm virus Herpes tại mắt tái phát nhiều lần.

Quy trình thu nhận và bảo quản mô giác mạc ra sao?

Sau khi người hiến qua đời, gia đình cần liên hệ ngay với cơ sở y tế hoặc ngân hàng mắt gần nhất để kỹ thuật viên chuyên trách đến tận nơi thực hiện quy trình kỹ thuật.

Theo hướng dẫn chuyên môn của Ngân hàng Mắt Quốc gia, quy trình xử lý tại gia đình và phòng thủ thuật gồm các bước:

• Chăm sóc mắt ban đầu: Gia đình nhẹ nhàng khép mi mắt người mất, đặt một gạc sạch thấm nước muối sinh lý 0,9% lên hai mắt và nâng cao đầu khoảng 20–30 độ để giảm ứ trệ phù nề mi mắt.

• Thao tác bóc tách vô khuẩn: Kỹ thuật viên nhãn khoa sử dụng dụng cụ vi phẫu chuyên dụng để bóc tách riêng lớp giác mạc mỏng phía trước trong 15–30 phút; toàn bộ cấu trúc nhãn cầu bên trong vẫn được giữ nguyên vẹn, sau đó đặt miếng độn sinh học chuyên dụng và khép mi mắt lại tự nhiên.

• Bảo quản dung dịch chuyên dụng: Mô giác mạc sau khi lấy được đưa ngay vào lọ chứa dung dịch bảo quản dinh dưỡng Optisol-GS ở nhiệt độ 2–8°C, giúp duy trì mật độ tế bào nội mô sống tối đa trong 14 ngày trước khi phẫu thuật cho người nhận.

Khi nào bệnh nhân cần đến bệnh viện thăm khám mắt?

Đối với những người đang mắc các tổn thương mắt mạn tính, việc theo dõi định kỳ là cần thiết để bảo vệ cấu trúc nhãn cầu và đánh giá chỉ định can thiệp trước khi giác mạc bị thoái hóa không hồi phục.

Bạn cần chủ động đến khám tại các cơ sở y tế chuyên khoa mắt ngay khi có các triệu chứng:

• Mắt đỏ, cộm xốn dữ dội, sợ ánh sáng, chảy nước mắt giàn giụa kèm theo vết đốm trắng đục xuất hiện trên tròng đen.

• Thị lực suy giảm nhanh chóng, nhìn mờ như có màn sương che phủ sau các chấn thương nông nghiệp hoặc va quẹt dị vật vào mắt.

• Mắt đau nhức sâu trong hốc mắt lan lên nửa đầu, nhìn đèn thấy quầng tán sắc xanh đỏ kèm theo buồn nôn.

Các bệnh lý đục sẹo giác mạc, viêm loét giác mạc dọa thủng cần được bác sĩ chuyên khoa Nhãn khoa soi đèn khe sinh hiển vi, đo mật độ tế bào nội mô và đánh giá bề mặt nhãn cầu toàn diện để kịp thời xếp lịch can thiệp phẫu thuật. Để được chẩn đoán thị lực chuẩn xác và tư vấn các phương pháp bảo vệ đôi mắt, bạn có thể Đặt lịch trên App TCI Hospital: app.thucuc.vn

Quyết định đăng ký hiến giác mạc là một nghĩa cử nhân văn cao cả, để lại di sản vô giá là ánh sáng cho những cuộc đời đang chìm trong bóng tối. Quy trình lấy mô hiện đại luôn tôn trọng sự nguyên vẹn hình hài và trang nghiêm của người đã khuất, xua tan mọi định kiến e ngại về việc làm tổn hại khuôn mặt. Nếu bạn và người thân có tâm nguyện hiến tặng mô tạng, hãy trao đổi cởi mở cùng gia đình và đăng ký thẻ hiến tặng tại các cơ sở y tế uy tín nhằm biến ước nguyện thiện nguyện thành hiện thực một cách trọn vẹn và ý nghĩa nhất.