Nguyên nhân áp xe hậu môn ở trẻ sơ sinh

Chào bạn,

Áp xe cạnh hậu môn là một bệnh lý khá phổ biến ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Tình trạng này thường kéo dài, dễ tái phát nhiều lần, gây ảnh hưởng không nhỏ đến sức khỏe của trẻ cũng như khiến cha mẹ lo lắng. Vì vậy, khi phát hiện dấu hiệu nghi ngờ, nên đưa trẻ đến thăm khám tại các cơ sở y tế có kinh nghiệm để được chẩn đoán và điều trị kịp thời, nhằm hạn chế nguy cơ xảy ra những biến chứng nguy hiểm.

Định nghĩa áp xe hậu môn ở trẻ sơ sinh là gì?

Áp xe cạnh hậu môn ở trẻ sơ sinh xảy ra khi mủ tích tụ tại các mô xung quanh ống hậu môn của trẻ sơ sinh. Dù đa số trường hợp được đánh giá là bệnh lý lành tính, tình trạng này ở trẻ nhỏ lại có những đặc điểm về dịch tễ, cơ chế bệnh sinh và biểu hiện lâm sàng khác biệt so với người trưởng thành. Đáng chú ý, áp xe cạnh hậu môn ở trẻ có nguy cơ cao tiến triển thành rò hậu môn. Vì vậy, việc phát hiện sớm, xử trí đúng cách và theo dõi chặt chẽ đóng vai trò quan trọng trong việc hạn chế biến chứng cũng như nâng cao hiệu quả điều trị cho trẻ.

Ở nhiều trường hợp, áp xe cạnh hậu môn chỉ biểu hiện khá đơn giản với một khối cứng nhỏ, sưng nhẹ ở vùng da cạnh hậu môn. Cha mẹ thường phát hiện tình trạng này trong lúc tắm rửa hoặc thay bỉm cho trẻ. Tuy nhiên, khi bệnh tiến triển nặng hơn, khối áp xe có thể sưng to và đau, khiến trẻ quấy khóc, khó chịu khi đi đại tiện, đồng thời vùng da tại chỗ có dấu hiệu sưng, nóng và đỏ.

Những khối áp xe có kích thước lớn, kéo dài hoặc tái phát nhiều lần có thể liên quan đến sự hình thành đường rò hậu môn. Có thể hiểu đơn giản rằng khi ổ áp xe hình thành, mủ có xu hướng tìm đường thoát ra ngoài. Ổ mủ có thể vỡ ra ngoài da, vỡ vào trong lòng ống hậu môn hoặc vỡ theo cả hai hướng, tạo nên một đường thông giữa lòng ống hậu môn và bề mặt da, tình trạng này được gọi là rò hậu môn.

Nguyên nhân của áp xe hậu môn ở trẻ

Khác với người lớn – nơi áp xe quanh hậu môn có thể liên quan đến nhiều yếu tố như nứt hậu môn, bệnh viêm ruột hoặc nhiễm trùng da – cơ chế bệnh sinh của áp xe cạnh hậu môn ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ chủ yếu được giải thích theo thuyết tuyến hậu môn (cryptoglandular theory).

Ống hậu môn có các hốc nhỏ gọi là hốc Morgagni, nơi các ống tuyến hậu môn đổ vào. Khi các tuyến này bị tắc nghẽn, vi khuẩn có thể phát triển bên trong, gây viêm và hình thành ổ áp xe. Ở trẻ sơ sinh, đặc biệt là trẻ trai, các hốc hậu môn thường sâu và phát triển rõ hơn, khiến vi khuẩn và chất cặn dễ bị ứ đọng, làm tăng nguy cơ nhiễm trùng.

Ngoài ra, yếu tố nội tiết cũng được cho là có vai trò nhất định. Hormone androgen trong những tháng đầu đời có thể kích thích hoạt động của các tuyến hậu môn, làm tăng nguy cơ tắc nghẽn và nhiễm trùng, điều này phần nào giải thích tỷ lệ mắc bệnh cao hơn ở trẻ trai và giảm dần sau khoảng 6 tháng tuổi.

Hệ miễn dịch chưa hoàn thiện của trẻ sơ sinh và sự thay đổi hệ vi sinh đường ruột cũng có thể góp phần vào quá trình viêm. Vi khuẩn gây bệnh thường là sự kết hợp của vi khuẩn đường ruột như E. coli, Klebsiella và vi khuẩn da như Staphylococcus aureus, Streptococcus, cùng với các vi khuẩn kỵ khí.

Tình trạng nhiễm trùng tại tuyến hậu môn có thể dẫn đến viêm, hoại tử và hình thành ổ mủ, sau đó lan ra các khoang cạnh hậu môn tạo nên khối sưng đau. Nếu nhiễm trùng không được xử lý triệt để và còn tồn tại đường thông từ hốc hậu môn ra da, bệnh có thể tiến triển thành rò hậu môn.

Áp xe hậu môn ở trẻ sơ sinh điều trị thế nào?

Trong phần lớn trường hợp, khi ổ áp xe còn nhỏ và xuất hiện ở trẻ dưới 3 tháng tuổi, việc xử trí thường khá đơn giản. Trẻ có thể được hướng dẫn ngâm hậu môn bằng nước ấm, dùng kháng sinh theo chỉ định và trong một số trường hợp bác sĩ có thể chọc hút mủ bằng kim.

Những ổ áp xe cạnh hậu môn được kiểm soát tốt bằng các biện pháp điều trị này, không cần phẫu thuật dẫn lưu, thường ít có nguy cơ hình thành lỗ rò trong hậu môn.

Đối với các ổ áp xe có kích thước lớn, kèm biểu hiện nhiễm trùng toàn thân hoặc không đáp ứng với điều trị kháng sinh, cần thực hiện thủ thuật rạch dẫn lưu để lấy mủ ra ngoài. Việc này giúp giảm triệu chứng và hạn chế nguy cơ phát triển thành rò hậu môn. Khi thực hiện, bác sĩ thường tuân theo nguyên tắc tạo đường rạch nông, tránh làm tổn thương phức hợp cơ quanh hậu môn và đồng thời kiểm tra kỹ xem có lỗ rò trong hậu môn hay không. 

Để đảm bảo an toàn, thủ thuật này được tiến hành trong phòng phẫu thuật, trẻ được gây mê toàn thân, thay vì gây tê tại chỗ vì phương pháp này có thể làm tình trạng viêm nhiễm lan rộng hơn.