Rách sụn viền khớp vai: Dấu hiệu, hướng điều trị và thời điểm cần phẫu thuật

Rách sụn viền khớp vai là tổn thương cấu trúc sụn xơ bao quanh ổ chảo xương bả vai, ảnh hưởng trực tiếp đến độ vững của toàn bộ khớp. Hầu hết các trường hợp rách nhẹ hoặc chấn thương lần đầu đều ưu tiên điều trị bảo tồn rách sụn viền trước khi cân nhắc phẫu thuật. Nếu thất bại với thuốc và tập luyện hoặc tổn thương làm khớp mất vững nghiêm trọng, phẫu thuật nội soi sẽ là lựa chọn tối ưu với thời gian nằm viện ngắn và khả năng phục hồi chức năng vận động cao.

Rách sụn viền khớp vai là gì và các dạng tổn thương thường gặp?

Sụn viền là một dải mô sụn xơ dày nằm viền quanh ổ chảo xương bả vai, có nhiệm vụ làm sâu hõm khớp ổ chảo để giữ chỏm xương cánh tay luôn nằm đúng vị trí. Tình trạng rách sụn viền khớp vai xảy ra khi vòng sụn này bị rách, bong tách khỏi bờ xương ổ chảo do chấn thương ngã chống tay, giật mạnh khớp vai hoặc vi chấn thương tích tụ kéo dài do động tác ném lặp đi lặp lại.

Theo Hiệp hội Bác sĩ Phẫu thuật Chỉnh hình Hoa Kỳ (AAOS), tổn thương sụn viền tại khớp ổ chảo cánh tay thường được phân loại theo vị trí giải phẫu:

• Tổn thương SLAP (Superior Labrum from Anterior to Posterior): Tình trạng rách sụn viền ở vị trí phía trên từ trước ra sau, ngay tại nơi bám của gân đầu dài cơ nhị đầu cánh tay. Dạng này hay gặp ở người chơi thể thao ném bóng, cầu lông hoặc sau tai nạn ngã chống tay thẳng.

• Tổn thương Bankart: Sụn viền bị rách hoặc bong rời ở vị trí trước dưới ổ chảo. Dạng tổn thương này thường đi kèm sau biến cố trật khớp vai ra trước và là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến tình trạng trật khớp vai tái hồi.

• Rách sụn viền phía sau: Ít gặp hơn, thường liên quan đến tai nạn va đập trực tiếp từ phía trước đẩy chỏm xương cánh tay trượt ra sau.

Việc xác định đúng loại rách dựa trên phim chụp cộng hưởng từ khớp vai (MRI) hoặc MRI có tiêm thuốc cản từ nội khớp giúp bác sĩ tiên lượng chính xác mức độ mất vững và xây dựng phác đồ điều trị phù hợp cho từng cá nhân.

Vì sao uống thuốc 10 ngày cử động vai vẫn còn đau nhẹ?

Uống thuốc kháng viêm, giảm đau trong 10 đến 14 ngày ban đầu chỉ có tác dụng kiểm soát phản ứng viêm cấp tính và giảm phù nề mô mềm xung quanh, chứ không thể làm lành cơ học vết rách sụn viền. Cấu trúc mô sụn xơ vốn có nguồn cấp máu nuôi dưỡng rất hạn chế, đặc biệt là vùng rìa tự do của sụn viền.

Khi bạn cử động cánh tay, đầu gân nhị đầu hoặc chỏm xương cánh tay vẫn cọ xát cơ học vào mép sụn bị rách, dẫn đến cảm giác đau nhức âm ỉ hoặc nhói nhẹ. Do đó, việc vẫn còn đau nhẹ sau 10 ngày dùng thuốc là diễn tiến hoàn toàn bình thường. Sau giai đoạn dùng thuốc giảm đau cấp, bước điều trị tiếp theo bắt buộc phải là bài tập vật lý trị liệu phục hồi chức năng có hướng dẫn để tăng cường sức mạnh các nhóm cơ chóp xoay và cơ quanh xương bả vai nhằm trợ lực cho khớp, thay vì chỉ tiếp tục kéo dài việc uống thuốc.

Khi nào rách sụn viền cần phẫu thuật?

Chỉ định phẫu thuật không dựa hoàn toàn vào hình ảnh rách trên phim MRI, mà phụ thuộc vào triệu chứng lâm sàng, độ mất vững của khớp và nhu cầu vận động của người bệnh. Theo hướng dẫn điều trị của Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH/NCBI Bookshelf), điều trị bảo tồn luôn là bước tiếp cận ưu tiên tối thiểu từ 6 tuần đến 3 tháng cho hầu hết các ca rách sụn viền không có kẹt khớp cơ học.

Các trường hợp thường được xem xét can thiệp ngoại khoa bao gồm:

• Điều trị nội khoa và phục hồi chức năng tích cực từ 3 đến 6 tháng nhưng tình trạng đau không thuyên giảm, đau cản trở giấc ngủ hoặc sinh hoạt hàng ngày.

• Khớp vai mất vững nặng, lỏng lẻo, thường xuyên có cảm giác trượt khớp hoặc có tiền sử trật khớp vai tái diễn nhiều lần (điển hình trong tổn thương Bankart).

• Khớp vai bị kẹt cứng cơ học, có tiếng lục cục lớn kèm theo hạn chế tầm vận động rõ rệt do mảnh sụn rách bị kẹt vào khe khớp.

• Vận động viên thể thao chuyên nghiệp hoặc người lao động nặng cần phục hồi lực ném, lực tỳ đè tối đa của khớp vai.

Phẫu thuật rách sụn viền khớp vai diễn ra như thế nào?

Hiện nay, phẫu thuật mở gần như đã được thay thế hoàn toàn bởi kỹ thuật nội soi khớp vai, trừ một số ít trường hợp tổn thương vỡ xương ổ chảo quá lớn cần phải ghép xương (như phẫu thuật Latarjet). Phương pháp nội soi mang lại tính thẩm mỹ cao, ít tàn phá mô lành, giảm thiểu chảy máu và rút ngắn đáng kể thời gian hồi phục.

Trong ca phẫu thuật, bác sĩ rạch 2 đến 3 vết mổ nhỏ kích thước khoảng 0,5 – 1 cm xung quanh khớp vai để đưa ống soi gắn camera cùng các dụng cụ phẫu thuật vi phẫu vào bên trong. Tùy thuộc vào bản chất vết rách, bác sĩ sẽ tiến hành:

• Khâu đính lại sụn viền vào bờ ổ chảo bằng các loại chỉ siêu bền gắn với neo sinh học (loại vít tự tiêu hoặc chất liệu PEEK không cần mổ lấy ra sau này).

• Cắt tỉa, làm nhẵn mép rách nếu sụn viền bị thoái hóa dạng xơ tước và không còn khả năng khâu đính.

• Cắt chuyển hoặc cố định lại gân nhị đầu trong các ca tổn thương SLAP phức tạp ở người bệnh lớn tuổi.

Toàn bộ thời gian một ca mổ nội soi khâu sụn viền thường kéo dài từ 60 đến 90 phút dưới hình thức gây mê nội khí quản kết hợp gây tê phong bế đám rối thần kinh cánh tay để kiểm soát đau sau mổ tối đa.

Phẫu thuật mất bao lâu, có phải nằm viện không và ước tính chi phí?

Thời gian nằm viện và tổng kinh phí điều trị là vấn đề được rất nhiều người bệnh quan tâm khi đứng trước quyết định can thiệp ngoại khoa. Nhờ tính chất ít xâm lấn của kỹ thuật nội soi, thời gian lưu viện hiện nay được rút ngắn tối đa:

• Thời gian nằm viện: Thông thường người bệnh chỉ cần nằm theo dõi nội trú từ 1 đến 2 ngày. Ngay khi các chỉ số sinh hiệu ổn định, cảm giác đau được kiểm soát tốt và vết mổ khô ráo, bạn có thể xuất viện về tự chăm sóc tại nhà.

• Ước tính chi phí điều trị: Chi phí một ca phẫu thuật rách sụn viền khớp vai tại các bệnh viện hiện nay dao động trung bình từ 30.000.000 đến 60.000.000 VNĐ. Sự chênh lệch này phụ thuộc chủ yếu vào số lượng vít neo sinh học cần sử dụng (thường từ 2 đến 4 vít tùy độ rộng vết rách, mỗi vít có giá từ vài triệu đồng), vật tư tiêu hao nội soi, loại phòng bệnh nội trú và quyền lợi chi trả của Bảo hiểm Y tế (BHYT) hay Bảo hiểm bảo lãnh tư nhân.

Quá trình phục hồi sau rách sụn viền mất bao lâu?

Sự phục hồi mô sụn sau can thiệp cần thời gian sinh học để neo và sụn viền liền chắc vào xương ổ chảo. Quá trình phục hồi sau rách sụn viền thường diễn ra qua ba giai đoạn chính:

• Giai đoạn bất động (0 – 4 tuần đầu): Người bệnh cần đeo đai cố định khớp vai chuyên dụng liên tục (kể cả khi ngủ), chỉ tháo ra khi tập vận động nhẹ thụ động khớp cổ tay, bàn tay và khuỷu tay để tránh cứng khớp.

• Giai đoạn lấy lại tầm vận động (4 – 12 tuần): Tháo dần đai cố định, bắt đầu các bài tập vận động chủ động có trợ giúp và các bài tập kéo giãn nhẹ nhàng dưới sự giám sát của kỹ thuật viên phục hồi chức năng.

• Giai đoạn tăng cường sức mạnh (sau 3 – 6 tháng): Tập tăng cường lực cơ chóp xoay và cơ vùng đai vai. Sau 6 tháng, sụn viền thường đã liền vững chắc, người bệnh có thể trở lại các hoạt động thể thao thông thường.

Khi nào bạn cần tái khám hoặc đánh giá lại tổn thương?

Đau nhẹ sau đợt thuốc ban đầu chưa phải là dấu hiệu thất bại trong điều trị. Tuy nhiên, việc đánh giá lại bởi bác sĩ chuyên khoa là cần thiết để xác định bạn nên tiếp tục phác đồ phục hồi chức năng hay chuyển sang can thiệp chuyên sâu hơn.

Bạn nên sắp xếp thăm khám lại chuyên khoa cơ xương khớp khi nhận thấy các dấu hiệu sau:

• Cơn đau vai không giảm sau 3 đến 4 tuần hoặc đau tăng lên dữ dội vào ban đêm làm mất ngủ.

• Có cảm giác lỏng khớp, khớp vai trượt ra ngoài khi giơ tay cao hoặc với tay ra sau lưng.

• Khớp vai xuất hiện tiếng kêu lục cục kèm kẹt cứng đột ngột, không thể nâng tay lên được.

• Tê bì, yếu cơ hoặc mất cảm giác lan xuống cẳng tay và bàn tay.

Việc thăm khám lại trực tiếp giúp bác sĩ đối chiếu triệu chứng thực thể với hình ảnh trên phim chụp cộng hưởng từ, từ đó đưa ra quyết định chính xác xem bạn phù hợp với việc tập phục hồi chức năng hay cần lên kế hoạch phẫu thuật nội soi. Để chủ động lựa chọn thời gian và không mất thời gian chờ đợi, bạn có thể đặt lịch thăm khám chuyên khoa Cơ xương khớp trên App TCI Hospital: app.thucuc.vn.

Rách sụn viền khớp vai là tổn thương cần có lộ trình điều trị kiên trì và khoa học. Đau nhẹ sau 10 ngày dùng thuốc là diễn tiến thường gặp do đặc tính mạch máu nghèo nàn của mô sụn xơ. Phẫu thuật nội soi chỉ thực sự cần thiết khi khớp vai mất vững nghiêm trọng hoặc thất bại sau thời gian điều trị bảo tồn đúng cách. Bạn nên thảo luận kỹ lưỡng với bác sĩ chuyên khoa để lựa chọn phương án điều trị tối ưu nhất cho tình trạng khớp vai của mình.