Khi nào cần làm xét nghiệm sốt virus?

Chào bạn,

Chỉ định làm xét nghiệm sốt virus thường được bác sĩ đưa ra khi bệnh nhân sốt cao liên tục từ ngày thứ hai hoặc thứ ba trở đi, nhằm phân biệt căn nguyên do nhiễm siêu vi với nhiễm khuẩn huyết, đồng thời loại trừ sớm các bệnh lý sốt cấp tính nguy hiểm như sốt xuất huyết hay cúm mùa. Việc thực hiện xét nghiệm phù hợp cho cả trẻ nhỏ và người lớn có hội chứng sốt cấp tính, nhưng cần xử trí hạ sốt kịp thời nếu bệnh nhân có dấu hiệu co giật do sốt cao hoặc li bì.

Thời điểm lấy mẫu máu đóng vai trò quyết định đến độ tin cậy của kết quả, giúp định hướng điều trị đúng đắn mà không lạm dụng kháng sinh không cần thiết.

Sốt virus là gì và cơ chế gây sốt ra sao?

Sốt virus là phản ứng viêm toàn thân cấp tính xuất hiện khi các chủng siêu vi xâm nhập và nhân lên trong hệ hô hấp, tiêu hóa hoặc máu.

• Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), sốt thực chất là cơ chế phòng vệ sinh học tự nhiên của cơ thể; khi đại thực bào phát hiện virus, chúng sẽ giải phóng các chất gây sốt nội sinh (pyrogen) như interleukin-1 (IL-1) và TNF-alpha tác động trực tiếp lên trung tâm điều nhiệt ở vùng dưới đồi.
• Cơ thể phản ứng bằng cách tăng thân nhiệt lên 38,5–40°C để ức chế sự sao chép của virus, đi kèm các triệu chứng kích thích hệ miễn dịch như đau mỏi cơ bắp toàn thân, xung huyết da, đau hốc mắt và đau họng.

Phần lớn các trường hợp nhiễm siêu vi đường hô hấp thông thường có tính chất tự giới hạn trong vòng 5–7 ngày. Tuy nhiên, nếu không chẩn đoán phân biệt chính xác, bệnh nhân rất dễ bị điều trị sai lệch bằng thuốc kháng sinh – nhóm thuốc hoàn toàn không có tác dụng tiêu diệt virus.

Những xét nghiệm chẩn đoán sốt virus gồm gì?

Tùy vào giai đoạn lâm sàng và triệu chứng đi kèm, bác sĩ sẽ chỉ định các danh mục cận lâm sàng từ cơ bản đến chuyên sâu.

• Xét nghiệm tổng phân tích tế bào máu (CBC): Giúp đánh giá số lượng bạch cầu; trong nhiễm virus, bạch cầu máu thường ở mức bình thường hoặc giảm nhẹ, tỷ lệ tế bào lympho tăng cao, khác biệt rõ rệt với tình trạng tăng vọt bạch cầu đa nhân trung tính trong nhiễm vi khuẩn.
• Định lượng protein phản ứng C (chỉ số CRP): Là chất chỉ điểm viêm cấp tính; nồng độ CRP ở người sốt virus thường dưới 10–20 mg/L, trong khi nhiễm khuẩn nặng có thể đẩy chỉ số này tăng cao trên 40–50 mg/L.
• Xét nghiệm sốt xuất huyết Dengue: Xét nghiệm tìm kháng nguyên NS1 trong 1–3 ngày đầu hoặc kháng thể IgM/IgG từ ngày thứ 4 trở đi, kết hợp theo dõi sát số lượng tiểu cầu để phòng ngừa sốc sốt xuất huyết.
• Test nhanh virus cúm A, B và RSV: Lấy dịch tỵ hầu để phát hiện sớm các chủng siêu vi đường hô hấp nguy hiểm, phục vụ việc dùng thuốc kháng virus đặc hiệu kịp thời.
• Kỹ thuật xét nghiệm sinh học phân tử Real-time PCR: Được xem là tiêu chuẩn vàng có độ nhạy và độ đặc hiệu trên 95% trong việc định danh chính xác mã di truyền của từng loại virus gây bệnh.

Xét nghiệm sốt virus nên làm vào ngày thứ mấy?

Lựa chọn thời điểm lấy mẫu máu xét nghiệm quyết định trực tiếp tới giá trị chẩn đoán lâm sàng của từng chỉ số sinh học.

• Trong 24 giờ đầu: Phản ứng miễn dịch chưa biểu hiện rõ nét trên công thức máu ngoại vi; việc xét nghiệm máu quá sớm thường cho kết quả bình thường, dễ gây tâm lý chủ quan hoặc làm tăng chi phí y tế không cần thiết.
• Thời điểm tối ưu từ ngày thứ hai đến ngày thứ ba: Đây là mốc thời gian phản ứng viêm toàn thân thể hiện rõ nhất trên số lượng bạch cầu, tiểu cầu và kháng nguyên virus trong máu.
• Từ ngày thứ tư trở đi: Là giai đoạn nguy hiểm của một số bệnh lý truyền nhiễm như sốt xuất huyết; việc xét nghiệm kiểm tra thể tích khối hồng cầu (HCT) và số lượng tiểu cầu giúp phát hiện sớm biến chứng cô đặc máu và thoát huyết tương.

Điều trị và chăm sóc sốt virus thế nào cho đúng?

Nguyên tắc điều trị sốt siêu vi tập trung chủ yếu vào việc nâng đỡ thể trạng và điều trị triệu chứng, tuyệt đối không tự ý dùng thuốc đặc trị.

• Hạ sốt an toàn: Sử dụng paracetamol đơn chất với liều 10–15 mg/kg thể trọng mỗi lần, các cữ cách nhau tối thiểu 4–6 tiếng khi thân nhiệt vượt quá 38,5°C; tuyệt đối không tự ý dùng aspirin hoặc ibuprofen khi chưa loại trừ sốt xuất huyết vì nguy cơ gây chảy máu dạ dày.
• Bù nước và điện giải liên tục: Uống dung dịch oresol pha đúng tỷ lệ hướng dẫn, nước dừa tươi hoặc nước ép hoa quả để bù lượng dịch mất qua mồ hôi và hơi thở nhanh.
• Tuyệt đối không tự ý dùng kháng sinh: Kháng sinh không tiêu diệt được virus; lạm dụng thuốc bừa bãi chỉ gây loạn khuẩn đường ruột, làm suy yếu hệ miễn dịch và gia tăng nguy cơ vi khuẩn kháng thuốc.
• Nghỉ ngơi tại không gian thoáng mát: Mặc quần áo mỏng nhẹ, giữ nhiệt độ phòng ổn định từ 26–28°C và chườm khăn ấm tại các vị trí nách, bẹn để hỗ trợ tản nhiệt.

Khi nào bạn cần đưa người bệnh đi khám ngay?

Bạn cần chủ động đưa người bệnh đến các bệnh viện đa khoa để được đánh giá y tế khẩn cấp nếu xuất hiện các dấu hiệu chuyển nặng.

• Sốt cao liên tục trên 39,5°C đáp ứng kém với thuốc hạ sốt hoặc cơn sốt kéo dài trên 3 ngày không dứt.
• Trẻ nhỏ li bì, khó đánh thức, co giật, thở rên, bỏ bú hoặc nôn ói tất cả mọi thứ sau khi ăn uống.
• Xuất hiện các nốt chấm xuất huyết dưới da, chảy máu chân răng, chảy máu cam hoặc đi ngoài phân đen.
• Người bệnh kêu đau đầu dữ dội, cứng cổ, đau bụng vùng hạ sườn phải hoặc khó thở, tím tái đầu chi.

Nếu các triệu chứng sốt kéo dài hoặc nghi ngờ sốt do tác nhân truyền nhiễm nguy hiểm, bạn nên đưa người bệnh đến bệnh viện kiểm tra. Để chủ động lựa chọn thời gian phù hợp, bạn có thể đặt lịch trên App TCI Hospital: app.thucuc.vn.