Tiêm phòng dại cho người có cần thiết không?

Chào bạn,

Câu hỏi của bạn rất quan trọng và hoàn toàn chính đáng. Tiêm phòng dại cho người là cần thiết trong nhiều trường hợp tiếp xúc với động vật nghi dại, đặc biệt khi vết thương hở da hoặc niêm mạc tiếp xúc với nước bọt của con vật. Bệnh dại do virus rabies gây ra, và một khi đã xuất hiện triệu chứng lâm sàng, tỷ lệ tử vong gần như tuyệt đối. Tuy nhiên, nếu được xử trí kịp thời và tiêm vắc xin đúng phác đồ, bạn hoàn toàn có thể phòng ngừa hiệu quả.

Dưới đây, tôi sẽ chia sẻ rõ hơn để bạn hiểu khi nào cần tiêm, tiêm như thế nào và những điều cần lưu ý.

Khi nào cần tiêm phòng dại cho người?

Việc tiêm phòng dại (còn gọi là dự phòng sau phơi nhiễm) được khuyến cáo trong các tình huống sau:

– Bị động vật cắn, cào làm trầy xước da, chảy máu, dù vết thương nhỏ.

– Niêm mạc (mắt, mũi, miệng) tiếp xúc trực tiếp với nước bọt của động vật nghi dại (ví dụ: chó liếm vào vết thương hở hoặc mắt).

– Động vật gây thương tích không rõ nguồn gốc, không thể theo dõi trong 10 ngày, hoặc có biểu hiện bất thường (hung dữ, liệt, chết sau đó).

– Vết thương ở vùng đầu, mặt, cổ, tay – những khu vực gần hệ thần kinh trung ương, nguy cơ virus xâm nhập nhanh hơn.

Tôi từng gặp nhiều ca chủ quan vì “chỉ xước nhẹ” hoặc “con chó nhà nuôi”, nhưng sau đó con vật bỏ đi hoặc chết – khiến việc đánh giá nguy cơ trở nên khó khăn và bắt buộc phải tiêm dự phòng.

Dấu hiệu cảnh báo cần tiêm ngay – đừng chần chừ

Bạn nên đến cơ sở y tế ngay trong vòng vài giờ đầu sau khi bị cắn nếu có bất kỳ dấu hiệu sau:

– Vết thương hở, chảy máu dù nhỏ.

– Động vật có hành vi bất thường (sủa gắt, sợ nước, đi loạng choạng).

– Không thể xác định được tình trạng sức khỏe của con vật trong 10 ngày tiếp theo.

– Bạn sống hoặc bị cắn ở khu vực có dịch dại lưu hành (nhiều vùng nông thôn, miền núi).

Lưu ý: Không đợi đến khi con vật chết hay có triệu chứng mới tiêm – vì lúc đó có thể đã quá muộn.

Phác đồ tiêm phòng dại hiện nay như thế nào?

Hiện nay, Bộ Y tế Việt Nam áp dụng hai phác đồ chính tùy mức độ phơi nhiễm:

– Phác đồ tiêm trong da (2-2-2-0-2): 5 lần tiêm vào các ngày 0, 3, 7, 14, 28 – mỗi lần tiêm 2 vị trí (thường là hai bên vai).

– Phác đồ tiêm bắp (Essen): 5 mũi vào các ngày 0, 3, 7, 14, 28 – tiêm vào cơ delta cánh tay.

Ngoài vắc xin, trong trường hợp vết thương nặng hoặc ở vùng nguy hiểm, bạn có thể được chỉ định thêm huyết thanh kháng dại (RIG) – tiêm ngay quanh vết thương để trung hòa virus tại chỗ.

Quan trọng: Không tự ý ngưng tiêm giữa chừng, dù bạn thấy khỏe. Toàn bộ phác đồ phải được hoàn thành đúng lịch để đảm bảo miễn dịch đầy đủ.

Những sai lầm phổ biến khi xử lý sau khi bị cắn

Nhiều người vẫn mắc phải các lỗi sau, làm tăng nguy cơ:

– Rửa vết thương qua loa hoặc không rửa – trong khi rửa kỹ bằng xà phòng và nước sạch trong 15 phút có thể loại bỏ tới 90% virus.

– Tự ý đắp lá, thuốc nam lên vết thương – gây nhiễm trùng và che lấp diễn tiến tổn thương.

– Chờ xem con vật có chết không mới đi tiêm – trong khi thời gian ủ bệnh ở người có thể kéo dài hàng tuần, nhưng virus đã di chuyển trong cơ thể từ ngày đầu.

– Nghĩ rằng chỉ chó mới truyền dại – thực tế, mèo, chồn, dơi, thậm chí khỉ cũng có thể mang virus.

Bệnh dại là một trong số ít bệnh truyền nhiễm không thể chữa được sau khi phát bệnh, nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu xử trí đúng và kịp thời. Nếu bạn bị cắn bởi động vật không rõ nguồn gốc – đừng chần chừ, hãy đến ngay cơ sở y tế có đủ điều kiện tiêm vắc xin dại. Việc tiêm phòng không chỉ cứu mạng bạn, mà còn giúp tránh những hệ lụy tâm lý và tài chính về sau.

Trong hơn 10 năm làm việc tại khoa Truyền nhiễm, tôi luôn nhấn mạnh với bệnh nhân: “Thà tiêm thừa còn hơn để thiếu.” An toàn luôn là ưu tiên hàng đầu.