Tay chân miệng ở trẻ có nguy hiểm không và cách điều trị?
Tay chân miệng là bệnh lý truyền nhiễm do các virus thuộc nhóm đường ruột gây nên, chủ yếu ảnh hưởng đến trẻ nhỏ, đặc biệt là nhóm dưới 5 tuổi. Bệnh lây lan nhanh qua tiếp xúc với dịch tiết hoặc đồ vật nhiễm virus. Trẻ mắc bệnh thường sốt, loét miệng, nổi mụn nước ở lòng bàn tay, bàn chân. Phần lớn trường hợp hồi phục sau 7–10 ngày, nhưng một số trẻ có nguy cơ gặp biến chứng thần kinh, tim mạch hoặc hô hấp nghiêm trọng. Vì vậy, cha mẹ cần nhận biết sớm triệu chứng, theo dõi diễn biến và chăm sóc trẻ đúng cách.
1. Nguyên nhân và triệu chứng tay chân miệng ở trẻ là gì?
1.1. Những yếu tố nào khiến trẻ nhỏ dễ mắc bệnh tay chân miệng?
Bệnh do các virus thuộc nhóm Enterovirus gây ra, phổ biến gồm Coxsackievirus A16 và Enterovirus A71 (EV-A71). Virus lây truyền qua nước bọt, dịch mũi họng, dịch mụn nước, phân hoặc bề mặt nhiễm virus.
Trẻ nhỏ dễ mắc bệnh hơn do hệ miễn dịch còn đang phát triển, đồng thời thường xuyên tiếp xúc với nhiều trẻ khác trong môi trường nhà trẻ, trường học.
Những yếu tố làm tăng nguy cơ lây nhiễm gồm:
- Tiếp xúc với người bệnh: Dùng chung đồ chơi, vật dụng cá nhân.
- Vệ sinh tay chưa đúng cách: Không rửa tay sau khi đi vệ sinh, thay tã hoặc trước khi ăn.
- Môi trường tập thể: Nhà trẻ, trường mẫu giáo tạo điều kiện cho virus lây lan.
- Đồ vật nhiễm virus: Đồ chơi, tay nắm cửa không được vệ sinh thường xuyên.
Trẻ vẫn có thể mắc bệnh nhiều lần do nhiễm các chủng virus khác nhau.
1.2. Những dấu hiệu
Các biểu hiện thường xuất hiện sau khoảng 3–5 ngày kể từ khi trẻ nhiễm virus, bao gồm:
- Sốt
- Loét miệng: Xuất hiện vết loét đau ở lưỡi, lợi hoặc niêm mạc má.
- Phát ban, mụn nước: Thường gặp ở lòng bàn tay, bàn chân, đôi khi ở mông.
- Ăn uống kém: Trẻ bỏ ăn, quấy khóc do đau miệng.
- Mệt mỏi: Trẻ giảm hoạt động, khó chịu hoặc ngủ không ngon.
Một số trẻ có biểu hiện không điển hình, ít tổn thương ngoài da. Khi trẻ sốt kèm loét miệng, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám để xác định nguyên nhân.
2. Biến chứng tay chân miệng ở trẻ có nguy hiểm không?
2.1. Những biến chứng
Đa số trẻ mắc bệnh có triệu chứng ở mức độ nhẹ và có thể hồi phục mà không cần can thiệp điều trị đặc hiệu. Tuy nhiên, một số trường hợp, đặc biệt khi nhiễm EV-A71, có thể gặp biến chứng nghiêm trọng:
- Biến chứng thần kinh: Viêm não, viêm màng não hoặc viêm thân não.
- Rối loạn tim mạch: Nhịp tim nhanh, rối loạn huyết động, suy tuần hoàn.
- Ảnh hưởng đến hệ hô hấp: Có thể gây phù phổi cấp hoặc suy giảm chức năng hô hấp nghiêm trọng.
- Mất nước: Trẻ đau miệng, ăn uống kém dẫn đến thiếu nước.
Các biến chứng nặng tuy không phổ biến nhưng có thể tiến triển nhanh, cần được phát hiện và xử trí kịp thời.
2.2. Khi nào trẻ cần được đưa đến bệnh viện ngay?
Cha mẹ cần theo dõi sát tình trạng sức khỏe của trẻ, đặc biệt khi xuất hiện sốt cao từ 39°C, sốt kéo dài khó hạ, giật mình chới với khi ngủ, run tay chân hoặc đi đứng loạng choạng. Ngoài ra, những biểu hiện như quấy khóc liên tục, khó dỗ, li bì, thở nhanh, khó thở, da nổi vân tím, nôn nhiều, mệt lả hoặc không uống được nước cũng là dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay để được kiểm tra và xử trí kịp thời.
Đây có thể là những dấu hiệu cảnh báo bệnh diễn biến nặng. Trẻ cần được đưa đến cơ sở y tế ngay, không chờ đến lịch tái khám.
3. Chẩn đoán và cách chữa tay chân miệng ở trẻ như thế nào?
3.1. Bác sĩ chẩn đoán bệnh bằng phương pháp nào?
Việc chẩn đoán chủ yếu dựa trên triệu chứng và yếu tố dịch tễ. Bác sĩ kiểm tra tình trạng sốt, loét miệng, phát ban và các dấu hiệu bất thường về thần kinh, hô hấp.
Một số kiểm tra có thể được chỉ định gồm:
- Xét nghiệm máu: Đánh giá tình trạng sức khỏe khi cần thiết.
- Xét nghiệm PCR: Hỗ trợ xác định virus gây bệnh trong trường hợp có chỉ định.
- Theo dõi dấu hiệu sinh tồn: Kiểm tra thân nhiệt, nhịp tim, nhịp thở và ý thức.
Không phải trẻ nào cũng cần xét nghiệm chuyên sâu. Bác sĩ sẽ quyết định dựa trên mức độ bệnh.
3.2. Trẻ mắc bệnh được điều trị ra sao?
Hiện chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu được sử dụng thường quy. Việc điều trị chủ yếu nhằm giảm triệu chứng, đảm bảo dinh dưỡng và theo dõi biến chứng.
Với trường hợp nhẹ, trẻ có thể được chăm sóc tại nhà theo hướng dẫn:
- Dùng thuốc hạ sốt, giảm đau phù hợp với độ tuổi và cân nặng.
- Uống đủ nước, nghỉ ngơi hợp lý.
- Vệ sinh răng miệng nhẹ nhàng, tránh làm tổn thương vết loét.
- Giữ da sạch, không tự ý chọc vỡ mụn nước.
- Theo dõi thân nhiệt, tình trạng ăn uống và các biểu hiện bất thường.
Với trường hợp nặng, trẻ cần nhập viện để theo dõi, điều trị các biến chứng theo chỉ định.
Cha mẹ không nên tự ý sử dụng kháng sinh vì bệnh do virus gây ra. Đồng thời, cần tái khám đúng hướng dẫn, đặc biệt trong những ngày đầu mắc bệnh.
4. Chế độ ăn tay chân miệng và cách phòng ngừa cho trẻ ra sao?
4.1. Trẻ mắc bệnh nên ăn gì để nhanh hồi phục?
Tổn thương niêm mạc miệng khiến trẻ đau khi nhai, nuốt và dễ bỏ ăn. Vì vậy, cha mẹ nên ưu tiên thực phẩm mềm, dễ nuốt như cháo, súp, thức ăn nghiền, sữa hoặc các món nguội vừa phải.
Bên cạnh đó, cần chú ý:
- Chia nhỏ bữa ăn để trẻ dễ tiếp nhận.
- Bổ sung đủ nước, sử dụng dung dịch bù nước khi có hướng dẫn.
- Tránh thực phẩm quá nóng, cay, chua hoặc cứng.
- Duy trì việc cho trẻ bú sữa mẹ phù hợp với độ tuổi và nhu cầu dinh dưỡng.
- Không nên ép trẻ ăn quá nhiều. Nếu trẻ bỏ uống, tiểu ít hoặc có dấu hiệu mất nước, cần đưa trẻ đi khám.
4.2. Phòng ngừa
Để hạn chế nguy cơ lây nhiễm, cha mẹ cần hướng dẫn trẻ rửa tay bằng xà phòng, vệ sinh đồ chơi và các bề mặt thường xuyên tiếp xúc. Trẻ mắc bệnh nên được nghỉ học, hạn chế tiếp xúc với trẻ khác và trở lại trường theo hướng dẫn của cơ sở y tế, nhà trường và quy định phòng dịch.
Ngoài ra, cha mẹ cần theo dõi sức khỏe trẻ sau khi tiếp xúc với người bệnh để kịp thời nhận biết những biểu hiện bất thường.
Tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm phổ biến ở trẻ nhỏ, phần lớn có thể hồi phục nhưng vẫn tiềm ẩn nguy cơ biến chứng nghiêm trọng. Vì vậy, cha mẹ cần nhận biết sớm triệu chứng, chăm sóc đúng cách và theo dõi sát diễn biến bệnh. Tại Hệ thống Y tế Thu Cúc TCI, trẻ có thể được thăm khám chuyên khoa Nhi, đánh giá sức khỏe và được bác sĩ tư vấn phương án điều trị phù hợp.
