Các kháng sinh viêm đường hô hấp trên cho trẻ

Kháng sinh viêm đường hô hấp trên cho trẻ chỉ được sử dụng trong những trường hợp nhiễm khuẩn do vi khuẩn và cần có chỉ định của bác sĩ. Việc dùng đúng thuốc, đúng liều và đúng thời gian giúp điều trị hiệu quả, hạn chế biến chứng và ngăn ngừa kháng kháng sinh.

1. Trẻ bị viêm đường hô hấp trên có dùng kháng sinh không? Vì sao?

Viêm đường hô hấp trên trẻ em không phải lúc nào cũng cần dùng kháng sinh. Nhiều nghiên cứu cho thấy việc dùng kháng sinh viêm đường hô hấp trên cho trẻ còn bị lạm dụng. Theo American Family Physician, trong khoảng 15.000 trẻ khám ngoại trú vì viêm đường hô hấp trên, có tới 41% trường hợp được kê kháng sinh khi không thật sự cần thiết. Điều này không chỉ làm tăng tác dụng phụ như tiêu chảy, phát ban mà còn có thể gây biến chứng nặng và thúc đẩy tình trạng kháng kháng sinh.

Một nghiên cứu lớn tại Canada cũng ghi nhận tỷ lệ kê đơn kháng sinh không cần thiết lên tới 17,6% ở trẻ dưới 2 tuổi và 18,6% ở trẻ từ 2–18 tuổi, trong đó nhiều thuốc được dùng cho các bệnh do virus như cảm lạnh thông thường – vốn không cần kháng sinh. Các tác giả đã nhấn mạnh sự cần thiết phải giảm lạm dụng kháng sinh trong các bệnh hô hấp do virus.

Từ những dữ liệu này có thể thấy, kháng sinh viêm đường hô hấp trên cho trẻ chỉ nên dùng khi có bằng chứng nhiễm khuẩn rõ ràng. Việc quyết định điều trị phải dựa vào triệu chứng, kết quả xét nghiệm và đánh giá của bác sĩ, thay vì dùng kháng sinh theo thói quen. Vì vậy, cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế chuyên khoa nhi uy tín để được chẩn đoán và điều trị đúng cách.

2. Các loại kháng sinh viêm đường hô hấp trên cho trẻ

Trước khi lựa chọn kháng sinh, bác sĩ sẽ dựa vào từng bệnh lý cụ thể thuộc viêm đường hô hấp trên ở trẻ. Dưới đây là các loại kháng sinh viêm đường hô hấp trên cho trẻ thường được chỉ định theo từng tình trạng bệnh khác nhau.

2.1. Bệnh Viêm mũi cấp và biến chứng viêm xoang cấp

Kháng sinh viêm đường hô hấp trên cho trẻ với nhóm bệnh viêm mũi xoang cấp gồm có:

• Amoxicillin 80-100mg/kg/ngày, có thể thay thế bằng Amoxicillin + acid clavulanic, Cefaclor, Cefuroxim trong 3 tuần.
• Trong trường hợp dị ứng với beta lactam có thể thay bằng Erythromycin, Azithromycin, Clarithromycin.

2.2. Viêm họng cấp

Thuốc trị viêm đường hô hấp trên cho bé cho nhóm bệnh viêm họng cấp gồm: 

• Viêm họng cấp do liên cầu: dùng Amoxicillin 50-70 mg/kg/ngày, chia 3-4 lần trong ngày, uống trong 7-10 ngày. Nếu dị ứng với Penicillin, có thể chuyển sang Erythromycin 30-50mg/kg /ngày, chia 2-3 lần/ngày, dùng trong 7 ngày.
• Viêm họng cấp cho bạch hầu: Penicillin G 300.000-500.000 UI/kg/ngày, tiêm tĩnh mạch từ 7-10 ngày. Nếu sau 2 ngày sử dụng kháng sinh, triệu chứng bệnh không thuyên giảm, có thể chuyển sang dùng Cefaclor 20-40 mg/kg /ngày hoặc Cefuroxim 20mg/kg/ngày. 

2.3. Viêm tai giữa

Thuốc viêm đường hô hấp cho trẻ nhóm bệnh viêm tai giữa gồm:

• Amoxicillin 60-90 mg/kg chia thành 3 lần/ngày, nếu đáp ứng tốt thì dùng trong 7-14 ngày. Nếu không đáp ứng, chuyển sang Amoxicillin-Clavulanic hoặc Cefuroxim trong 14 ngày.
• Nếu dị ứng với nhóm beta lactam, có thể dùng các thuốc nhóm Macrolid Erythromycin, Azithromycin hoặc Clarithromycin trong 14 ngày.
• Có thể nhỏ tai bằng Neomycin nhưng không quá 7 ngày

3. Lưu ý khi sử dụng kháng sinh viêm đường hô hấp trên cho trẻ

Khi trẻ có dấu hiệu viêm đường hô hấp trên, cha mẹ không nên tự ý dùng kháng sinh viêm đường hô hấp trên cho trẻ. Việc sử dụng kháng sinh cần được bác sĩ thăm khám, chẩn đoán và chỉ định rõ ràng, dựa trên tình trạng bệnh và xác định nguyên nhân do vi khuẩn. Tự ý dùng thuốc có thể khiến trẻ gặp tác dụng phụ như dị ứng, tiêu chảy, mệt mỏi hơn và làm tăng nguy cơ kháng kháng sinh.

Trong đa số trường hợp, viêm đường hô hấp trên ở trẻ là do virus và có thể tự khỏi sau vài ngày. Khi đó, cha mẹ chủ yếu chăm sóc và theo dõi trẻ tại nhà, kết hợp điều trị triệu chứng theo hướng dẫn của bác sĩ, thay vì lạm dụng kháng sinh.

Bên cạnh đó, cần theo dõi sát các dấu hiệu bất thường như sốt cao kéo dài không đáp ứng thuốc hạ sốt, khó thở, trẻ lờ đờ, bỏ ăn hoặc bỏ bú. Khi xuất hiện những dấu hiệu này, cha mẹ cần đưa trẻ đi khám ngay để được đánh giá và xử trí kịp thời.

Tóm lại, việc sử dụng kháng sinh viêm đường hô hấp trên cho trẻ cần được cân nhắc kỹ lưỡng và chỉ thực hiện khi có chỉ định của bác sĩ. Không phải trường hợp nào trẻ mắc viêm đường hô hấp trên cũng cần dùng kháng sinh, bởi đa số bệnh do virus gây ra. Dùng đúng loại kháng sinh, đúng liều và đủ thời gian giúp điều trị hiệu quả, hạn chế biến chứng và giảm nguy cơ kháng kháng sinh, đồng thời đảm bảo an toàn cho sức khỏe của trẻ.

Nguồn tài liệu tham khảo: AAFP, PMC