Đặc điểm viêm đường hô hấp trên ở trẻ em

Viêm đường hô hấp trên ở trẻ em là bệnh lý rất phổ biến, đặc biệt khi thời tiết thay đổi hoặc trẻ đi học, tiếp xúc nhiều. Nhận biết rõ các đặc điểm của bệnh sẽ giúp cha mẹ theo dõi đúng, chăm sóc kịp thời và phòng tránh biến chứng nguy hiểm cho trẻ.

1. Tác nhân gây bệnh truyền nhiễm

Đặc điểm viêm đường hô hấp trên ở trẻ em thể hiện rõ ở việc hệ hô hấp của trẻ còn non yếu, rất dễ bị tấn công bởi các tác nhân gây bệnh. Phần lớn các trường hợp bệnh do virus gây ra, phổ biến nhất là virus hợp bào hô hấp (RSV), rhinovirus, adenovirus, virus cúm, á cúm và human metapneumovirus. Trong đó, RSV đặc biệt nguy hiểm vì có thể gây viêm phế quản nặng ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ.

Ngoài virus, vi khuẩn cũng là nguyên nhân quan trọng, thường gây nhiễm trùng thứ phát hoặc bệnh nặng hơn như viêm họng, viêm phổi. Các vi khuẩn hay gặp gồm Streptococcus pneumoniae, liên cầu khuẩn nhóm A, Haemophilus influenzae và Mycoplasma pneumoniae.

Một đặc điểm viêm đường hô hấp trên ở trẻ em cần lưu ý là tình trạng nhiễm đồng thời cả virus và vi khuẩn, khiến triệu chứng phức tạp hơn và việc điều trị khó khăn hơn, dễ kéo dài thời gian hồi phục nếu không được theo dõi và xử trí đúng cách.

2. Đặc điểm đường hô hấp của trẻ

Hệ hô hấp của trẻ em có nhiều đặc điểm khiến bệnh viêm đường hô hấp trên dễ xảy ra và tiến triển nhanh hơn so với người lớn. Đường thở của trẻ nhỏ hẹp, nên chỉ cần phù nề, viêm hoặc tăng tiết dịch nhầy cũng dễ gây tắc nghẽn, làm trẻ khó thở.

Ngoài ra, đường hô hấp của trẻ ngắn hơn, tạo điều kiện cho vi khuẩn và virus lan nhanh từ đường hô hấp trên xuống đường hô hấp dưới. Đây là một trong những đặc điểm viêm đường hô hấp trên ở trẻ em khiến bệnh dễ trở nặng nếu không được theo dõi sớm.

Bên cạnh đó, ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, ống Eustachian nằm ngang và rộng hơn, làm tăng nguy cơ viêm tai giữa sau các đợt viêm đường hô hấp trên. Những đặc điểm giải phẫu này cho thấy việc nhận biết sớm triệu chứng và can thiệp kịp thời đóng vai trò rất quan trọng trong chăm sóc và điều trị viêm đường hô hấp trên ở trẻ em.

3. Biểu hiện lâm sàng bé bị viêm đường hô hấp trên

Triệu chứng toàn thân và thần kinh:

• Sốt cao: Là dấu hiệu chủ đạo, thường tăng nhanh gây cáu kỉnh, mệt mỏi.
• Co giật do sốt: Đặc biệt nguy hiểm ở nhóm tuổi này do hệ thần kinh chưa hoàn thiện.
• Triệu chứng màng não: Có biểu hiện kích thích màng não nhưng không phải viêm màng não thực sự (phản ứng màng não).

Triệu chứng tiêu hóa và dinh dưỡng:

• Rối loạn tiêu hóa: Nôn mửa, tiêu chảy, đau bụng rất phổ biến.
• Mất nước và suy dinh dưỡng: Các triệu chứng tiêu hóa dẫn đến mất nước nhanh, làm bệnh diễn tiến nặng hơn và cản trở quá trình phục hồi.

Triệu chứng hô hấp đặc trưng:

• Trẻ nhỏ: Chủ yếu là sốt, cáu kỉnh, biếng ăn, hắt hơi và dịch mũi nhiều gây thở bằng miệng. Có thể kèm rối loạn tiêu hóa (nôn, tiêu chảy).
• Trẻ lớn: Bắt đầu bằng khô ngứa mũi họng, sau đó chảy nước mũi, hắt hơi, ớn lạnh, đau cơ và ho.
• Dấu hiệu thực thể: Niêm mạc mũi họng bị phù nề và giãn mạch. Họng đỏ tươi, phù nề; amidan sung huyết, thường có dịch tiết tạo màng giả. Hạch cổ thường sưng to và đau.
• Chuyển biến nặng xuống đường hô hấp dưới: Ho kèm các âm thanh bất thường như thở khò khè, thở rít, thở rên và đau họng. Đây là những chỉ báo quan trọng về mức độ tổn thương phổi.

Tiến triển của bệnh:

• Triệu chứng thay đổi nhanh theo giai đoạn và mức độ nghiêm trọng. Trẻ nhỏ có biểu hiện rầm rộ hơn trẻ lớn, đòi hỏi phải can thiệp y tế kịp thời để tránh các hậu quả lâu dài.

Đặc điểm viêm đường hô hấp trên ở trẻ em cho thấy đây là bệnh lý rất phổ biến do hệ hô hấp còn non yếu, dễ bị virus và vi khuẩn tấn công. Với đường thở hẹp, cấu trúc giải phẫu chưa hoàn thiện và khả năng lây lan nhanh của mầm bệnh, trẻ có nguy cơ bệnh tiến triển nặng nếu không được theo dõi và chăm sóc đúng cách. Vì vậy, nhận biết sớm các đặc điểm của bệnh và can thiệp kịp thời là yếu tố quan trọng giúp trẻ hồi phục nhanh và hạn chế biến chứng.

Nguồn tài liệu tham khảo: Bidophar, Jmchemsci