Bệnh tiểu đường loại 2 ở trẻ em: Triệu chứng và cách điều trị

Trước đây, tiểu đường tuýp 2 thường được mặc định là bệnh lý của người trưởng thành. Tuy nhiên, trong bối cảnh tỷ lệ béo phì gia tăng cùng lối sống ít vận động, số lượng trẻ em bị tiểu đường tuýp 2 đang có xu hướng trẻ hóa và gia tăng đáng báo động. Việc nhận diện sớm các triệu chứng và can thiệp kịp thời chính là “chìa khóa vàng” giúp ngăn chặn biến chứng, bảo vệ tương lai khỏe mạnh cho trẻ.

1. Những dấu hiệu cảnh báo sớm bệnh tiểu đường loại 2 ở trẻ em

1.1. Cách phát hiện các triệu chứng ngay từ giai đoạn khởi phát

Khác với diễn biến cấp tính của tuýp 1, bệnh tiểu đường tuýp 2 ở trẻ thường tiến triển âm thầm. Theo thông tin từ Mayo Clinic (Mỹ), bệnh có thể phát triển dần dần đến mức không có triệu chứng rõ rệt và đôi khi chỉ được phát hiện tình cờ thông qua các đợt khám sức khỏe định kỳ.

Tuy nhiên, phụ huynh cần đặc biệt lưu tâm nếu nhận thấy con có những biểu hiện bất thường dưới đây, bởi đó là những dấu hiệu cảnh báo điển hình của tiểu đường tuýp 2 ở trẻ em:

• Tiểu tiện thường xuyên và khát nước quá mức: Theo Johns Hopkins Medicine, khi đường huyết tăng cao, cơ thể trẻ sẽ cơ chế tự đào thải đường dư thừa qua nước tiểu. Quá trình này kéo theo việc mất nước, khiến trẻ luôn cảm thấy khát và uống nước liên tục.
• Mệt mỏi và sụt cân không chủ ý: Dù chế độ ăn không đổi hoặc thậm chí ăn nhiều hơn, trẻ vẫn có thể bị sụt cân và thường xuyên uể oải. Nguyên nhân là do cơ thể không thể chuyển hóa đường thành năng lượng để hoạt động hiệu quả.
• Hiện tượng sạm da: Một báo cáo trên Medical News Today chỉ ra rằng, tình trạng kháng insulin có thể dẫn đến sự xuất hiện của các vùng da tối màu, dày sừng, thường thấy ở quanh cổ, nách hoặc bẹn. Đây là tín hiệu cảnh báo mà phụ huynh tuyệt đối không nên lơ là.
• Vết thương lâu lành và dễ nhiễm trùng: Lượng đường trong máu cao tạo môi trường thuận lợi cho vi khuẩn phát triển, đồng thời làm suy giảm khả năng phục hồi tự nhiên, khiến các vết thương nhỏ hoặc nhiễm trùng da lâu khỏi hơn bình thường.

1.2. Liệu trẻ ở độ tuổi nhỏ có khả năng mắc bệnh này?

Rất nhiều phụ huynh lo lắng đặt câu hỏi: “Trẻ em 5 tuổi có bị tiểu đường không?”. Theo CDC, tiểu đường tuýp 2 thường được chẩn đoán phổ biến nhất vào đầu tuổi thiếu niên (giai đoạn dậy thì) do sự thay đổi hormone làm giảm độ nhạy của insulin.

Tuy nhiên, bệnh hoàn toàn có thể khởi phát sớm hơn nếu trẻ có các yếu tố nguy cơ cao như béo phì nặng hoặc tiền sử gia đình. Thực tế lâm sàng vẫn ghi nhận trường hợp bé 8 tuổi bị tiểu đường hoặc thậm chí nhỏ hơn, dù tỷ lệ này thấp hơn so với nhóm thanh thiếu niên. Do đó, việc tầm soát sớm cho nhóm trẻ có nguy cơ cao (thừa cân, gia đình có người mắc bệnh) là vô cùng cần thiết, thường được khuyến cáo bắt đầu từ 10 tuổi.

2. Cách điều trị bệnh tiểu đường tuýp 2 ở trẻ em

Mục tiêu cốt lõi trong phác đồ điều trị là kiểm soát chỉ số đường huyết tiệm cận mức bình thường để ngăn ngừa biến chứng. Việc điều trị tiểu đường tuýp 2 trẻ em đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ, kiên trì giữa gia đình và bác sĩ chuyên khoa.

2.1. Điều chỉnh khẩu phần ăn tốt cho sức khỏe

Theo hướng dẫn từ Diabetes UK, không có một “công thức ăn kiêng” cứng nhắc áp dụng cho mọi trẻ, nhưng nguyên tắc chung là hướng đến sự cân bằng và lành mạnh:

• Ưu tiên thực phẩm giàu chất xơ, trái cây tươi, rau xanh và ngũ cốc nguyên hạt.
• Cắt giảm tối đa đồ uống có đường, bánh kẹo ngọt và thực phẩm chế biến sẵn nhiều dầu mỡ.
• Kiểm soát khẩu phần ăn hợp lý để duy trì hoặc giảm cân về mức an toàn.

2.2. Khuyến khích trẻ tích cực hoạt động vui chơi và rèn luyện

Hoạt động thể chất đóng vai trò then chốt giúp cơ thể sử dụng insulin hiệu quả hơn. Dựa trên khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) được trích dẫn bởi Medical News Today, trẻ em từ 5-17 tuổi cần vận động thể chất cường độ vừa phải đến mạnh ít nhất 60 phút mỗi ngày. Phụ huynh có thể khuyến khích trẻ tham gia các môn thể thao yêu thích, đạp xe hoặc đơn giản là đi bộ cùng gia đình để tạo thói quen tích cực.

2.3. Áp dụng phác đồ điều trị bằng thuốc và bổ sung Insulin

Trong trường hợp việc thay đổi lối sống không đủ đáp ứng mục tiêu điều trị, các bác sĩ có thể chỉ định can thiệp y tế. Theo Mayo Clinic và Diabetes UK, Metformin thường là thuốc uống đầu tay được kê đơn cho trẻ em để hỗ trợ kiểm soát đường huyết. Trong một số tình huống đường huyết quá cao hoặc thuốc uống kém hiệu quả, liệu pháp tiêm Insulin sẽ được chỉ định dưới sự giám sát chặt chẽ.

3. Rủi ro sức khỏe khi bệnh không được kiểm soát sớm

Nếu không được kiểm soát tốt, trẻ em bị tiểu đường tuýp 2 sẽ phải đối mặt với nguy cơ biến chứng nghiêm trọng, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống lâu dài. Theo các nghiên cứu từ Johns Hopkins Medicine, tình trạng đường huyết cao kéo dài gây tổn thương hệ thống mạch máu và dây thần kinh, dẫn đến:

• Bệnh lý tim mạch và đột quỵ: Trẻ có nguy cơ cao bị huyết áp cao và rối loạn mỡ máu, tiền đề của các biến cố tim mạch sớm.
• Tổn thương thận (Bệnh thận đái tháo đường): Đường huyết cao làm suy giảm chức năng lọc của thận, có thể dẫn đến suy thận mãn tính.
• Biến chứng tại mắt: Gây tổn thương mạch máu võng mạc, dẫn đến suy giảm thị lực hoặc thậm chí mù lòa.
• Tổn thương thần kinh: Gây cảm giác tê bì, châm chích hoặc mất cảm giác ở các chi.

4. Theo dõi và kiểm soát bệnh lâu dài 

Quản lý bệnh tiểu đường là một hành trình dài hạn, đòi hỏi sự kiên nhẫn. Theo CDC, Hoa Kỳ, để kiểm soát bệnh hiệu quả, gia đình cần tuân thủ các nguyên tắc sau:

• Tái khám và xét nghiệm định kỳ: Đưa trẻ đi kiểm tra đường huyết và chỉ số HbA1c (đường huyết trung bình 3 tháng) đúng lịch hẹn để bác sĩ điều chỉnh phác đồ phù hợp.
• Kiểm soát cân nặng: Thừa cân là yếu tố thúc đẩy tình trạng kháng insulin, do đó việc duy trì cân nặng khỏe mạnh giúp làm chậm tiến triển bệnh.
• Kết nối với nhà trường: Theo Diabetes UK, phụ huynh nên chia sẻ tình trạng sức khỏe của con với nhà trường. Điều này giúp thầy cô hỗ trợ trẻ trong chế độ ăn uống và kịp thời xử lý nếu xảy ra các tình huống khẩn cấp như hạ đường huyết.

Việc phát hiện sớm và tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ điều trị sẽ giúp trẻ em bị tiểu đường tuýp 2 kiểm soát tốt bệnh lý, giảm thiểu biến chứng và có một cuộc sống năng động, khỏe mạnh.