Trẻ chậm tăng cân dù ăn uống bình thường: Khi nào cần khám?
Con tôi ăn đủ bữa nhưng nhiều tháng không tăng cân. Trẻ chậm tăng cân dù ăn uống bình thường có thể do bệnh lý nào?

Chào bạn! Trẻ chậm tăng cân dù ăn uống bình thường có thể do lượng dinh dưỡng thực tế chưa đáp ứng nhu cầu, cơ thể tiêu hao năng lượng nhiều hơn hoặc khả năng hấp thu dưỡng chất bị ảnh hưởng. Tuy nhiên, trước hết cần xác định bé có thật sự chậm tăng trưởng hay chỉ đang phát triển theo nhịp riêng. Việc nhiều tháng không tăng cân là lý do nên cho trẻ đi khám, mang theo các số đo cân nặng và chiều cao trước đây để bác sĩ đánh giá diễn biến trên biểu đồ tăng trưởng.
Khi nào có thể xác định trẻ chậm tăng cân bất thường?
Tốc độ tăng cân không giống nhau ở mọi lứa tuổi. Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ thường tăng cân nhanh hơn những giai đoạn sau; khi trẻ lớn hơn, tốc độ tăng cân có thể chậm lại tự nhiên. Vì vậy, không nên chỉ so sánh số cân của bé với bạn cùng tuổi hoặc đặt mục tiêu trẻ phải tăng một số cân nhất định mỗi tháng.
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xây dựng các chuẩn tăng trưởng cho trẻ nhỏ, bao gồm cân nặng theo tuổi, chiều dài hoặc chiều cao theo tuổi và cân nặng theo chiều dài hoặc chiều cao. Bác sĩ sử dụng những dữ liệu phù hợp để đánh giá sự phát triển của trẻ theo thời gian.
Một trẻ có cân nặng thấp hơn nhiều bạn cùng tuổi nhưng vẫn duy trì đường tăng trưởng, phát triển vận động và nhận thức phù hợp có thể có cơ địa nhỏ. Ngược lại, bé trước đây tăng cân đều nhưng nay không tăng trong nhiều tháng hoặc đường cân nặng đi xuống qua các mốc bách phân vị có thể cần đánh giá dù cân nặng hiện tại chưa quá thấp.
Trẻ chậm tăng cân dù ăn uống bình thường có thể do bệnh lý nào?
Trẻ có thực sự nhận đủ năng lượng và dưỡng chất không?
Ăn đủ số bữa không đồng nghĩa cơ thể nhận đủ năng lượng. Có trẻ ăn nhiều thực phẩm ít năng lượng, uống nước hoặc sữa quá sát bữa chính, hoặc ăn lượng thức ăn thực tế ít hơn cha mẹ nghĩ. Trẻ có thể tiêu hao nhiều năng lượng trong giai đoạn vận động mạnh hoặc đang phục hồi sau bệnh.
Hãy ghi lại thức ăn, đồ uống, lượng thực tế và thời gian dùng trong một vài ngày. Với trẻ còn bú, cần xem xét cách bú và khả năng nhận đủ sữa. Với trẻ lớn hơn, cần đánh giá sự cân đối giữa tinh bột, chất béo, chất đạm, rau củ và các vi chất. Việc chỉ tăng lượng cơm hoặc ép ăn có thể không giải quyết được vấn đề nếu khẩu phần thiếu cân đối.
Rối loạn hấp thu và bệnh đường tiêu hóa có ảnh hưởng thế nào?
Một số bệnh có thể khiến trẻ không hấp thu đầy đủ dưỡng chất dù ăn tương đối tốt. Tiêu chảy kéo dài, phân mỡ, đau bụng tái diễn, bụng chướng hoặc nôn thường xuyên là những thông tin cần lưu ý. Bệnh celiac, bệnh viêm ruột và các tình trạng kém hấp thu khác có thể được cân nhắc tùy triệu chứng và khả năng gặp ở từng trẻ.
Không nên tự cho rằng con bị thiếu men tiêu hóa hoặc nhiễm ký sinh trùng rồi sử dụng thuốc kéo dài. Việc tự loại bỏ gluten, sữa hoặc nhiều nhóm thực phẩm trước khi được đánh giá có thể làm giảm lượng dinh dưỡng và gây khó khăn trong chẩn đoán.
Vì sao những bệnh ngoài đường tiêu hóa cũng có thể khiến trẻ chậm tăng cân?
Trẻ mắc bệnh tim, phổi mạn tính hoặc nhiễm trùng tái diễn có thể tăng nhu cầu năng lượng. Một số bé dễ mệt khi ăn, thở nhanh hoặc không có sức để ăn đủ. Bệnh lý tuyến giáp, rối loạn chuyển hóa hoặc các bệnh mạn tính khác cũng có thể ảnh hưởng tăng trưởng.
Nếu trẻ ăn nhiều nhưng sụt cân, khát nhiều, tiểu nhiều, cần được đánh giá sớm về nguy cơ rối loạn đường huyết. Khi cả chiều cao và cân nặng đều tăng chậm hoặc có biểu hiện phát triển không phù hợp, bác sĩ sẽ xem xét thêm nguyên nhân nội tiết hoặc bệnh toàn thân.
Cần thực hiện những kiểm tra nào khi trẻ không tăng cân nhiều tháng?
Viện Quốc gia về Chất lượng Y tế và Chăm sóc Anh (NICE) khuyến nghị đánh giá biểu đồ tăng trưởng, bệnh sử, dinh dưỡng và hành vi ăn uống khi trẻ có dấu hiệu tăng trưởng chậm. Bác sĩ sẽ đo lại cân nặng, chiều cao hoặc chiều dài bằng phương pháp phù hợp, đối chiếu các số đo trước đó và kiểm tra sự phát triển của bé.
Thông tin về tuổi thai khi sinh, cân nặng lúc sinh, các đợt bệnh, phân, giấc ngủ, thói quen ăn uống và thuốc đang sử dụng rất hữu ích. Có thể cần quan sát cách trẻ ăn hoặc bú trong một số trường hợp.
Hướng dẫn phối hợp của Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) và Hiệp hội Tiêu hóa, Gan mật và Dinh dưỡng Nhi khoa Bắc Mỹ (NASPGHAN) nhấn mạnh đánh giá toàn diện trẻ tăng cân chậm và lựa chọn kiểm tra dựa trên biểu hiện. Trẻ khỏe mạnh, không có dấu hiệu cảnh báo có thể không cần xét nghiệm diện rộng ngay.
Nếu thăm khám gợi ý bất thường, bác sĩ có thể chỉ định công thức máu, ferritin, xét nghiệm chức năng tuyến giáp, nước tiểu hoặc các kiểm tra tiêu hóa phù hợp. Bệnh viện Nhi Hoàng gia Melbourne (RCH) cũng lưu ý một số trẻ có cân nặng thấp nhưng phát triển tốt có thể chỉ cần theo dõi, không nhất thiết phải tiến hành nhiều xét nghiệm.
Cha mẹ nên hỗ trợ trẻ tăng cân thế nào?
Duy trì giờ ăn tương đối ổn định, tạo không khí thoải mái, lựa chọn thực phẩm đủ năng lượng và dưỡng chất theo độ tuổi. Không ép trẻ ăn quá mức, không dùng sản phẩm tăng cân không rõ thành phần. Nếu cần bổ sung năng lượng, bác sĩ hoặc nhân viên dinh dưỡng sẽ hướng dẫn điều chỉnh phù hợp.
Theo dõi cân nặng theo lịch được khuyến nghị thay vì cân liên tục mỗi ngày. Nếu bé sụt cân nhanh, li bì, bỏ ăn, nôn nhiều, đi ngoài ra máu, khó thở hoặc có dấu hiệu mất nước, cần khám ngay.
Tóm lại, trẻ chậm tăng cân dù ăn uống bình thường cần được đánh giá theo đường tăng trưởng, khẩu phần và các dấu hiệu bệnh lý. Bạn có thể đặt lịch cho con tại Hệ thống Y tế Thu Cúc TCI qua App TCI Hospital: app.thucuc.vn để kiểm tra dinh dưỡng và sức khỏe tổng thể, từ đó xây dựng hướng chăm sóc phù hợp.








