Bệnh hô hấp RSV là bệnh gì?

Bệnh hô hấp RSV là một trong những nguyên nhân phổ biến gây viêm đường thở ở trẻ nhỏ và người có sức đề kháng kém, đặc biệt vào thời điểm giao mùa. Virus RSV dễ lây qua giọt bắn khi ho, hắt hơi hoặc tiếp xúc gần, có thể dẫn đến các triệu chứng như sốt nhẹ, sổ mũi, ho kéo dài và khó thở. Việc nhận biết sớm dấu hiệu, chăm sóc đúng cách và chủ động phòng ngừa sẽ giúp giảm nguy cơ biến chứng, bảo vệ phổi và hệ hô hấp cho cả gia đình.

1. Bệnh hô hấp RSV là bệnh gì?

Bệnh hô hấp RSV là tình trạng nhiễm trùng do RSV – tên đầy đủ là Respiratory Syncytial Virus, tiếng Việt gọi là virus hợp bào hô hấp. Khi tìm hiểu bệnh RSV là bệnh gì, nhiều người ngạc nhiên vì đây chính là loại virus RNA rất thường gặp, chuyên tấn công niêm mạc mũi, họng và các đường dẫn khí nhỏ trong phổi. Sở dĩ có tên bệnh virus hợp bào hô hấp là vì virus làm các tế bào biểu mô bị tổn thương rồi dính lại thành những khối lớn gọi là hợp bào, gây cản trở hoạt động bình thường của đường thở.

RSV thuộc họ Paramyxoviridae và có hai nhóm chính là RSV-A, RSV-B; trong đó RSV-A thường liên quan tới các ca nặng hơn. Tại Việt Nam, khí hậu nóng ẩm khiến bệnh virus hợp bào hô hấp có thể xuất hiện quanh năm, nhất là giai đoạn mưa nhiều và ẩm ướt. Virus dễ truyền qua giọt bắn khi ho, hắt hơi hoặc qua tay chạm vào bề mặt có mầm bệnh.

Đối tượng chịu ảnh hưởng lớn nhất của bệnh hô hấp RSV là trẻ dưới 1 tuổi, bởi RSV là nguyên nhân hàng đầu gây viêm tiểu phế quản và viêm phổi ở nhóm này. Khoảng 80 – 90% trẻ đã từng mắc bệnh virus hợp bào hô hấp trước khi tròn 2 tuổi và việc tái nhiễm khá phổ biến do miễn dịch không bền.

RSV tồn tại bao lâu ở đường hô hấp? Thông thường là từ 7 – 10 ngày ở người khỏe mạnh, nhưng ở trẻ sơ sinh, người già hay người suy giảm miễn dịch, thời gian RSV tồn tại bao lâu ở đường hô hấp có thể kéo dài vài tuần, làm tăng nguy cơ lây cho cộng đồng.

2. Nguyên nhân và dấu hiệu của bệnh virus hợp bào hô hấp RSV

Bệnh virus hợp bào hô hấp xuất hiện khi virus RSV xâm nhập vào cơ thể và nhân lên tại niêm mạc mũi họng. Virus có thể lây lan qua các con đường như:

Thứ nhất là giọt bắn: Lúc người mắc ho, hắt hơi hay nói chuyện, mầm bệnh hô hấp RSV theo dịch tiết phát tán trong không khí và người xung quanh hít phải sẽ dễ bị nhiễm.
Thứ hai là tiếp xúc trực tiếp như hôn má, bắt tay, chạm gần.
Thứ ba là vật trung gian: RSV có khả năng bám nhiều giờ trên đồ chơi, điện thoại, tay nắm cửa; chỉ cần đưa tay đã dính virus lên mắt, mũi hay miệng thì bệnh virus hợp bào hô hấp có thể khởi phát.

Khi lan xuống đường thở dưới, virus gây tổn thương tế bào biểu mô, làm tăng tiết nhầy và sưng phù. Điều này đặc biệt đáng lo ở trẻ nhỏ vì đường thở hẹp, nên các đợt của bệnh hô hấp RSV thường dẫn tới khò khè và khó thở rõ.

Triệu chứng thường xuất hiện sau 4 – 6 ngày kể từ khi nhiễm. Ở người lớn khỏe mạnh hoặc trẻ lớn, biểu hiện của bệnh hô hấp RSV hay giống cảm lạnh: Sổ mũi, ho khan, sốt nhẹ, đau họng và nhức đầu thoáng qua. Tuy nhiên ngay cả thể nhẹ, virus vẫn có thể kích hoạt cơn hen hay viêm phổi ở người đã có bệnh nền.

Ở trẻ sơ sinh và trẻ dưới 6 tháng, bệnh virus hợp bào hô hấp có xu hướng tiến triển theo giai đoạn. Vài ngày đầu trẻ chỉ chảy mũi trong, ho húng hắng, đôi khi không sốt. Sau đó trẻ ho nhiều hơn, có đờm, thở khò khè, thở nhanh và phải gắng sức. Những dấu hiệu nguy hiểm của bệnh hô hấp RSV cần đi viện ngay gồm rút lõm lồng ngực khi hít vào, cánh mũi phập phồng, môi hoặc móng tay tím tái, cơn ngưng thở kéo dài 10 – 15 giây, bỏ bú hay li bì mệt lả.

3. Cách điều trị bệnh hô hấp RSV

Hiện nay, chưa có thuốc đặc trị tiêu diệt virus RSV (thuốc kháng sinh không có tác dụng vì đây là virus). Việc điều trị chủ yếu là điều trị triệu chứng và hỗ trợ hô hấp để cơ thể tự đào thải virus.

Chăm sóc tại nhà (Đối với trường hợp nhẹ)

Đa số trẻ em và người lớn có thể tự khỏi sau 1 – 2 tuần với chế độ chăm sóc tại nhà:

Hạ sốt: Sử dụng Acetaminophen (Paracetamol) hoặc Ibuprofen (với trẻ trên 6 tháng) theo đúng liều lượng cân nặng để hạ sốt và giảm đau. Tuyệt đối không dùng Aspirin cho trẻ em (nguy cơ hội chứng Reye).
Bù nước và điện giải: Đây là yếu tố quan trọng nhất. Cho trẻ bú nhiều lần hơn, uống nước hoặc Oresol để làm loãng đờm và bù lại lượng nước mất do sốt/thở nhanh.
Làm sạch mũi: Nhỏ nước muối sinh lý (0.9%). Hút mũi nhẹ nhàng để làm thông thoáng đường thở trước khi cho bú hoặc đi ngủ. Việc này giúp trẻ dễ thở và bú tốt hơn.
Làm ẩm không khí: Sử dụng máy phun sương tạo ẩm mát để giảm khô rát niêm mạc hô hấp.
Tránh khói thuốc: Tuyệt đối không để trẻ tiếp xúc với khói thuốc lá, vì sẽ làm tăng nguy cơ viêm phổi nặng.

Điều trị tại bệnh viện (đối với trường hợp nặng)

Trẻ cần nhập viện ngay nếu có dấu hiệu suy hô hấp, mất nước nặng hoặc tím tái. Các biện pháp can thiệp bao gồm:

Liệu pháp oxy: Thở oxy qua gọng kính hoặc mặt nạ để đảm bảo nồng độ oxy trong máu (SpO2 > 90-92%).
Hỗ trợ hô hấp nâng cao: Thở áp lực dương liên tục (CPAP) hoặc thở máy nếu trẻ kiệt sức, ngưng thở.
Truyền dịch: Nếu trẻ không thể uống hoặc bú được do khó thở.
Khí dung: Đôi khi bác sĩ có thể chỉ định khí dung nước muối ưu trương để hỗ trợ loãng đờm (tùy phác đồ từng bệnh viện), thuốc giãn phế quản thường ít hiệu quả với RSV nhưng có thể được thử nghiệm trong một số trường hợp.

Vì RSV lây lan rất mạnh nên việc phòng ngừa là cực kỳ quan trọng. Đối với phụ nữ mang thai, Vắc-xin Abrysvo (Pfizer) được tiêm vào tuần thai 32-36. Kháng thể mẹ tạo ra sẽ truyền sang con, bảo vệ trẻ trong 6 tháng đầu đời. CDC Hoa Kỳ cũng khuyến nghị tiêm phòng RSV cho người từ 60 tuổi trở lên và sử dụng kháng thể đơn dòng Nirsevimab cho trẻ sơ sinh dưới 8 tháng tuổi bước vào mùa dịch RSV đầu tiên

Mỗi gia đình cần chủ động hơn trong việc bảo vệ sức khỏe, đặc biệt là với trẻ nhỏ và người có đề kháng yếu trước bệnh theo mùa. Bệnh hô hấp RSV không nên bị xem nhẹ vì có thể biến chứng nguy hiểm. Sự đồng hành giữa phụ huynh và nhân viên y tế chính là chìa khóa để trẻ được điều trị kịp thời và phục hồi tốt. Hãy luôn lắng nghe cơ thể và tìm đến tư vấn chuyên môn khi cần để cộng đồng cùng đẩy lùi RSV một cách bền vững.

Nguồn thông tin tham khảo: Mayoclinic, clevelandclinic, Cdc, Hopkinsmedicine