Hội chứng suy hô hấp cấp ở người lớn

Hội chứng suy hô hấp cấp ở người lớn là một tình trạng bệnh lý nặng, tiến triển nhanh, đặc trưng bởi suy giảm trao đổi khí nghiêm trọng và nguy cơ tử vong cao nếu không được xử trí kịp thời. Bệnh thường khởi phát sau các yếu tố như nhiễm trùng nặng, chấn thương, sốc hoặc hít phải chất độc, đòi hỏi phải chẩn đoán sớm và điều trị tích cực tại cơ sở y tế chuyên sâu.

1. Nguyên nhân gây suy hô hấp cấp ở người lớn

Nguyên nhân gây suy hô hấp cấp ở người lớn có thể chia thành hai nhóm chính: nguyên nhân tại phổi và nguyên nhân ngoài phổi, trong đó hội chứng suy hô hấp cấp ở người lớn (ARDS) là một biểu hiện nặng, đe dọa tính mạng.

• Nguyên nhân tại phổi thường gặp nhất, bao gồm các bệnh lý làm tổn thương trực tiếp nhu mô phổi hoặc đường thở. Điển hình là các bệnh phổi nhiễm trùng như viêm phổi, viêm phế quản nặng, lao phổi, xơ phổi; các tình trạng cấp tính như phù phổi cấp; Bệnh hen phế quản; bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) hoặc các rối loạn cơ học như tràn dịch màng phổi, tràn khí màng phổi. Những bệnh lý này làm giảm khả năng trao đổi khí, dẫn đến suy hô hấp ở người lớn.
• Nguyên nhân ngoài phổi tác động gián tiếp nhưng vẫn gây suy hô hấp cấp. Tổn thương hệ thần kinh trung ương như chấn thương sọ não, tai biến mạch máu não có thể làm rối loạn trung tâm hô hấp. Tổn thương cơ hô hấp cũng là nguyên nhân quan trọng, thường gặp trong viêm sừng trước tủy sống, hội chứng Guillain–Barré, liệt lên cấp Landry, uốn ván, ngộ độc thuốc trừ sâu gốc phospho hữu cơ, rắn cắn, bệnh nhược cơ nặng hoặc viêm đa cơ. Ngoài ra, chấn thương lồng ngực gây gãy xương sườn, tổn thương phổi – màng phổi, hay tắc nghẽn đường thở trên do u thanh quản, bướu giáp chìm, u thực quản cũng có thể dẫn đến suy hô hấp cấp.

Riêng trong hội chứng suy hô hấp cấp ở người lớn, cơ chế bệnh sinh liên quan đến tổn thương phế nang lan tỏa và nội mô mao mạch phổi. Khi xảy ra viêm nặng, bạch cầu bám vào mao mạch phổi, làm tăng tính thấm thành mạch. Các protein huyết tương như albumin thoát ra mô kẽ và phế nang, gây phù phổi lan tỏa. Hậu quả là phổi giảm độ đàn hồi, trao đổi khí kém và thiếu oxy máu nhanh chóng nặng lên.

Tổn thương tế bào biểu mô phế nang loại I làm tăng ứ dịch trong phế nang, trong khi tổn thương tế bào loại II làm giảm sản xuất chất hoạt hóa bề mặt, khiến phổi xẹp và cứng hơn. Trên mô học thường thấy tổn thương phế nang lan tỏa và màng hyaline, dẫn đến hiện tượng shunt nội phổi rõ rệt. Đây chính là nền tảng sinh lý bệnh giải thích vì sao suy hô hấp ở người lớn trong ARDS thường diễn tiến nhanh và rất nặng.

2. Cách điều trị suy hô hấp ở người lớn

Điều trị suy hô hấp ở người lớn tập trung vào việc cải thiện oxy máu, giảm gánh nặng cho phổi và xử trí nguyên nhân gây bệnh. Tùy mức độ suy hô hấp, bác sĩ sẽ lựa chọn phương pháp phù hợp nhằm đảm bảo an toàn và hiệu quả cho người bệnh.

Liệu pháp oxy và hỗ trợ hô hấp

Với các trường hợp suy hô hấp ở người lớn mức độ nhẹ đến trung bình, người bệnh thường được thở oxy qua gọng mũi hoặc mặt nạ oxy để tăng lượng oxy vào phổi. Khi oxy đơn thuần không còn đáp ứng, bác sĩ có thể chỉ định thông khí áp lực dương không xâm lấn bằng mặt nạ để hỗ trợ hô hấp tốt hơn.

Trong trường hợp nặng, đặc biệt là hội chứng suy hô hấp cấp ở người lớn (ARDS), bệnh nhân cần đặt ống nội khí quản và thở máy. Việc thở máy được thực hiện theo chiến lược bảo vệ phổi nhằm duy trì oxy máu phù hợp và hạn chế tổn thương phổi. Nếu suy hô hấp rất nghiêm trọng và không đáp ứng với các biện pháp trên, ECMO (oxy hóa máu qua màng ngoài cơ thể) có thể được cân nhắc tại các trung tâm chuyên sâu. Mở khí quản được áp dụng khi đường thở bị tắc nghẽn hoặc cần hỗ trợ thở máy kéo dài.

Điều trị bằng thuốc

Thuốc được sử dụng nhằm xử lý nguyên nhân và giảm triệu chứng. Kháng sinh được chỉ định khi suy hô hấp do nhiễm trùng phổi như viêm phổi. Thuốc giãn phế quản giúp mở rộng đường thở, đặc biệt ở bệnh nhân hen hoặc COPD. Corticoid có thể dùng thận trọng trong một số tình huống đặc biệt khi nguyên nhân nền đáp ứng với thuốc, nhưng không khuyến cáo sử dụng liều cao thường quy trong ARDS.

Điều trị và kiểm soát nguyên nhân

Việc nhận diện và điều trị dứt điểm nguyên nhân gây suy hô hấp là yếu tố then chốt, nhất là trong hội chứng suy hô hấp cấp ở người lớn. Chỉ khi kiểm soát được nguyên nhân, tình trạng hô hấp của bệnh nhân mới có thể cải thiện bền vững.

Cân bằng nước dịch

Ở ARDS, phổi dễ bị phù do tổn thương và tăng tính thấm mạch. Vì vậy, kiểm soát dịch chặt chẽ, hạn chế truyền dịch quá mức và sử dụng thuốc lợi tiểu khi cần giúp giảm phù phổi, cải thiện oxy hóa máu và rút ngắn thời gian thở máy. Tuy nhiên, cần thận trọng ở người bệnh có huyết động không ổn định.

Chăm sóc và hỗ trợ toàn diện

Người bệnh suy hô hấp ở người lớn cần được đảm bảo dinh dưỡng đầy đủ trong suốt quá trình điều trị, đặc biệt khi thở máy. Vật lý trị liệu và phục hồi chức năng phổi giúp duy trì sức cơ, giảm biến chứng và hỗ trợ quá trình hồi phục. Đồng thời, cần dự phòng các biến chứng thường gặp như huyết khối tĩnh mạch, viêm phổi liên quan thở máy, xuất huyết tiêu hóa và hạn chế an thần quá mức.

Tóm lại, cách điều trị suy hô hấp ở người lớn là sự phối hợp giữa hỗ trợ hô hấp, dùng thuốc hợp lý, kiểm soát nguyên nhân và chăm sóc toàn diện. Việc can thiệp sớm và đúng hướng đóng vai trò quyết định trong cải thiện tiên lượng, đặc biệt ở bệnh nhân mắc hội chứng suy hô hấp cấp ở người lớn.

Tóm lại, hội chứng suy hô hấp cấp ở người lớn là tình trạng bệnh lý nghiêm trọng, diễn tiến nhanh và có nguy cơ tử vong cao nếu không được phát hiện, chẩn đoán và điều trị kịp thời. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo, tuân thủ phác đồ điều trị, kết hợp chăm sóc hồi sức tích cực và kiểm soát tốt nguyên nhân nền đóng vai trò then chốt trong việc cải thiện tiên lượng cho người bệnh.

Nguồn thông tin tham khảo: PubMed