Liều Dexamethasone trong điều trị viêm màng não

Liều Dexamethasone trong điều trị viêm màng não cần được sử dụng đúng thời điểm và đúng liều để phát huy hiệu quả tối ưu. Việc dùng thuốc sớm, phù hợp với từng nguyên nhân gây bệnh giúp giảm viêm, hạn chế phù não và ngăn ngừa biến chứng thần kinh. Vậy liều dùng dexamethasone trong viêm màng não nên áp dụng như thế nào để vừa an toàn vừa đạt hiệu quả điều trị tốt nhất?

1. Vai trò của dexamethasone trong điều trị viêm màng não

Dexamethasone là một corticosteroid tổng hợp có tác dụng kháng viêm rất mạnh, đồng thời giúp chống dị ứng và ức chế miễn dịch. Thuốc được sử dụng phổ biến trong nhiều bệnh lý, trong đó có viêm màng não. Về cơ chế tác động, dexamethasone giúp ức chế sự phóng thích các chất trung gian gây viêm. Nhờ đó, thuốc kiểm soát được phản ứng viêm quá mức, đặc biệt tại hệ thần kinh trung ương. So với các glucocorticoid khác, dexamethasone có hiệu lực mạnh hơn nhiều, cao gấp khoảng 30 lần hydrocortisone và 7 lần prednisolone. Vì vậy, liều dexamethasone trong điều trị viêm màng não cần được tính toán cẩn thận để đảm bảo an toàn và hiệu quả.

Trong thực hành lâm sàng, dexamethasone giữ vai trò hỗ trợ quan trọng, nhất là ở các trường hợp viêm màng não do vi khuẩn và viêm màng não lao. Thuốc giúp giảm phản ứng viêm mạnh trong não, hạn chế phù não, hạ áp lực nội sọ và bảo vệ mô thần kinh. Nhờ đó, người bệnh có cơ hội sống sót cao hơn và giảm nguy cơ để lại di chứng thần kinh. Hiệu quả đạt được tốt nhất khi dexamethasone được dùng sớm, trước hoặc cùng thời điểm với liều kháng sinh đầu tiên.

Cơ chế tác dụng chính của dexamethasone gồm:

Kháng viêm mạnh: Ức chế sản xuất cytokine và các chất gây viêm, giúp kiểm soát phản ứng viêm quá mức trong não.
Giảm phù não, hạ áp lực nội sọ: Ổn định hàng rào máu – não, giảm sưng mô não và cải thiện lưu thông dịch não tủy.

Lợi ích lâm sàng trong từng thể viêm màng não:

Viêm màng não do vi khuẩn, đặc biệt do phế cầu: Giảm tỷ lệ tử vong và hạn chế di chứng thần kinh khi dùng sớm.
Viêm màng não lao: Cải thiện tiên lượng, tăng khả năng sống sót và giảm biến chứng nặng.
Viêm màng não do Listeria monocytogenes: Có thể vẫn mang lại lợi ích, không nên ngừng dexamethasone chỉ vì nghi ngờ tác nhân này.

Có tham khảo thêm thông tin từ AI với từ khóa “vai trò của dexamethasone trong điều trị viêm màng não”

2. Cách xác định liều dexamethasone trong điều trị viêm màng não

Việc lựa chọn và hiệu chỉnh liều dexamethasone trong điều trị viêm màng não cần dựa trên mục tiêu lâm sàng cụ thể và tình trạng người bệnh. Các khuyến cáo liều như sau:

2.1. Phù não và tăng áp lực nội sọ trong viêm màng não

Liều khởi đầu: tiêm tĩnh mạch tương đương 10 mg dexamethasone phosphat.
Sau đó: tiêm bắp 4mg mỗi 6 giờ, duy trì cho đến khi các triệu chứng phù não cải thiện.
Đáp ứng lâm sàng thường xuất hiện sau 12–24 giờ; có thể giảm liều sau 2–4 ngày và ngừng dần trong 5–7 ngày.
Khi tình trạng cho phép, chuyển sang đường uống: dexamethasone 1–3 mg/lần, ngày 3 lần.

2.2. Liều dexamethasone trong điều trị viêm màng não ở trẻ em

Liều khởi đầu: tiêm tĩnh mạch 1–2 mg/kg/ngày (dùng một liều duy nhất).
Liều duy trì: 1–1,5 mg/kg/ngày (tối đa 16 mg/ngày), chia nhiều liều, mỗi 4–6 giờ.
Giảm liều và ngừng dần trong 1–6 tuần, tùy diễn tiến bệnh.

2.3. Phòng ngừa mất thính lực và di chứng thần kinh do H. influenzae hoặc phế cầu

10 mg dexamethasone phosphat tiêm tĩnh mạch, 4 lần/ngày.
Dùng đồng thời hoặc trong vòng 20 phút trước liều kháng sinh đầu tiên.
Thời gian điều trị: 4 ngày.

3. Lưu ý khi sử dụng dexamethasone trong điều trị viêm màng não

Khi sử dụng liều dexamethasone trong điều trị viêm màng não, cần lưu ý một số điểm quan trọng sau:

Phụ nữ mang thai: Dexamethasone có thể làm giảm trọng lượng nhau thai và thai nhi; dùng kéo dài có nguy cơ ức chế tuyến thượng thận ở trẻ sơ sinh, do đó chỉ sử dụng khi lợi ích vượt trội nguy cơ và có chỉ định rõ ràng.
Thời gian điều trị: Không nên dùng dexamethasone kéo dài (thường không quá 6 tháng) do nguy cơ suy tuyến thượng thận; tránh tự ý dùng trong các trường hợp nhiễm nấm, nhiễm virus tiến triển hoặc đang sử dụng vắc-xin sống.
Ngừng thuốc: Không được ngừng thuốc đột ngột; liều dexamethasone cần được giảm dần theo hướng dẫn của bác sĩ ngay cả khi triệu chứng đã cải thiện.
Trước phẫu thuật: Người bệnh cần thông báo cho bác sĩ nếu đang sử dụng dexamethasone (ví dụ liều 4mg) trước khi thực hiện bất kỳ can thiệp hay phẫu thuật nào.
Tương tác thuốc: Cần cung cấp đầy đủ danh sách các thuốc đang sử dụng để đánh giá nguy cơ tương tác khi dùng liều dexamethasone trong viêm màng não.
Bệnh lý kèm theo: Thận trọng khi dùng ở bệnh nhân có đái tháo đường, tăng huyết áp, suy tim sung huyết, loãng xương, tăng nhãn áp, đục thủy tinh thể, hội chứng Cushing, lao phổi, nhược cơ hoặc rối loạn tâm thần.
Dạng tiêm: Với dexamethasone tiêm, không tiêm vào vùng da đang nhiễm khuẩn để tránh làm nặng thêm tình trạng nhiễm trùng.

Liều dexamethasone trong điều trị viêm màng não đóng vai trò then chốt trong việc kiểm soát phản ứng viêm quá mức tại hệ thần kinh trung ương, góp phần giảm phù não, hạn chế tổn thương thần kinh và cải thiện tiên lượng lâm sàng. Việc sử dụng dexamethasone chỉ thực sự mang lại lợi ích khi được dùng đúng chỉ định, đúng thời điểm, đúng liều và đủ thời gian, đồng thời theo dõi chặt chẽ các yếu tố nguy cơ và tác dụng không mong muốn