Viêm màng não do vi khuẩn nào gây nên?

Viêm màng não do vi khuẩn là bệnh lý nhiễm trùng nguy hiểm, có thể tiến triển nhanh và để lại hậu quả nặng nề nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời. Vậy viêm màng não do vi khuẩn nào gây nên, đâu là những tác nhân thường gặp và nhóm đối tượng nào có nguy cơ cao mắc bệnh? Hiểu rõ nguyên nhân sẽ giúp chủ động phòng ngừa và bảo vệ sức khỏe hiệu quả hơn.

1. Viêm màng não do vi khuẩn là gì?

Viêm màng não do vi khuẩn là tình trạng các lớp màng bao bọc não và tủy sống bị viêm do vi khuẩn xâm nhập và gây nhiễm trùng. Đây là một dạng viêm màng não, trong đó bệnh có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau như virus, vi khuẩn hoặc nấm.

Tuy nhiên, viêm màng não do vi khuẩn được đánh giá là nguy hiểm nhất vì bệnh diễn tiến nhanh, dễ đe dọa tính mạng và có thể để lại di chứng nặng nề nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.

2. Viêm màng não do vi khuẩn nào gây nên? 

Viêm màng não do vi khuẩn có thể là do các loại vi khuẩn như:

Lưu ý: Staphylococcus aureus đôi khi gây viêm màng não nghiêm trọng ở mọi độ tuổi và là nguyên nhân phổ biến nhất ở những trường hợp viêm màng não sau chấn thương xuyên thấu vùng đầu, cụ thể:

• Ở trẻ sơ sinh, Group B streptococcus, E. coli và Listeria là nguyên nhân hàng đầu do hệ miễn dịch còn non yếu. 
• Ở trẻ lớn và thanh thiếu niên, Neisseria meningitidis (não mô cầu) và Streptococcus pneumoniae (phế cầu) thường gặp hơn. 
• Ở người cao tuổi, ngoài pneumococcus và Listeria, nhóm vi khuẩn Gram âm khác cũng góp phần gây bệnh nhiều hơn do suy giảm miễn dịch theo tuổi.

3. Các triệu chứng viêm màng não vi khuẩn

Triệu chứng thường gặp ở người lớn và trẻ lớn bao gồm:

• Sốt cao;
• Đau đầu dữ dội;
• Cứng cổ (khó đưa cằm xuống ngực);
• Đau đầu và nhạy cảm với ánh sáng;
• Buồn nôn và nôn;
• Nhạy cảm với ánh sáng; 
• Rối loạn ý thức, lú lẫn, khó tập trung;
• Buồn ngủ quá mức hoặc khó đánh thức;
• Co giật;
• Phát ban da, đặc biệt ở viêm màng não do Meningococcal (não mô cầu).

Triệu chứng viêm màng não do vi khuẩn ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ gồm:

• Sốt cao hoặc nhiệt độ thấp bất thường;
• Quấy khóc dữ dội khó dỗ;
• Không muốn bú, ăn kém;
• Nôn mửa;
• Mệt mỏi, lờ đờ, rất buồn ngủ;
• Phồng thóp trên đầu trẻ;
• Thân người mềm hoặc cứng đờ;
• Da nhợt hoặc lạnh tay chân;
• Có thể không có cứng cổ rõ rệt như ở người lớn.

Các triệu chứng có thể xuất hiện rất nhanh và nặng lên trong vài giờ. Không phải ai cũng có đủ tất cả dấu hiệu cùng lúc nhưng sự kết hợp sốt + đau đầu + cứng cổ là “đặc trưng” điển hình. Ở trẻ nhỏ, biểu hiện có thể rất không điển hình, dễ nhầm với các bệnh khác nếu không chú ý kỹ.

4. Viêm màng não do vi khuẩn có nguy hiểm không? Có dễ lây không? 

Viêm màng não do vi khuẩn rất nguy hiểm, có thể gây tử vong rất nhanh, trong vài giờ nếu không được điều trị kịp thời. Đây là hình thức nghiêm trọng nhất của viêm màng não, có thể đe dọa tính mạng. 

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) nêu rõ: Khoảng 1 trong 6 người mắc viêm màng não do vi khuẩn có thể tử vong, và 1 trong 5 người sống sót có thể gặp biến chứng nặng kéo dài. Cụ thể nếu không được điều trị sớm, bệnh có thể dẫn tới các biến chứng nghiêm trọng như:

• Tổn thương não;
• Điếc, mù;
• Liệt, co giật;
• Tàn tật thần kinh lâu dài;
• Tử vong.

Viêm màng não do vi khuẩn không lây lan dễ như cảm cúm, nhưng vẫn có khả năng lây qua tiếp xúc gần. Một số vi khuẩn gây meningitis (như Neisseria meningitidis hay Haemophilus influenzae Hib) có thể được truyền từ người này sang người khác qua:

• Tiếp xúc gần;
• Các giọt bắn đường hô hấp (hắt hơi, ho);
• Chia sẻ đồ dùng cá nhân gần gũi (như bát đĩa, chén tách, bàn chải…).

Tuy nhiên các vi khuẩn gây viêm màng não không sống lâu ngoài cơ thể, nên chỉ tiếp xúc đơn thuần trong không khí như đi ngang qua người khác không đủ để lây bệnh như virus cảm lạnh hay cúm. 

5. Cách phòng ngừa viêm màng não vi khuẩn

Viêm màng não vi khuẩn là bệnh nguy hiểm nhưng có thể phòng ngừa hiệu quả, đặc biệt khi kết hợp nhiều biện pháp như:

• Tiêm chủng là phương pháp quan trọng và hiệu quả nhất. Các loại vắc xin phòng não mô cầu, phế cầu và Haemophilus influenzae type b (Hib) đã được chứng minh giúp giảm rõ rệt số ca mắc và tử vong do viêm màng não vi khuẩn.
• Kháng sinh dự phòng có thể được chỉ định cho những người tiếp xúc gần với bệnh nhân, nhất là trong trường hợp viêm màng não do não mô cầu. Biện pháp này chỉ thực hiện theo hướng dẫn của cơ sở y tế, không dùng đại trà.
• Phụ nữ mang thai nên được sàng lọc liên cầu khuẩn nhóm B (GBS). Nếu dương tính, việc dùng kháng sinh trong chuyển dạ giúp giảm nguy cơ lây nhiễm và viêm màng não ở trẻ sơ sinh.
• Giữ vệ sinh cá nhân và hạn chế lây truyền cũng đóng vai trò quan trọng. Rửa tay thường xuyên, che miệng khi ho hoặc hắt hơi, và không dùng chung đồ dùng cá nhân giúp giảm nguy cơ lây vi khuẩn gây bệnh, dù viêm màng não vi khuẩn không lây dễ như cúm.

Phát hiện sớm và điều trị kịp thời là yếu tố then chốt. Khi có các dấu hiệu nghi ngờ viêm màng não, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay để vừa bảo vệ tính mạng, vừa hạn chế nguy cơ lây lan trong cộng đồng.

6. Làm sao để điều trị viêm màng não do vi khuẩn?

Viêm màng não do vi khuẩn là cấp cứu y tế, người bệnh bắt buộc phải điều trị viêm màng não do vi khuẩn tại bệnh viện.

• Kháng sinh đường tĩnh mạch là điều trị chính và cần dùng càng sớm càng tốt, thường được chỉ định ngay khi nghi ngờ bệnh, không chờ kết quả xét nghiệm.
• Sau khi xác định được vi khuẩn gây bệnh, bác sĩ sẽ điều chỉnh kháng sinh phù hợp.
• Người bệnh cần điều trị hỗ trợ như truyền dịch, hạ sốt, kiểm soát co giật, hỗ trợ hô hấp và theo dõi sát.
• Corticosteroid có thể được dùng kèm trong một số trường hợp để giảm viêm và nguy cơ di chứng.
• Sau giai đoạn cấp, cần theo dõi và đánh giá di chứng thần kinh nếu có.

Viêm màng não do vi khuẩn không thể tự điều trị tại nhà. Phát hiện sớm và điều trị kịp thời quyết định khả năng sống còn và mức độ hồi phục của người bệnh.

Tóm lại, viêm màng não do vi khuẩn là bệnh lý nguy hiểm, diễn tiến nhanh và có thể để lại hậu quả nặng nề nếu không được can thiệp kịp thời. Do đó, việc nhận biết sớm triệu chứng, chủ động phòng ngừa bằng tiêm vắc xin và tuân thủ điều trị theo chỉ định y tế đóng vai trò vô cùng quan trọng để bảo vệ sức khỏe và tính mạng.

Nguồn thông tin tham khảo: NHS, WHO, CDC, Healthline, MSD Manual