Viêm trực tràng loét có triệu chứng gì? Nguyên nhân do đâu và điều trị như thế nào?

Viêm trực tràng loét (Ulcerative Proctitis) là một dạng thể nhẹ hoặc giai đoạn khởi phát của bệnh viêm loét đại tràng (Ulcerative Colitis – UC). Bệnh đặc trưng bởi tình trạng viêm và xuất hiện các vết loét nông ở vùng niêm mạc trực tràng – đoạn cuối của ruột già nằm ngay trên hậu môn.

1. Viêm trực tràng loét có những triệu chứng gì?

Các triệu chứng viêm trực tràng loét thường xuất hiện từ từ và diễn tiến theo từng đợt tái phát xen kẽ các khoảng thời gian thuyên giảm. Mức độ biểu hiện phụ thuộc vào diện tích niêm mạc bị tổn thương.

Các dấu hiệu phổ biến gồm:

Đi ngoài ra máu tươi hoặc dịch nhầy: Đây là dấu hiệu điển hình nhất. Người bệnh thường thấy máu đỏ tươi phủ ngoài phân hoặc dính trên giấy vệ sinh.
Cảm giác mót rặn (Tenesmus): Luôn có cảm giác buồn đi ngoài liên tục, kể cả khi ruột đã rỗng, kèm theo đau tức vùng hậu môn.
Đau bụng dưới và vùng chậu: Cơn đau thường xuất hiện ở bên trái bụng dưới hoặc khu vực khung chậu, hay xuất hiện trước khi đi đại tiện.
Tiêu chảy hoặc bón giả: Bệnh nhân có thể đi ngoài phân lỏng nhiều lần trong ngày, hoặc ngược lại là tình trạng rặn nhưng không ra phân (táo bón giả).
Rò rỉ phân hoặc không kiểm soát được đại tiện: Niêm mạc trực tràng bị sưng viêm làm giảm khả năng co giáp của cơ vòng hậu môn.
Dấu hiệu toàn thân (khi viêm nặng): Mệt mỏi, sốt nhẹ, sút cân không rõ nguyên nhân hoặc thiếu máu do mất máu mãn tính qua phân.

*Khi xuất hiện tình trạng đau bụng kéo dài, người bệnh nên đi khám để xác định nguyên nhân*

2. Nguyên nhân viêm trực tràng loét do đâu?

Cho đến nay, y học vẫn chưa xác định được một nguyên nhân duy nhất gây ra bệnh. Tuy nhiên, các nghiên cứu chỉ ra rằng bệnh là kết quả của sự tác động qua lại giữa nhiều yếu tố:

Rối loạn hệ miễn dịch: Đây được coi là yếu tố cốt lõi. Hệ miễn dịch phản ứng quá mức với các vi khuẩn có hại hoặc vô hại trong đường ruột, vô tình tấn công luôn niêm mạc trực tràng và gây ra phản ứng viêm loét.
Yếu tố di truyền: Những người có tiền sử gia đình (cha mẹ, anh chị em) mắc bệnh viêm ruột (IBD) có nguy cơ mắc bệnh cao hơn so với người bình thường.
Mất cân bằng vi sinh đường ruột (Dysbiosis): Sự sụt giảm vi khuẩn có lợi và gia tăng vi khuẩn có hại làm suy yếu hàng rào bảo vệ niêm mạc.
Tác động từ môi trường và chế độ ăn uống: Chế độ ăn nhiều mỡ động vật, thực phẩm chế biến sẵn, ít xơ, cùng với căng thẳng kéo dài (stress) có thể kích hoạt các đợt viêm cấp tính.
Lạm dụng thuốc: Việc sử dụng thường xuyên các thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs) như ibuprofen, naproxen có thể làm tổn thương niêm mạc ruột.

3. Viêm trực tràng loét được điều trị bằng những phương pháp nào?

Dù tổn thương chỉ giới hạn ở khu vực trực tràng (thường dưới 15cm tính từ rìa hậu môn), bệnh vẫn gây ra nhiều phiền toái trong sinh hoạt hàng ngày và có thể lan rộng ra toàn bộ đại tràng nếu không được kiểm soát đúng cách.

Mục tiêu chính của điều trị viêm trực tràng loét là giảm viêm, đưa bệnh vào giai đoạn thuyên giảm hoàn toàn và ngăn ngừa tái phát.

*Viêm trực tràng loét điều trị như thế nào?*

3.1. Điều trị bằng thuốc (nội khoa)

Vì tổn thương tập trung ở vùng trực tràng (gần hậu môn), các dạng thuốc đặt hoặc bơm tại chỗ thường mang lại hiệu quả cao và ít tác dụng phụ toàn thân:

Thuốc chống viêm 5-ASA (Mesalamine, Sulfasalazine): Là lựa chọn ưu tiên hàng đầu. Thuốc dạng viên đặt hậu môn (suppository) hoặc dạng bọt/kem bơm trực tràng giúp tác động trực tiếp lên vùng niêm mạc bị loét.
Corticosteroid: Dùng ngắn hạn dạng đặt hoặc uống trong các đợt bệnh cấp tính nặng không đáp ứng với 5-ASA. Không nên dùng kéo dài do nhiều tác dụng phụ.
Thuốc ức chế miễn dịch và bệnh học sinh học (Biologics): Dành cho các trường hợp bệnh kháng thuốc hoặc có xu hướng lan rộng lên toàn bộ đại tràng.
Thuốc hỗ trợ: Thuốc cầm tiêu chảy, thuốc giảm đau (tránh NSAIDs) hoặc bổ sung sắt nếu có thiếu máu.

3.2. Điều trị viêm trực tràng loét bằng phương pháp can thiệp ngoại khoa

Một số trường hợp bệnh nhân viêm trực tràng loét mức độ nặng, có những biến chứng nguy hiểm như phình giãn đại trực tràng, nhiễm độc, xuất huyết tiêu hóa ồ ạt, dị sản hay ung thư hóa cần được can thiệp ngoại khoa.

Tùy tình trạng cụ thể, bác sĩ có thể chỉ định cắt bỏ phần ruột bị tổn thương hoặc thực hiện phẫu thuật phù hợp khác. Quyết định can thiệp cần dựa trên kết quả thăm khám, nội soi và đánh giá chuyên khoa.

3.3. Chế độ dinh dưỡng vận động

Bên cạnh điều trị bằng thuốc hoặc phẫu thuật khi cần thiết, chế độ dinh dưỡng và vận động hợp lý giúp người bệnh giảm khó chịu, hỗ trợ phục hồi và hạn chế nguy cơ tái phát. Người bệnh nên điều chỉnh sinh hoạt theo từng giai đoạn của bệnh:

Giai đoạn bùng phát: Ưu tiên thức ăn mềm, dễ tiêu (cháo, súp), chia nhỏ bữa ăn. Hạn chế đồ cay nóng, chiên xào, sữa/sản phẩm từ sữa nếu có bất dung nạp lactose, cà phê và rượu bia.
Giai đoạn thuyên giảm: Tăng cường chất xơ hòa tan, bổ sung vi khuẩn có lợi (probiotics) để phục hồi hệ vi sinh đường ruột.
Uống đủ nước: Giúp bù lại lượng nước mất đi do tiêu chảy và hỗ trợ tiêu hóa.

4. Viêm trực tràng loét có thể gây ra những biến chứng gì?

Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, bệnh có thể dẫn đến một số biến chứng nghiêm trọng:

Sự lan rộng của tổn thương: Khoảng 20 – 30% trường hợp viêm trực tràng loét có thể tiến triển lan lên các đoạn đại tràng phía trên (đại tràng trái hoặc toàn bộ đại tràng).
Thiếu máu mãn tính: Mất máu rỉ rả kéo dài qua phân khiến cơ thể suy nhược, mệt mỏi, chóng mặt.
Phình đại tràng nhiễm độc (Toxic Megacolon): Biến chứng hiếm gặp nhưng cực kỳ nguy hiểm, đại tràng bị giãn rộng nhanh chóng, có nguy cơ thủng ruột.
Xuất huyết đường tiêu hóa: Chảy máu tại vết loét là triệu chứng điển hình của bệnh. Khi bệnh ở giai đoạn nặng, tình trạng chảy máu sẽ rất nghiêm trọng, người bệnh đi ngoài ra máu đỏ tươi với số lượng nhiều. Cơ thể mất máu là trường hợp cần đưa ngay đến cơ sở y tế để được cấp cứu kịp thời.
Thủng ruột: Do vết loét ăn sâu qua các lớp cơ của thành trực tràng.
Tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng: Mặc dù nguy cơ ở thể viêm trực tràng thấp hơn so với viêm toàn bộ đại tràng, việc viêm mãn tính kéo dài nhiều năm vẫn đòi hỏi người bệnh phải theo dõi và nội soi định kỳ.

Viêm trực tràng loét là bệnh lý mãn tính, cần quá trình quản lý kiên trì và lâu dài. Khi xuất hiện các dấu hiệu như đi ngoài ra máu, mót rặn kéo dài, người bệnh nên đến ngay các cơ sở y tế chuyên khoa Tiêu hóa để được thăm khám. Tuân thủ đúng phác đồ điều trị của bác sĩ và không tự ý ngừng thuốc ngay cả khi các triệu chứng đã biến mất là chìa khóa vàng giúp kiểm soát bệnh ổn định và duy trì chất lượng cuộc sống tốt.