Vì sao phụ nữ dễ bị nứt kẽ hậu môn sau sinh? Cách khắc phục

Nứt kẽ hậu môn sau sinh có thể xảy ra ở cả phụ nữ sinh thường và sinh mổ, đặc biệt khi sản phụ bị táo bón hoặc phải rặn nhiều khi đại tiện. Vết nứt thường gây đau nhói, nóng rát và chảy máu nhẹ, khiến việc đi vệ sinh trở nên khó khăn. Nếu kéo dài, tổn thương có thể chuyển sang mạn tính và khó lành hơn. Vì vậy, sản phụ cần hiểu rõ nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết và cách điều trị để hạn chế biến chứng.

1. Nứt kẽ hậu môn là gì? Nguyên nhân do đâu?

Nứt kẽ hậu môn sau sinh là tình trạng niêm mạc ống hậu môn bị rách, gây đau rát khi đi đại tiện và có thể chảy máu đỏ tươi. Tình trạng này có liên quan đến táo bón, phân cứng hoặc áp lực khi rặn đẻ. Nếu không được chăm sóc đúng cách, vết nứt có thể kéo dài, khó lành và chuyển thành mạn tính.

Kích thước nứt kẽ hậu môn sau sinh phụ thuộc vào mức độ tổn thương và thời gian tiến triển. Vết nứt cấp tính đa phần nhỏ, nông, dài vài milimet đến dưới 1cm và chưa hình thành mô sẹo. Nếu kéo dài trên 6 – 8 tuần, vết nứt có thể sâu hơn, kèm mô xơ hoặc da thừa ở rìa hậu môn. Tuy nhiên, không có một kích thước cố định để phân loại mức độ bệnh; bác sĩ cần đánh giá cả độ sâu, triệu chứng và thời gian vết nứt tồn tại.

Các nguyên nhân chính gây ra tình trạng nứt kẽ hậu môn sau sinh gồm:

Rặn mạnh khi sinh thường: Áp lực tăng cao trong quá trình chuyển dạ và rặn đẻ có thể khiến vùng hậu môn bị tổn thương.
Áp lực từ thai nhi: Trọng lượng thai nhi trong thai kỳ làm tăng áp lực lên vùng chậu, góp phần gây khó chịu và khiến các mô vùng hậu môn dễ bị ảnh hưởng.
Táo bón kéo dài: Sau sinh, ăn ít chất xơ, uống không đủ nước hoặc thay đổi thói quen sinh hoạt có thể gây táo bón. Phân cứng, kích thước lớn làm căng và gây rách niêm mạc khi đi đại tiện.
Ít vận động: Nằm hoặc ngồi lâu sau sinh có thể làm giảm nhu động ruột, tăng nguy cơ táo bón và khiến vết nứt khó lành.

*Nứt kẽ hậu môn sau sinh ảnh hưởng nhiều đến sức khoẻ của sản phụ*

2. Dấu hiệu nứt kẽ hậu môn sau sinh là gì?

Nứt kẽ hậu môn sau sinh gây ra cảm giác đau rát khi đi đại tiện, chảy máu và ngứa ngáy quanh hậu môn. Các dấu hiệu dễ nhận thấy nhất gồm:

Đau rát khi đi đại tiện: Sản phụ cảm thấy đau nhói, nóng rát hoặc như bị cứa ở hậu môn trong và sau khi đi ngoài, cơn đau đôi khi kéo dài vài giờ.
Chảy máu khi đi ngoài: Máu đỏ tươi thường xuất hiện với lượng ít, dính trên giấy vệ sinh hoặc bám bên ngoài phân.
Ngứa và ẩm ướt quanh vùng hậu môn: Vùng hậu môn ngứa ngáy, khó chịu, đôi khi kèm dịch tiết từ vết nứt.
Xuất hiện vết rách hoặc da thừa: Có thể nhìn thấy vết nứt nhỏ ở rìa hậu môn. Nếu tổn thương kéo dài, vùng này đôi khi xuất hiện mẩu da thừa.
Co thắt cơ hậu môn: Cơn đau khiến cơ vòng hậu môn co chặt, làm việc đại tiện trở nên khó khăn và đau đớn hơn.

Nứt kẽ hậu môn sau sinh nếu không được điều trị kịp thời có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm cho sức khỏe của người mẹ. Bao gồm:

Nứt kẽ hậu môn mạn tính: Nếu vết rách kéo dài trên 8 tuần không lành, bệnh sẽ chuyển sang giai đoạn mạn tính, rất khó điều trị bằng nội khoa thông thường.
Mất máu và thiết máu: Vết nứt hở gây chảy máu tươi mỗi lần đi đại tiện; nếu kéo dài có thể khiến người mẹ bị thiếu sắt, cơ thể mệt mỏi, hoa mắt, chóng mặt, thậm chí tụt huyết áp.
Nhiễm trùng hậu môn và áp xe: Vùng hậu môn ẩm ướt kết hợp với vết thương hở tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập gây viêm nhiễm, hình thành các ổ áp xe chứa mủ.
Nhiễm trùng máu: Vi khuẩn từ ổ viêm hoặc tĩnh mạch hậu môn bị vỡ có thể xâm nhập vào dòng máu, gây ra nhiễm trùng máu đe dọa tính mạng.
Hoại tử hậu môn: Các ổ áp xe lớn khi vỡ ra hoặc nhiễm trùng nặng lâu ngày có nguy cơ làm tổn thương sâu và hoại tử mô quanh hậu môn.

*Các dấu hiệu nứt kẽ hậu môn sau sinh cần biết*

3. Chẩn đoán nứt kẽ hậu môn sau sinh như thế nào?

Chẩn đoán nứt kẽ hậu môn sau sinh chủ yếu dựa vào triệu chứng và kết quả thăm khám trực tiếp. Bác sĩ sẽ thực hiện các bước sau:

Khai thác triệu chứng và tiền sử: Bác sĩ hỏi về tình trạng đau rát khi đại tiện, thời điểm xuất hiện triệu chứng, quá trình sinh nở và tình trạng táo bón sau sinh.
Quan sát vùng hậu môn: Bác sĩ kiểm tra bên ngoài để xác định vị trí, hình dạng và mức độ tổn thương của vết nứt. Nếu bệnh kéo dài, có thể xuất hiện da thừa hoặc mô xơ ở rìa vết nứt.
Thăm khám hậu môn – trực tràng nếu cần: Tùy tình trạng đau và mức độ co thắt cơ hậu môn, bác sĩ có thể cân nhắc thăm trực tràng bằng ngón tay hoặc soi hậu môn. Trường hợp đau nhiều, thăm khám sẽ được trì hoãn hoặc thực hiện sau khi có biện pháp giảm đau phù hợp.

Trong đa số trường hợp, bác sĩ có thể xác định bệnh qua thăm khám lâm sàng mà không cần xét nghiệm chuyên sâu. Nếu vết nứt nằm ở vị trí bất thường, tái phát nhiều lần hoặc lâu lành, bác sĩ sẽ chỉ định thêm các kiểm tra để tìm nguyên nhân khác.

4. Điều trị nứt kẽ hậu môn sau sinh bằng cách nào?

Điều trị nứt kẽ hậu môn sau sinh tập trung vào việc làm mềm phân, giảm đau và giúp vết nứt mau lành. Bác sĩ sẽ ưu tiên thực hiện các phương pháp bảo tồn trước, đặc biệt với sản phụ đang cho con bú. Tuỳ mức độ tổn thương và thời gian mắc bệnh, quá trình điều trị có thể gồm:

*Những cách điều trị nứt kẽ hậu môn cho sản phụ hiệu quả*

4.1. Điều chỉnh chế độ ăn uống và sinh hoạt

Bổ sung chất xơ và uống đủ nước: Tăng cường rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và uống đủ nước để làm mềm phân, hạn chế táo bón.
Tạo thói quen đi đại tiện hợp lý: Đi vệ sinh khi có nhu cầu, tránh rặn mạnh hoặc ngồi quá lâu trên bồn cầu.
Vệ sinh hậu môn nhẹ nhàng: Rửa bằng nước sạch sau khi đi đại tiện, tránh chà xát mạnh hoặc sử dụng sản phẩm dễ gây kích ứng.
Ngâm hậu môn với nước ấm: Ngâm khoảng 10 – 15 phút mỗi lần giúp giảm đau và thư giãn cơ vòng hậu môn.

4.2. Sử dụng thuốc theo chỉ định

Nếu các biện pháp chăm sóc tại nhà chưa mang lại hiệu quả, bác sĩ có thể chỉ định thuốc làm mềm phân, thuốc giảm đau hoặc thuốc bôi giúp giãn cơ vòng hậu môn và hỗ trợ vết nứt lành lại.

Phụ nữ sau sinh, đặc biệt là người đang cho con bú, cần thông báo tình trạng của mình với bác sĩ trước khi dùng thuốc. Không tự ý mua thuốc uống hoặc thuốc bôi vì một số hoạt chất có thể không phù hợp trong giai đoạn này.

4.3. Phẫu thuật nứt kẽ hậu môn sau sinh

Được cân nhắc khi vết nứt chuyển sang mạn tính, kéo dài trên 6 – 8 tuần hoặc không đáp ứng với điều trị bảo tồn. Tùy tình trạng cụ thể, bác sĩ có thể chỉ định tiêm Botox để giảm co thắt cơ vòng hoặc phẫu thuật cắt một phần cơ thắt trong nhằm giảm áp lực tại hậu môn, tạo điều kiện cho vết nứt lành lại.

Phẫu thuật cần được cân nhắc kỹ vì có nguy cơ ảnh hưởng đến khả năng kiểm soát đại tiện. Bác sĩ sẽ đánh giá chức năng cơ thắt, tiền sử tổn thương tầng sinh môn khi sinh và tình trạng sức khỏe của sản phụ trước khi lựa chọn phương pháp phù hợp.

Nứt kẽ hậu môn sau sinh gây đau rát, chảy máu khi đại tiện và ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày của sản phụ. Để vết nứt nhanh lành, các mẹ nên điều chỉnh chế độ ăn uống, hạn chế táo bón, vệ sinh hậu môn đúng cách và sử dụng thuốc theo chỉ định của bác sĩ. Nếu tình trạng kéo dài hoặc tái phát nhiều lần, cần thăm khám chuyên khoa để được tư vấn phương pháp điều trị phù hợp, bao gồm phẫu thuật khi cần thiết.