Sa trực tràng là gì? Triệu chứng nào cảnh báo cần khám sớm?

Sa trực tràng là bệnh lý thường gặp ở người lớn tuổi và phụ nữ sau sinh, ảnh hưởng đến chức năng đại tiện và chất lượng cuộc sống. Các triệu chứng sa trực tràng có thể xuất hiện âm thầm hoặc tiến triển dần theo thời gian, khiến người bệnh dễ bỏ qua. Phát hiện sớm và điều trị đúng cách giúp cải thiện triệu chứng, hạn chế biến chứng và nâng cao chất lượng cuộc sống.

1. Nguyên nhân sa trực tràng do đâu?

Sa trực tràng là tình trạng một phần hoặc toàn bộ thành trực tràng tụt xuống, có thể lòi ra ngoài hậu môn. Bệnh có thể tiến triển từ khối sa chỉ xuất hiện khi đại tiện đến tình trạng sa thường xuyên, cần dùng tay đẩy vào. Mặc dù dễ nhầm với bệnh trĩ, hai tình trạng này có đặc điểm khác nhau và cần được thăm khám để chẩn đoán chính xác.

Nguyên nhân sa trực tràng thường liên quan đến sự suy yếu của cơ sàn chậu, các mô nâng đỡ trực tràng và những yếu tố làm tăng áp lực trong ổ bụng. Cụ thể:

Táo bón kéo dài: Thường xuyên rặn mạnh khi đại tiện làm tăng áp lực lên vùng chậu, góp phần gây suy yếu các cấu trúc nâng đỡ trực tràng.
Mang thai và sinh nở: Quá trình mang thai, đặc biệt là sinh thường, có thể làm tổn thương hoặc suy yếu cơ sàn chậu, tăng nguy cơ sa trực tràng.
Tuổi cao: Các cơ và mô liên kết nâng đỡ vùng chậu suy yếu theo tuổi tác, khiến trực tràng dễ bị sa xuống.
Bệnh lý và tiền sử phẫu thuật: Một số bệnh lý thần kinh, tổn thương tủy sống hoặc phẫu thuật vùng chậu có thể ảnh hưởng đến chức năng cơ sàn chậu và khả năng nâng đỡ trực tràng.

*Sa trực tràng thường gặp ở phụ nữ lớn tuổi*

2. Dấu hiệu sa trực tràng nhận biết thế nào?

Các triệu chứng sa trực tràng ban đầu thường không rõ ràng, dễ nhầm lẫn với bệnh trĩ. Tuy nhiên, người bệnh có thể nhận biết thông qua những thay đổi khi đại tiện và sự xuất hiện của khối mô lồi ở hậu môn.

Những triệu chứng sa trực tràng thường gặp gồm:

Khối mô lồi ra ngoài hậu môn: Ban đầu, khối sa thường xuất hiện khi đại tiện rồi tự co vào. Khi bệnh tiến triển, khối sa có thể xuất hiện khi ho, hắt hơi, vận động hoặc nằm thường xuyên bên ngoài hậu môn, cần dùng tay đẩy vào.
Khó kiểm soát đại tiện: Người bệnh có thể bị són phân, rỉ dịch nhầy hoặc khó giữ phân do chức năng cơ thắt hậu môn suy giảm.
Chảy máu, đau rát hậu môn: Niêm mạc trực tràng bị sa có thể kích ứng, trầy xước hoặc chảy máu, nhất là khi đại tiện và vệ sinh.
Cảm giác đại tiện không hết: Người bệnh thường có cảm giác còn phân trong trực tràng, mót rặn hoặc khó tống phân ra ngoài.

Người bệnh nên đi khám khi xuất hiện các dấu hiệu sa trực tràng kể trên để được chẩn đoán và điều trị phù hợp. Đặc biệt, nếu khối sa đột ngột sưng đau, không thể đẩy vào hoặc chuyển màu tím sẫm, đen, cần đến cơ sở y tế ngay vì có nguy cơ nghẹt và thiếu máu nuôi dưỡng mô.

3. Tình trạng sa trực tràng có nguy hiểm không?

Sa trực tràng thường không đe dọa tính mạng ngay lập tức, nhưng nếu không được điều trị, bệnh có thể tiến triển nặng và gây ra nhiều biến chứng, ảnh hưởng đến sinh hoạt cũng như chất lượng cuộc sống.

Các biến chứng có thể gặp gồm:

Són phân: Cơ thắt hậu môn suy giảm chức năng, khiến người bệnh khó kiểm soát việc đại tiện.
Táo bón, khó đại tiện: Khối sa gây cản trở quá trình đào thải phân.
Loét và chảy máu: Niêm mạc trực tràng bị tổn thương, có thể chảy máu kéo dài và dẫn đến thiếu máu nếu mất máu đáng kể.
Viêm da quanh hậu môn: Dịch nhầy và phân rò rỉ thường xuyên gây kích ứng, ngứa rát vùng da xung quanh.
Nghẹt khối sa: Khối trực tràng sa bị mắc kẹt bên ngoài hậu môn, gây cản trở tuần hoàn máu và có nguy cơ hoại tử. Đây là tình trạng cấp cứu cần xử trí ngay.

*Trường hợp khối sa trực tràng bị nghẹt có thể gây hoại tử*

4. Điều trị và dự phòng sa trực tràng như thế nào?

Khi phát hiện khối mô lồi ở hậu môn hoặc có biểu hiện đại tiện bất thường, người bệnh nên đi khám chuyên khoa để xác định nguyên nhân và mức độ sa trực tràng.

Bác sĩ có thể thăm khám trực tiếp, yêu cầu người bệnh rặn để đánh giá khối sa và chỉ định thêm nội soi đại tràng hoặc các xét nghiệm hình ảnh khi cần thiết. Kết quả giúp phân biệt sa trực tràng với bệnh trĩ và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

Phương pháp điều trị phụ thuộc vào mức độ bệnh. Với sa trực tràng toàn bộ, phẫu thuật thường là phương pháp điều trị chính. Bác sĩ có thể lựa chọn phẫu thuật qua đường bụng hoặc đường hậu môn tùy tình trạng bệnh và sức khỏe người bệnh. Các biện pháp bảo tồn giúp kiểm soát táo bón, giảm rặn khi đại tiện nhưng không thể khắc phục hoàn toàn khối sa đã hình thành.

Để hạn chế bệnh tiến triển và hỗ trợ phục hồi sau điều trị, người bệnh nên duy trì các thói quen sau:

Xây dựng chế độ ăn sa trực tràng hợp lý: Tăng cường rau xanh, trái cây, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt để bổ sung chất xơ, giúp phân mềm và dễ đào thải. Uống đủ nước mỗi ngày, điều chỉnh lượng chất xơ từ từ để tránh đầy hơi.
Đi vệ sinh đúng cách: Không nhịn đại tiện, tránh rặn mạnh và không ngồi quá lâu trên bồn cầu. Có thể kê một chiếc ghế thấp dưới chân khi ngồi bồn cầu để hỗ trợ tư thế đại tiện.
Tập cơ sàn chậu: Các bài tập Kegel có thể giúp cải thiện chức năng cơ sàn chậu và khả năng kiểm soát đại tiện ở một số người. Nên tập theo hướng dẫn của nhân viên y tế để bảo đảm đúng kỹ thuật.

Những biện pháp trên giúp kiểm soát các yếu tố nguy cơ và cải thiện triệu chứng, nhưng không thay thế điều trị chuyên khoa. Người bệnh cần tái khám theo lịch hẹn để theo dõi tình trạng bệnh và phát hiện sớm nguy cơ tái phát.

Như vậy, sa trực tràng có thể gây khó đại tiện, són phân, chảy máu và loét niêm mạc nếu không được điều trị kịp thời. Khi xuất hiện khối sa ở hậu môn hoặc các triệu chứng kéo dài, người bệnh nên thăm khám chuyên khoa để xác định mức độ bệnh và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp. Chủ động xử trí sớm giúp hạn chế biến chứng, cải thiện khả năng đại tiện và duy trì chất lượng cuộc sống.