Hẹp hậu môn do đâu? Nguyên nhân và cách điều trị

Hẹp hậu môn khiến người bệnh đau rát khi đại tiện, khó đi ngoài và thường xuyên phải rặn mạnh. Tình trạng này liên quan đến sẹo xơ sau phẫu thuật hậu môn, tổn thương do viêm hoặc các bệnh lý gây biến đổi cấu trúc ống hậu môn. Mức độ hẹp ở mỗi người không giống nhau, do đó hướng điều trị cũng cần được cá nhân hóa.

1. Hẹp hậu môn là gì? Nguyên nhân do đâu?

Hẹp hậu môn là tình trạng ống hậu môn bị thu hẹp bất thường, thường do mô sẹo xơ làm giảm độ đàn hồi, khiến người bệnh khó đại tiện, đau rát hoặc phải rặn nhiều.

Kích thước hẹp hậu môn được đánh giá dựa trên mức độ thu hẹp của ống hậu môn và khả năng lưu thông của phân. Mức độ hẹp càng nghiêm trọng, việc đại tiện càng khó khăn. Bác sĩ cần thăm khám để xác định chính xác tình trạng và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

Các nguyên nhân gây hẹp hậu môn thường gặp gồm:

• Phẫu thuật hậu môn – trực tràng: Cắt trĩ, cắt polyp hoặc phẫu thuật rò hậu môn có thể gây sẹo xơ.

• Chấn thương và thủ thuật y tế: Tổn thương mô hậu môn có thể dẫn đến xơ hóa, co rút.

• Xạ trị vùng chậu: Có thể gây tổn thương mô và hình thành sẹo.

• Viêm nhiễm mạn tính: Bệnh Crohn, lao hậu môn hoặc một số bệnh lây truyền qua đường tình dục có thể gây viêm loét và để lại sẹo.

• Dị tật bẩm sinh: Hậu môn phát triển bất thường từ khi sinh.

• Tổn thương do thuốc: Một số thuốc hoặc sản phẩm dùng tại hậu môn có thể gây kích ứng nếu sử dụng không phù hợp.

2. Dấu hiệu hẹp hậu môn thường gặp là gì?

Hẹp hậu môn khiến phân khó đi qua, gây đau đớn và ảnh hưởng đến hoạt động đại tiện. Các dấu hiệu cho thấy bạn cần phải kiểm tra sớm để được điều trị kịp thời đó là:

• Đại tiện khó khăn, đau rát: Người bệnh phải rặn nhiều khi đi tiêu, cảm thấy đau nhói hoặc nóng rát trong và sau khi đại tiện, đôi khi kéo dài nhiều giờ.

• Phân nhỏ, dẹt hoặc mỏng: Phân có hình dạng bất thường do phải đi qua ống hậu môn bị thu hẹp.

• Chảy máu khi đại tiện: Phân cứng cọ xát với niêm mạc hoặc mô sẹo gây tổn thương, khiến máu tươi dính trên phân hoặc nhỏ giọt.

• Cảm giác đi tiêu không hết: Người bệnh vẫn thấy đầy tức vùng trực tràng, có cảm giác còn phân nhưng khó tống xuất ra ngoài.

• Phụ thuộc vào thuốc hỗ trợ đại tiện: Một số trường hợp phải sử dụng thuốc làm mềm phân hoặc thuốc nhuận tràng mới đi tiêu dễ dàng hơn.

Nếu không được điều trị kịp thời, biến chứng hẹp hậu môn có thể gồm nứt kẽ hậu môn mạn tính do phân cứng, ứ đọng phân gây tắc nghẽn, thậm chí nhiễm trùng dẫn đến áp xe hoặc rò hậu môn. Ngoài ra, cảm giác đau khi đại tiện khiến người bệnh ngại đi vệ sinh, làm tình trạng táo bón nặng hơn, đồng thời gây lo âu và ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống.

3. Chẩn đoán hẹp hậu môn bằng cách nào?

Chẩn đoán hẹp hậu môn được thực hiện thông qua thăm khám và các kỹ thuật cận lâm sàng khi cần thiết. Bác sĩ có thể quan sát vùng hậu môn, thăm khám bằng tay để đánh giá độ rộng ống hậu môn, tình trạng sẹo xơ và khả năng co giãn của cơ thắt.

Nội soi hậu môn – trực tràng giúp xác định vị trí, mức độ hẹp và phát hiện tổn thương bất thường. Trong một số trường hợp, đo áp lực cơ thắt hậu môn hoặc chụp X-quang đại trực tràng khi đại tiện được chỉ định để đánh giá chức năng tống xuất phân và xác định nguyên nhân gây khó đại tiện.

4. Điều trị hẹp hậu môn như thế nào?

Phương pháp điều trị hẹp hậu môn được lựa chọn phụ thuộc vào nguyên nhân, mức độ thu hẹp và tình trạng sức khỏe của người bệnh. Mục tiêu là giúp phân lưu thông dễ dàng, giảm đau khi đại tiện và khôi phục chức năng của ống hậu môn. Bao gồm:

• Sử dụng thuốc nhuận tràng, làm mềm phân: Được áp dụng cho trường hợp hẹp nhẹ nhằm giúp phân mềm, dễ đào thải và hạn chế tổn thương khi đại tiện.

• Tiêm thuốc: Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể cân nhắc tiêm steroid để xử lý mô sẹo hoặc tiêm Botox để giảm co thắt cơ thắt hậu môn. Việc lựa chọn phụ thuộc vào nguyên nhân gây hẹp và tình trạng cụ thể.

• Nong hậu môn: Được dùng cho những trường hợp nhẹ hoặc sẹo mới hình thành. Que nong Hegar hoặc bóng nong dưới hướng dẫn nội soi là các dụng cụ giúp mở rộng dần đường kính ống hậu môn qua các buổi điều trị.

• Phẫu thuật tạo hình hậu môn bằng vạt da (Anoplasty): Áp dụng cho trường hợp hẹp mức độ trung bình đến nặng do sẹo xơ hoặc thiếu hụt niêm mạc. Bác sĩ cắt bỏ mô xơ và sử dụng vạt da lành để mở rộng ống hậu môn. Các kỹ thuật được sử dụng gồm vạt da chữ Y-V (Y-V advance flap), vạt da hình thoi (Diamond flap) và vạt House flap.

• Phẫu thuật tái tạo dị tật bẩm sinh: Với trẻ bị hẹp hậu môn do bất thường bẩm sinh, bác sĩ sẽ lựa chọn phương pháp phẫu thuật tạo hình hậu môn – trực tràng phù hợp, bao gồm phẫu thuật hạ trực tràng hoặc tạo hình lỗ hậu môn mới theo kỹ thuật Pena.

Sau điều trị, người bệnh cần theo dõi hẹp hậu môn bằng cách tái khám theo lịch hẹn để bác sĩ đánh giá khả năng đại tiện, mức độ thông thoáng của ống hậu môn và tình trạng lành vết thương. Người bệnh nên duy trì chế độ ăn giàu chất xơ, uống đủ nước và tránh rặn mạnh khi đi tiêu. Nếu xuất hiện đau tăng, chảy máu kéo dài, sốt hoặc đại tiện ngày càng khó khăn, cần đến cơ sở y tế để kiểm tra và xử trí kịp thời.

Khi có biểu hiện đại tiện khó khăn, đau rát hoặc chảy máu hậu môn, người bệnh nên đến cơ sở y tế để kiểm tra và xác định nguyên nhân. Hẹp hậu môn được cải thiện bằng thuốc, nong hậu môn hoặc phẫu thuật tùy mức độ tổn thương. Điều trị đúng phương pháp giúp giảm triệu chứng và cải thiện chất lượng cuộc sống. Sau điều trị, người bệnh cần tuân thủ hướng dẫn chăm sóc, duy trì chế độ ăn hợp lý và theo dõi hẹp hậu môn định kỳ để kiểm soát hiệu quả hồi phục.