Bệnh gan có lây không? Khi nào người bệnh có thể truyền virus?

Bệnh gan có lây không còn phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh. Một số bệnh như viêm gan B, viêm gan C có thể lây qua đường máu hoặc các hình thức tiếp xúc nhất định, trong khi gan nhiễm mỡ, xơ gan do rượu không phải bệnh truyền nhiễm. Hiểu rõ cơ chế lây truyền giúp mỗi người biết cách phòng bệnh phù hợp.

1. Bệnh gan có lây không? Lây qua những đường nào?

Không phải bệnh gan nào cũng có khả năng lây từ người sang người. Khả năng lây phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh. Chẳng hạn, gan nhiễm mỡ, xơ gan do rượu, bệnh gan do thuốc hoặc bệnh gan tự miễn không phải là bệnh truyền nhiễm nên không lây khi tiếp xúc thông thường. Ngược lại, một số bệnh viêm gan do virus như viêm gan A, B, C và E có thể lây, nhưng mỗi loại virus lại có đường truyền khác nhau.

Vì vậy, khi tìm hiểu bệnh gan có lây không, cần xác định chính xác người bệnh đang mắc bệnh gan do nguyên nhân nào. Trong đó, viêm gan B và viêm gan C là hai bệnh thường được quan tâm vì có thể diễn tiến mạn tính, gây xơ gan và ung thư gan nếu không được phát hiện, theo dõi và điều trị phù hợp.

1.1. Viêm gan B có lây không?

Viêm gan B có lây không? Câu trả lời là có. Virus viêm gan B (HBV) chủ yếu lây khi máu hoặc một số dịch cơ thể của người nhiễm virus xâm nhập vào cơ thể người chưa nhiễm. Các đường lây quan trọng gồm:

• Mẹ truyền sang con: Đặc biệt trong quá trình sinh.

• Quan hệ tình dục với người nhiễm HBV mà không có biện pháp bảo vệ phù hợp.

• Tiếp xúc với máu nhiễm virus: Dùng chung kim tiêm, dụng cụ y tế không được tiệt khuẩn đúng cách.

• Dùng chung vật dụng cá nhân có thể dính máu như dao cạo râu, bàn chải đánh răng.

• Xăm hình, xỏ khuyên hoặc các thủ thuật sử dụng dụng cụ không đảm bảo vô khuẩn.

Tuy nhiên, HBV không lây qua những tiếp xúc sinh hoạt thông thường như ôm, bắt tay, ho, hắt hơi, dùng chung bát đũa hay ăn cùng mâm. Virus cũng không lây qua thực phẩm, nước uống hoặc sữa mẹ.

1.2. Viêm gan C có lây không?

Viêm gan C có lây không? Có, nhưng chủ yếu lây qua đường máu. HCV thường truyền từ người bệnh sang người khác khi có tiếp xúc với máu nhiễm virus, chẳng hạn dùng chung kim tiêm, dụng cụ y tế không đảm bảo an toàn hoặc các dụng cụ cá nhân có thể dính máu. Xăm, xỏ khuyên tại cơ sở không được kiểm soát vệ sinh cũng có nguy cơ lây nhiễm.

Virus viêm gan C cũng có thể truyền từ mẹ sang con và qua quan hệ tình dục có tiếp xúc với máu, nhưng những đường này ít phổ biến hơn so với lây qua máu. Hiện chưa có vaccine phòng viêm gan C, nhưng bệnh có thể được điều trị khỏi ở phần lớn người bệnh bằng thuốc kháng virus tác động trực tiếp.

1.3. Bệnh gan có lây qua đường ăn uống không?

Cần phân biệt từng loại bệnh gan. Viêm gan A và E có thể lây qua đường phân – miệng, chủ yếu do ăn uống thực phẩm hoặc sử dụng nguồn nước bị nhiễm virus. Trong khi đó, viêm gan B và C không lây qua việc ăn chung, uống chung hoặc dùng chung bát đũa với người bệnh.

Do đó, không nên vì lo bệnh gan có lây qua đường ăn uống không mà xa lánh hoặc hạn chế sinh hoạt chung với người mắc viêm gan B, C. Điều quan trọng là thực hiện đúng biện pháp phòng lây nhiễm theo từng loại virus.

1.4. Bệnh gan có di truyền không?

Phần lớn bệnh gan không di truyền trực tiếp từ cha mẹ sang con. Tuy nhiên, một số bệnh gan có yếu tố di truyền hoặc có tính chất gia đình, chẳng hạn bệnh Wilson, hemochromatosis hoặc một số bệnh gan chuyển hóa.

Riêng viêm gan B không phải bệnh di truyền, nhưng virus có thể truyền từ mẹ sang con trong quá trình sinh. Vì vậy, trường hợp mẹ nhiễm HBV cần được quản lý thai kỳ và thực hiện các biện pháp dự phòng lây truyền mẹ – con theo hướng dẫn y tế.

2. Khi nào người bệnh có thể truyền virus viêm gan cho người khác?

Người nhiễm virus viêm gan có thể truyền virus cho người khác ngay cả khi chưa xuất hiện triệu chứng. Vì vậy, không nên dựa vào việc người bệnh có vàng da, mệt mỏi hay đau bụng hay không để đánh giá khả năng lây nhiễm. Thời điểm và mức độ lây phụ thuộc vào từng loại virus viêm gan.

2.1. Viêm gan B có thể lây trong thời gian nào?

Với viêm gan B, người bệnh được xem là có khả năng lây nhiễm bất cứ thời điểm nào khi HBsAg còn hiện diện trong máu. Ở giai đoạn viêm gan B cấp, virus có thể lây trước khi xuất hiện triệu chứng và tiếp tục lây trong thời gian mắc bệnh. Người nhiễm HBV mạn tính cũng có thể truyền virus nếu vẫn còn HBsAg trong máu.

Đặc biệt, người có HBV DNA trong máu ở mức phát hiện được có khả năng lây truyền virus; tải lượng virus càng cao thì nguy cơ lây nhiễm qua những đường phơi nhiễm phù hợp càng đáng lưu ý.

Do đó, một người không có triệu chứng vẫn có thể lây viêm gan B. Đây cũng là lý do người nhiễm HBV cần được xét nghiệm, theo dõi và tư vấn biện pháp phòng lây cho người thân, bạn tình và những người có nguy cơ tiếp xúc với máu hoặc dịch cơ thể.

2.2. Viêm gan C có thể lây khi nào?

Viêm gan C chủ yếu lây khi máu của người nhiễm HCV xâm nhập vào cơ thể người khác. Người bệnh có thể truyền virus trong thời gian còn nhiễm HCV, kể cả khi không có biểu hiện bệnh rõ ràng. Trên thực tế, nhiều người mắc viêm gan C không biết mình nhiễm virus vì triệu chứng có thể không xuất hiện trong thời gian dài.

Vì vậy, không thể dựa vào triệu chứng để xác định một người có còn khả năng lây HCV hay không. Cần xét nghiệm để xác định tình trạng nhiễm virus và đánh giá đáp ứng điều trị.

2.3. Viêm gan A và E lây mạnh vào thời điểm nào?

Viêm gan A chủ yếu lây qua đường phân – miệng, thông qua thực phẩm, nước nhiễm virus hoặc tiếp xúc gần với người nhiễm. Người mắc viêm gan A có thể lây virus trước khi xuất hiện triệu chứng, vì vậy bệnh có thể phát tán khi người bệnh chưa biết mình đang nhiễm. CDC cho biết HAV có thể lây cho

3. Khi nào người nghi nhiễm virus viêm gan cần đi khám?

Người nghi nhiễm virus viêm gan nên chủ động đi khám và làm xét nghiệm càng sớm càng tốt, ngay cả khi chưa xuất hiện triệu chứng. Viêm gan B và C có thể diễn tiến âm thầm trong thời gian dài, nhiều người không biết mình nhiễm virus cho đến khi bệnh đã ảnh hưởng đến gan. Xét nghiệm máu là cách xác định tình trạng nhiễm, thay vì chỉ dựa vào triệu chứng.

3.1. Nên đi khám nếu từng có nguy cơ phơi nhiễm

Cần chủ động kiểm tra nếu từng:

• Quan hệ tình dục không bảo vệ với người nhiễm viêm gan B.

• Dùng chung kim tiêm hoặc dụng cụ có nguy cơ dính máu.

• Bị kim tiêm hoặc vật sắc nhọn nghi nhiễm máu đâm vào.

• Xăm hình, xỏ khuyên hoặc thực hiện thủ thuật bằng dụng cụ không đảm bảo vô khuẩn.

• Có người thân hoặc bạn tình mắc viêm gan B, C.

• Mẹ nhiễm viêm gan B hoặc C và trẻ có nguy cơ phơi nhiễm từ mẹ.

• Có kết quả xét nghiệm men gan bất thường hoặc đang mắc bệnh lý về gan chưa rõ nguyên nhân.

Đặc biệt, với người nghi phơi nhiễm HCV trong vòng 6 tháng, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm HCV RNA thay vì chỉ xét nghiệm kháng thể, tùy thời điểm phơi nhiễm.

3.2. Đi khám khi xuất hiện dấu hiệu nghi ngờ viêm gan

Không phải ai nhiễm virus viêm gan cũng có triệu chứng. Tuy nhiên, nếu xuất hiện vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu, phân bạc màu, mệt mỏi kéo dài, chán ăn, buồn nôn, nôn, đau bụng hoặc sốt, người bệnh nên đi khám để tìm nguyên nhân. Đây là những biểu hiện có thể gặp ở viêm gan B hoặc C cấp tính.

Nếu đã biết mình có nguy cơ hoặc từng tiếp xúc với nguồn lây, không nên chờ đến khi có triệu chứng mới xét nghiệm. WHO nhấn mạnh việc phát hiện sớm viêm gan B và C giúp người bệnh được chăm sóc, điều trị phù hợp và giảm nguy cơ truyền virus cho người khác.

Tóm lại, bệnh gan có lây không còn phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh. Khi có nguy cơ phơi nhiễm hoặc nghi ngờ mắc viêm gan virus, người bệnh nên đi khám và xét nghiệm sớm để được chẩn đoán, điều trị và hướng dẫn phòng lây nhiễm phù hợp.