Hướng dẫn cách tính BMI và cách đánh giá thể trạng

Chào bạn,

Cảm ơn bạn đã gửi câu hỏi đến chuyên mục Hỏi đáp bác sĩ. Lo lắng về sự thay đổi vóc dáng là điều rất dễ hiểu. Để đánh giá sơ bộ xem bạn có đang bị béo phì hay không, cách tính bmi (Body Mass Index) chính là công cụ đầu tay đơn giản và hiệu quả nhất. Chỉ số khối cơ thể này giúp chúng tôi ước tính tổng quan tình trạng dinh dưỡng của một người dựa trên sự tương quan giữa chiều cao và cân nặng. Trong bài viết này, chúng tôi sẽ hướng dẫn bạn công thức tính bmi chuẩn xác, đồng thời giúp bạn đối chiếu kết quả để có hướng chăm sóc sức khỏe kịp thời.

Làm thế nào để áp dụng cách tính BMI chuẩn xác nhất tại nhà?

Theo hướng dẫn từ Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), chỉ số khối cơ thể (BMI) là một phép tính toán học sử dụng cân nặng và chiều cao của một người để sàng lọc các hạng mục cân nặng có thể dẫn đến các vấn đề sức khỏe.

Công thức tính bmi được áp dụng thống nhất cho người trưởng thành (từ 20 tuổi trở lên) theo chuẩn quốc tế như sau:

• BMI = Cân nặng / (Chiều cao x Chiều cao)

Trong đó:

• Cân nặng: Tính bằng Kilogram (kg).

• Chiều cao: Tính bằng Mét (m).

Ví dụ thực tế: Nếu bạn nặng 60kg và cao 1m55 (tương đương 1.55m), cách đo chỉ số bmi của bạn sẽ là: 60 / (1.55 x 1.55) = 24.97.

Về cơ bản, không có sự khác biệt về phép tính toán học trong cách tính bmi cho nữ và cách tính bmi cho nam. Cả hai giới đều sử dụng chung một công thức.

Bảng phân loại BMI nào phù hợp với thể trạng người Việt Nam?

Sau khi đã có kết quả, việc đối chiếu với bảng phân loại bmi là bước rất quan trọng. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), chuẩn BMI cho người châu Âu và châu Á có sự khác biệt do cấu trúc giải phẫu và tỷ lệ mỡ. Vì người Việt Nam có khung xương nhỏ hơn, chúng ta cần áp dụng tiêu chuẩn châu Á (do Hiệp hội Đái tháo đường khu vực Tây Thái Bình Dương – IDI & WPRO đề xuất) để đánh giá chính xác nhất:

• Dưới 18.5: Tình trạng thiếu cân, suy dinh dưỡng.

• Từ 18.5 đến 22.9: Thể trạng bình thường, khỏe mạnh.

• Từ 23 đến 24.9: Tiền béo phì (bắt đầu thừa cân).

• Từ 25 đến 29.9: Béo phì độ I.

• Từ 30 trở lên: Béo phì độ II (mức độ nguy hiểm).

Như vậy, nếu kết quả của bạn là 24.97 như ví dụ trên, theo tiêu chuẩn châu Á, bạn đang ở ngưỡng tiền béo phì và cần điều chỉnh lại chế độ sinh hoạt.

Những yếu tố nào làm sai lệch kết quả khi đánh giá qua BMI?

Mặc dù cách tính bmi rất tiện lợi, nhưng nó không phải là thước đo hoàn hảo. Theo dữ liệu lâm sàng từ Mayo Clinic, hạn chế lớn nhất của chỉ số này là nó không đo lường trực tiếp lượng mỡ cơ thể.

Do đó, kết quả có thể bị sai lệch trong một số trường hợp:

• Vận động viên hoặc người tập thể hình: Có thể có chỉ số BMI rất cao, rơi vào ngưỡng béo phì, nhưng thực chất do khối lượng cơ bắp lớn chứ không phải do dư thừa lượng mỡ cơ thể.

• Người cao tuổi: Có xu hướng mất đi khối lượng cơ và thay thế bằng mỡ. Do đó, BMI có thể bình thường nhưng lượng mỡ thực tế lại cao.

• Phụ nữ mang thai: Cân nặng thay đổi sinh lý, không thể dùng chỉ số khối cơ thể tiêu chuẩn để đánh giá.

Vì vậy, BMI chỉ mang tính chất sàng lọc ban đầu chứ không thay thế hoàn toàn cho các chẩn đoán y khoa chuyên sâu.

Chỉ số BMI quá cao hoặc quá thấp cảnh báo rủi ro bệnh lý gì?

Duy trì chỉ số khối cơ thể ở mức bình thường là chìa khóa để bảo vệ sức khỏe tổng thể. Khi chỉ số này vượt ngưỡng an toàn, cơ thể sẽ đối mặt với nhiều nguy cơ:

• Khi BMI quá cao (Thừa cân, béo phì): Theo cảnh báo từ Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH), người thừa cân và béo phì có nguy cơ rất cao mắc các bệnh lý mạn tính nguy hiểm. Phổ biến nhất là sự gia tăng nguy cơ tim mạch (như tăng huyết áp, nhồi máu cơ tim, đột quỵ), bệnh đái tháo đường type 2, gan nhiễm mỡ, viêm xương khớp và hội chứng ngưng thở khi ngủ.

• Khi BMI quá thấp (Thiếu cân, suy dinh dưỡng): Tình trạng này phản ánh cơ thể đang không được cung cấp đủ dưỡng chất. Hệ lụy bao gồm hệ miễn dịch suy yếu, dễ mắc bệnh truyền nhiễm, thiếu máu, loãng xương và ảnh hưởng đến khả năng sinh sản.

Khi nào người bệnh cần thăm khám bác sĩ để đánh giá chuyên sâu?

Như đã phân tích, cách tính bmi là bước tự kiểm tra đầu tiên hữu ích. Tuy nhiên, nếu sau khi áp dụng công thức tính bmi, bạn nhận thấy mình đang nằm trong nhóm nguy cơ (suy dinh dưỡng hoặc thừa cân, béo phì từ độ I trở lên), bạn cần có sự can thiệp từ góc độ y khoa chuyên môn. Bác sĩ sẽ tiến hành đo tỷ lệ mỡ cơ thể, làm các xét nghiệm sinh hóa máu (đường huyết, mỡ máu, chức năng gan thận) để tầm soát đái tháo đường và nguy cơ tim mạch, từ đó đưa ra phác đồ điều trị và tư vấn dinh dưỡng cá thể hóa.

Nếu có triệu chứng kéo dài hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao, bạn nên chủ động đặt lịch khám với bác sĩ chuyên khoa để được tư vấn và đánh giá phù hợp. Người bệnh có thể đặt lịch qua App TCI Hospital tại app.thucuc.vn hoặc liên hệ 0936388288 để được hỗ trợ lựa chọn thời gian thăm khám và quản lý lịch khám thuận tiện hơn.