Bị tiểu đường thai kỳ cần kiêng những gì?

Chào bạn Vũ Đức Anh và quý độc giả!

Bị tiểu đường thai kỳ cần kiêng những gì?

Thai phụ nên hạn chế nước ngọt, trà sữa, bánh kẹo, món nhiều đường bổ sung và khẩu phần tinh bột quá lớn. Không nên kiêng tuyệt đối cơm, trái cây hay nhịn ăn kéo dài vì thai nhi vẫn cần được cung cấp đầy đủ dưỡng chất.

Giải đáp trực tiếp cho trường hợp của bạn: Cơm, bún, phở, bánh mì và khoai đều chứa carbohydrate nên cần tính lượng ăn trong từng bữa. Trái cây nguyên quả có thể ăn với khẩu phần phù hợp, nhưng nên hạn chế nước ép, hoa quả ngâm siro và sinh tố pha sữa đặc. Chia bữa hợp lý có thể giúp tránh ăn quá nhiều cùng lúc. Không tự dùng chế độ ăn rất ít carbohydrate, ketogenic hoặc thực phẩm chức năng giảm đường huyết trong thai kỳ. Nên trao đổi với chuyên gia dinh dưỡng về nhu cầu năng lượng và tăng cân thai kỳ phù hợp.

Vì sao cần theo dõi đường huyết trong thai kỳ?

Trong thai kỳ, hormone từ nhau thai có thể làm giảm hiệu quả sử dụng insulin. Khi cơ thể không bù đủ insulin, glucose máu tăng và được gọi là tiểu đường thai kỳ nếu được chẩn đoán lần đầu trong thai kỳ theo tiêu chuẩn thích hợp. Bệnh thường không gây triệu chứng rõ ràng. Vì vậy, kết quả xét nghiệm, tuổi thai và tiền sử bệnh quan trọng hơn cảm giác khỏe hay mệt. Cần phân biệt tiểu đường thai kỳ với tiểu đường đã có từ trước khi mang thai vì nguy cơ và cách chăm sóc có thể khác nhau. Bác sĩ thường sàng lọc ở tuần 24–28, hoặc sớm hơn nếu có yếu tố nguy cơ.

Mục tiêu đường huyết và cách theo dõi

Theo hướng dẫn của Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA), các mốc thường dùng khi theo dõi tiểu đường thai kỳ là glucose lúc đói dưới 95 mg/dL, một giờ sau bắt đầu ăn dưới 140 mg/dL hoặc hai giờ sau ăn dưới 120 mg/dL. Mục tiêu cá nhân có thể được bác sĩ điều chỉnh. Bạn nên thống nhất đo một giờ hay hai giờ, ghi lại thời gian ăn, lượng thực phẩm và chỉ số đo. Không nên tự kết luận bệnh đã khỏi chỉ vì một vài lần đường huyết bình thường; cũng không tự tăng liều thuốc khi chỉ số vượt mục tiêu.

Dinh dưỡng phải bảo đảm an toàn cho cả mẹ và thai nhi

Thai phụ cần đủ năng lượng, protein, carbohydrate, chất béo, vitamin và khoáng chất. Không nên tự nhịn ăn kéo dài, bỏ hẳn tinh bột hoặc theo chế độ giảm cân cực đoan. Thay vào đó, ưu tiên rau, nguồn đạm phù hợp, tinh bột với khẩu phần được hướng dẫn và trái cây nguyên quả. Hạn chế nước ngọt, trà sữa, bánh kẹo và thực phẩm thêm nhiều đường. Cơm, bún, phở, khoai và trái cây đều chứa carbohydrate, nên cần tính lượng dùng trong ngày. Nếu khó xây dựng thực đơn, chuyên gia dinh dưỡng có thể giúp phân bố bữa chính và bữa phụ theo chỉ số đường huyết.

Vận động và điều trị khi cần thiết

Đi bộ nhẹ sau ăn hoặc vận động vừa sức có thể hỗ trợ kiểm soát glucose nếu không có chống chỉ định sản khoa. Thai phụ có ra máu, đau bụng, dọa sinh non hoặc vấn đề thai kỳ khác cần hỏi bác sĩ trước khi tập. Khi ăn uống và vận động chưa đủ kiểm soát đường huyết, bác sĩ có thể chỉ định điều trị bằng thuốc. Insulin thường là lựa chọn ưu tiên khi cần thuốc trong tiểu đường thai kỳ theo ADA. Không tự mua thuốc của người khác, ngừng thuốc hoặc dùng nước lá, thực phẩm chức năng với mục đích hạ đường huyết.

Những dấu hiệu không nên chờ đợi ở nhà

Đau đầu dữ dội, nhìn mờ, đau vùng thượng vị, phù mặt tay đột ngột, ra máu âm đạo, giảm cử động thai hoặc khó thở cần được đánh giá y tế khẩn cấp. Nôn liên tục, mất nước, mệt lả, rối loạn ý thức hoặc đường huyết tăng rất cao kèm triệu chứng cũng cần liên hệ cơ sở y tế. Những biểu hiện này có thể liên quan nhiều bệnh lý, không thể xác định chỉ qua tư vấn trực tuyến. Khi đi khám, nên mang sổ khám thai, kết quả xét nghiệm, danh sách thuốc và nhật ký đường huyết.

Theo dõi sau khi sinh

Tiểu đường thai kỳ có thể cải thiện sau sinh, nhưng người từng mắc vẫn có nguy cơ cao hơn bị tiểu đường type 2 về sau. ADA khuyến nghị xét nghiệm đánh giá chuyển hóa glucose, thường bằng nghiệm pháp dung nạp glucose đường uống 75 g trong khoảng 4–12 tuần sau sinh. Kết quả bình thường không có nghĩa không cần kiểm tra lần nào nữa. Nên duy trì sinh hoạt lành mạnh, sàng lọc định kỳ và trao đổi với bác sĩ trước lần mang thai tiếp theo.

Những điều dễ bị hiểu sai

Một số người cho rằng chỉ cần bỏ đường trắng là đường huyết sẽ bình thường. Thực tế, mật ong, đường nâu, đường phèn, sữa đặc và nhiều món tinh bột cũng cung cấp carbohydrate. Một số người lại cắt toàn bộ cơm, khoai và trái cây, khiến bữa ăn thiếu cân đối. Cả hai cách đều không phù hợp. Tiểu đường thai kỳ không phải do một lần ăn đồ ngọt và cũng không thể đánh giá mức độ nặng chỉ qua cân nặng của mẹ. Điều quan trọng là theo dõi kết quả xét nghiệm và phối hợp chăm sóc thai kỳ.

Chuẩn bị cho lần khám tiếp theo

Hãy ghi lại số đo đường huyết lúc đói và sau ăn theo đúng thời điểm được hướng dẫn, kèm nhật ký ăn uống, vận động và các triệu chứng. Chuẩn bị câu hỏi về mục tiêu glucose, lịch siêu âm, dấu hiệu cần đến viện và thời điểm xét nghiệm lại sau sinh. Nếu đang dùng insulin, cần được hướng dẫn kỹ cách bảo quản, tiêm và xử trí hạ đường huyết. Không nên áp dụng đơn thuốc hoặc thực đơn của thai phụ khác, bởi tuổi thai, cân nặng, nhu cầu dinh dưỡng và nguy cơ sản khoa có thể khác nhau.

Tóm lại, tiểu đường thai kỳ cần được theo dõi sát nhưng không có nghĩa chắc chắn xảy ra biến chứng. Hãy phối hợp với bác sĩ Sản khoa và Nội tiết, tránh tự ý điều chỉnh thuốc hoặc kiêng ăn cực đoan. Bạn có thể đặt lịch tại Hệ thống Y tế Thu Cúc TCI qua App TCI Hospital: app.thucuc.vn để được tư vấn theo kết quả xét nghiệm và tuổi thai.