Bị tiểu đường ăn gì?

Chào bạn Bùi Thị Lan và quý độc giả!

Bị tiểu đường ăn gì?

Người tiểu đường nên ưu tiên rau không chứa nhiều tinh bột, đạm nạc, cá, đậu, ngũ cốc nguyên hạt với khẩu phần phù hợp và chất béo không bão hòa. Không có một món ăn nào chữa khỏi bệnh; chế độ ăn cần cân đối và phù hợp thuốc điều trị.

Giải đáp trực tiếp cho trường hợp của bạn: Ví dụ bữa sáng có thể gồm bánh mì nguyên hạt, trứng và rau; bữa trưa là một phần cơm phù hợp, cá và rau; bữa tối gồm đậu phụ, rau và lượng tinh bột vừa phải. Có thể dùng trái cây nguyên quả với khẩu phần được tính vào tổng carbohydrate. Người mắc bệnh thận cần hỏi bác sĩ về lượng đạm và kali. Hạn chế nước ngọt, trà sữa, bánh kẹo, thịt chế biến sẵn và món chiên nhiều dầu. Không nên chỉ ăn rau hoặc bỏ hẳn cơm để mong đường huyết giảm nhanh.

Vì sao khẩu phần ảnh hưởng đến đường huyết?

Carbohydrate trong cơm, bún, phở, bánh mì, khoai, sữa và trái cây được tiêu hóa thành glucose với tốc độ khác nhau. Người tiểu đường không tiết đủ insulin hoặc không sử dụng insulin hiệu quả nên đường huyết sau ăn có thể tăng quá mức. Tuy nhiên, carbohydrate cũng cung cấp năng lượng và có mặt trong nhiều thực phẩm bổ dưỡng. Vì vậy, điều cần quan tâm là lượng ăn, loại thực phẩm và cách phối hợp trong cả bữa, không chỉ vị ngọt của món ăn. Không nên tự loại bỏ toàn bộ tinh bột hoặc nhịn ăn khi đang dùng thuốc hạ đường huyết.

Phương pháp đĩa ăn giúp kiểm soát khẩu phần

Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) giới thiệu phương pháp đĩa ăn như một gợi ý: khoảng nửa đĩa là rau không chứa nhiều tinh bột, một phần tư là nguồn đạm và một phần tư là thực phẩm chứa carbohydrate. Đây là công cụ tham khảo, không phải quy định bắt buộc cho mọi bệnh nhân. Có thể chọn cá, đậu phụ, thịt nạc, rau lá xanh và một phần cơm hoặc ngũ cốc phù hợp. Ưu tiên nước lọc, trà không đường thay nước ngọt. Người có bệnh thận, tim hoặc vấn đề tiêu hóa cần kế hoạch ăn riêng.

Có cần kiêng hoàn toàn trái cây và chất béo?

Không. Trái cây nguyên quả cung cấp chất xơ và vi chất, có thể xuất hiện trong thực đơn với khẩu phần phù hợp. Nước ép, trái cây sấy thêm đường và sinh tố pha sữa đặc dễ làm lượng carbohydrate tăng. Chất béo không bão hòa từ cá, hạt và dầu thực vật phù hợp cũng có vai trò trong chế độ ăn cân đối. Tuy nhiên, thực phẩm nhiều chất béo vẫn giàu năng lượng, không nên ăn vô hạn. Theo Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA), kế hoạch dinh dưỡng cần được cá nhân hóa theo thuốc, bệnh nền và mục tiêu điều trị.

Theo dõi đường huyết thế nào cho có ý nghĩa?

Chỉ số đường huyết thay đổi theo lượng ăn, vận động, căng thẳng, giấc ngủ và thuốc. Nếu bác sĩ yêu cầu, bạn nên ghi nhật ký bữa ăn cùng số đo để nhận ra phản ứng với từng khẩu phần. HbA1c phản ánh đường huyết trung bình khoảng hai đến ba tháng. ADA thường đề xuất mục tiêu HbA1c dưới 7% cho nhiều người trưởng thành không mang thai, nhưng mục tiêu phải cá nhân hóa. Không tự tăng insulin để ăn thêm hoặc bỏ thuốc khi một vài số đo đã tốt.

Cẩn trọng hạ đường huyết và các biến chứng

Người dùng insulin hoặc một số thuốc kích thích tiết insulin có thể bị hạ đường huyết khi bỏ bữa, dùng thuốc sai hoặc vận động nhiều. Run tay, vã mồ hôi, hồi hộp, choáng váng và lú lẫn là các dấu hiệu cần chú ý. Nếu bất tỉnh hoặc không thể nuốt an toàn, không cho ăn uống qua miệng và gọi cấp cứu. Đường huyết tăng kéo dài có thể ảnh hưởng mắt, thận, tim và thần kinh. Cần khám mắt, kiểm tra thận, huyết áp, mỡ máu và bàn chân theo lịch, kể cả khi chưa có triệu chứng.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Nếu đường huyết nhiều lần vượt mục tiêu, khát nhiều, tiểu nhiều, sụt cân không rõ nguyên nhân, nhìn mờ hoặc có vết thương lâu lành, nên đi khám. Nôn liên tục, khó thở, lú lẫn hoặc mất nước nặng cần đánh giá khẩn cấp. Hãy mang kết quả HbA1c, nhật ký đường huyết và danh sách thuốc khi tái khám. Không nên thay thuốc kê đơn bằng nước lá, thực phẩm bổ sung hay các lời quảng cáo chữa khỏi tiểu đường.

Những hiểu lầm thường gặp

Thực phẩm không có vị ngọt chưa chắc ít carbohydrate; cơm, bún, phở và bánh mì vẫn có thể làm glucose tăng. Ngược lại, một lượng trái cây nguyên quả phù hợp không nhất thiết phải bị cấm. Đường nâu, mật ong hoặc đường phèn vẫn cung cấp đường, không phải chất thay thế dùng tùy ý. Những lời quảng cáo về món ăn chữa khỏi tiểu đường chưa có cơ sở để thay thế điều trị chuẩn. Thực đơn nên linh hoạt, đủ chất và có thể duy trì lâu dài, thay vì thay đổi cực đoan vài ngày rồi bỏ cuộc.

Xây dựng thói quen bền vững

Bạn có thể bắt đầu bằng việc thay nước ngọt bằng nước lọc, tăng rau trong bữa chính, chú ý khẩu phần cơm và ghi nhận đường huyết theo hướng dẫn. Đi bộ hoặc vận động vừa sức đều đặn có thể hỗ trợ độ nhạy insulin và sức khỏe tim mạch. Người có bệnh tim, biến chứng mắt nặng, loét bàn chân hoặc vấn đề thần kinh nên hỏi bác sĩ trước khi tập. Ngủ đủ, hạn chế hút thuốc và tái khám đúng lịch cũng quan trọng không kém lựa chọn thực phẩm.

Tóm lại, kiểm soát tiểu đường phụ thuộc tổng thể bữa ăn, vận động, thuốc và theo dõi định kỳ, không chỉ một món ăn riêng lẻ. Bạn có thể đăng ký khám Nội tiết và tư vấn dinh dưỡng tại Hệ thống Y tế Thu Cúc TCI qua App TCI Hospital: app.thucuc.vn để xây dựng kế hoạch phù hợp.