Chắp mắt: Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Chắp mắt là tình trạng khá phổ biến, xảy ra khi tuyến Meibomius ở mi mắt bị tắc nghẽn, tạo thành một khối sưng trên mi. Bệnh thường không quá nguy hiểm nhưng có thể gây nặng mi, sưng, đỏ, đau và ảnh hưởng đến sinh hoạt. Đặc biệt, chắp có xu hướng tái phát nếu tình trạng viêm tắc tuyến Meibomius hoặc viêm bờ mi không được kiểm soát tốt. Việc phân biệt chắp và lẹo mắt cũng rất quan trọng vì nguyên nhân và hướng xử trí có sự khác biệt. Vậy chắp mắt – chalazion là gì và tình trạng này có nguy hiểm không?  Hãy tìm hiểu trong bài dưới đây.

1. Triệu chứng và diễn biến của chắp mắt

Chắp mắt hình thành khi tuyến Meibomius – tuyến dầu nằm trong mí mắt – bị tắc. Dịch tiết không thoát được ra ngoài sẽ tích tụ và gây phản ứng viêm, từ đó tạo thành một nốt mụn nhỏ ở mi mắt. đau khi ấn vào và sau vài ngày cơn đau có thể tự biến mất. Chắp có thể xuất hiện ở mí trên hoặc mi dưới, một hoặc cả hai mắt.

Chắp có thể gặp ở nhiều độ tuổi, trong đó chắp mắt ở người lớn tương đối phổ biến. Trẻ nhỏ cũng có thể mắc bệnh, mặc dù ít gặp hơn; chắp mắt ở trẻ em thường cần được theo dõi và chăm sóc vệ sinh bờ mi phù hợp. 

Ở giai đoạn đầu, người bệnh có thể nhận thấy mí mắt hơi nặng, sưng, đỏ hoặc khó chịu. Sau đó, một khối tròn hoặc cục cứng có thể xuất hiện trong mi. Khi tình trạng viêm giảm, chắp thường bớt đau nhưng khối cộm trong mí vẫn có thể tồn tại.

Theo các bác sĩ, chắp và lẹo đều có thể gây sưng, đỏ, đau, nặng mi và ảnh hưởng sinh hoạt; tuy nhiên, chắp liên quan chủ yếu đến tình trạng viêm tắc tuyến Meibomius, trong khi lẹo thường liên quan đến viêm nhiễm vùng bờ mi và chân lông mi.

2. Phân biệt chắp mắt và lẹo mắt

Chắp và lẹo mắt đều có biểu hiện khá giống nhau nên dễ bị nhầm lẫn. Tuy nhiên, hai tình trạng này có một số điểm khác biệt như:

Tư liệu bác sĩ được cung cấp cũng nhấn mạnh rằng người bệnh khó có thể tự phân biệt chính xác chắp và lẹo chỉ bằng quan sát bên ngoài. Vì vậy, nếu xuất hiện khối bất thường ở mi mắt, đặc biệt khi sưng đau kéo dài, nên khám chuyên khoa mắt để xác định nguyên nhân.

3. Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ gây chắp mắt

Chắp mắt chủ yếu hình thành do tuyến Meibomius bị tắc nghẽn. Đây là các tuyến dầu nằm dọc bờ mi, có nhiệm vụ tiết chất nhờn giúp bảo vệ và giữ ẩm cho bề mặt mắt. Khi tuyến bị bít tắc, chất tiết ứ đọng và kích hoạt phản ứng viêm, từ đó tạo thành khối chắp.

Theo các bác sĩ, viêm tắc tuyến Meibomius kéo dài là một trong những nguyên nhân khiến chắp dễ tái phát. Ngoài ra, cơ địa, viêm tuyến bờ mi và đái tháo đường cũng có thể làm tăng nguy cơ viêm nhiễm và xuất hiện chắp trở lại. Một số yếu tố làm tăng nguy cơ chắp gồm:

• Viêm bờ mi mạn tính: Làm ảnh hưởng đến hoạt động của tuyến Meibomius và tăng nguy cơ tắc tuyến.
• Vệ sinh mắt kém: Bụi bẩn, cặn mỹ phẩm và thói quen dụi mắt có thể góp phần gây bít tắc, viêm bờ mi.
• Cơ địa tiết nhiều dầu: Có thể khiến tuyến Meibomius dễ bị tắc nghẽn hơn.
• Bệnh lý da: Mụn trứng cá đỏ (rosacea), viêm da tiết bã có thể làm tăng nguy cơ chắp.
• Đái tháo đường: Người bệnh cần chú ý chăm sóc và vệ sinh bờ mi để hạn chế viêm nhiễm.

Nếu chắp tái phát nhiều lần, người bệnh nên khám bác sĩ mắt để tìm và kiểm soát nguyên nhân nền thay vì chỉ xử lý khối chắp.

4. Chẩn đoán chắp mắt

Chắp mắt thường được chẩn đoán thông qua thăm khám trực tiếp bởi bác sĩ mắt. Dựa trên triệu chứng và tình trạng thực tế, bác sĩ sẽ xác định vị trí tổn thương, đánh giá mức độ viêm và tư vấn hướng điều trị phù hợp. Quá trình thăm khám có thể gồm:

• Khai thác tiền sử: Bác sĩ tìm hiểu triệu chứng hiện tại, tiền sử chắp mắt và các bệnh lý có thể liên quan đến tình trạng viêm tắc tuyến Meibomius.
• Kiểm tra bên ngoài mắt: Đánh giá mí mắt, vùng da quanh mắt và đặc điểm của lông mi để phát hiện dấu hiệu bất thường.
• Kiểm tra bờ mi: Sử dụng dụng cụ chuyên dụng để quan sát bờ mi, chân lông mi và các lỗ tuyến dầu, qua đó hỗ trợ xác định tình trạng tắc nghẽn hoặc viêm.

5. Các phương pháp điều trị chắp mắt

Phần lớn chắp mắt có thể tự cải thiện trong vài tuần. Mục tiêu điều trị là giúp tuyến Meibomius thông thoáng, giảm sưng và hạn chế tình trạng viêm kéo dài. Theo bác sĩ, không nên tự ý chích hoặc nặn chắp khi chưa xác định rõ khối sưng đã hình thành ổ mủ hay chưa.

5.1. Điều trị tại nhà

Với trường hợp nhẹ, cách chữa chắp mắt tại nhà chủ yếu tập trung vào chườm ấm và vệ sinh bờ mi. Có thể chườm ấm để khoảng 10–15 phút mỗi lần, thực hiện vài lần trong ngày. Không tự nặn, chích hoặc cố lấy nhân chắp. Các bài thuốc dân gian chữa chắp mắt chưa có đủ bằng chứng về hiệu quả và độ an toàn, vì vậy không nên tự ý đắp hoặc nhỏ bất kỳ nguyên liệu nào vào mắt. Với chắp mới xuất hiện, người bệnh có thể áp dụng một số biện pháp chăm sóc đơn giản:

• Chườm ấm mắt: Dùng khăn sạch hoặc gạc mềm thấm nước ấm, vắt khô rồi đặt lên mí mắt khoảng 10–15 phút, thực hiện vài lần mỗi ngày. Hơi ấm giúp làm mềm chất tiết bị ứ đọng và hỗ trợ khai thông tuyến Meibomius.
• Massage nhẹ mí mắt: Sau khi chườm ấm, có thể nhẹ nhàng xoa bóp vùng mí để hỗ trợ dịch tiết lưu thông. Không ấn mạnh hoặc cố nặn khối chắp.
• Vệ sinh mí mắt: Rửa tay trước khi chăm sóc mắt, giữ vùng mí sạch và hạn chế đưa tay lên mắt.
• Tạm ngừng trang điểm và kính áp tròng: Những hoạt động này có thể gây kích ứng hoặc làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn trong thời gian mắt đang viêm.

Nếu chắp không giảm sau khoảng 2–4 tuần, khối sưng ngày càng lớn hoặc gây ảnh hưởng đến thị lực, người bệnh nên khám bác sĩ mắt để được đánh giá.

5.2. Sử dụng thuốc

Điều trị chắp mắt bằng thuốc không phải lúc nào cũng cần thiết vì chắp thường không do nhiễm khuẩn. Nếu xuất hiện nhiễm trùng thứ phát hoặc viêm kéo dài, bác sĩ có thể chỉ định thuốc phù hợp tùy tình trạng. 

Trong trường hợp chắp xuất hiện nhiễm trùng thứ phát hoặc viêm lan sang các mô xung quanh, bác sĩ có thể cân nhắc thuốc kháng sinh dạng nhỏ, bôi hoặc đường uống tùy tình trạng. Một số trường hợp dai dẳng có thể được chỉ định thuốc chống viêm hoặc tiêm corticosteroid vào tổn thương.

5.3. Can thiệp phẫu thuật

Khi khối chắp lớn, tồn tại dai dẳng, gây khó chịu hoặc ảnh hưởng đến thị lực, bác sĩ có thể cân nhắc thủ thuật dẫn lưu. Phẫu thuật chắp mắt cần được thực hiện tại cơ sở chuyên khoa, không nên tự chích hoặc nặn tại nhà. 

Thủ thuật thường được thực hiện sau khi gây tê tại chỗ, tạo một đường mở nhỏ để lấy tổ chức bên trong và giải phóng phần dịch bị ứ đọng. Nếu chắp đang sưng đỏ và viêm lan tỏa, bác sĩ có thể điều trị tình trạng viêm trước rồi mới đánh giá thời điểm can thiệp phù hợp.

Lưu ý: Tuyệt đối không tự chích, nặn hoặc dùng vật nhọn tác động vào chắp tại nhà. Theo nội dung bác sĩ trong nguồn tham khảo, nếu khối viêm chưa khu trú mà đã tự ý chích, tình trạng sưng viêm có thể kéo dài và việc xử lý sau đó trở nên phức tạp hơn.

6. Chăm sóc dinh dưỡng khi bị chắp mắt

Bên cạnh việc chăm sóc mí mắt, chế độ sinh hoạt và dinh dưỡng hợp lý cũng góp phần hỗ trợ quá trình hồi phục và phòng ngừa chắp mắt tái phát. Người bệnh nên:

• Ăn uống đa dạng: Bổ sung rau xanh, trái cây và các nhóm thực phẩm giàu vitamin, khoáng chất để duy trì sức khỏe tổng thể.
• Uống đủ nước: Có thể giúp cơ thể duy trì trạng thái cân bằng và hỗ trợ các hoạt động sinh lý bình thường.
• Hạn chế đồ nhiều đường: Đặc biệt nếu thường xuyên bị chắp tái phát hoặc đang mắc bệnh lý như đái tháo đường.
• Hạn chế đồ cay nóng, rượu bia và chất kích thích: Đây cũng là khuyến cáo được bác sĩ đề cập trong nguồn video tham khảo nhằm hạn chế các yếu tố có thể góp phần làm tình trạng viêm bờ mi kéo dài.
• Kiểm soát bệnh lý nền: Người mắc đái tháo đường cần kiểm soát tốt đường huyết và chú ý chăm sóc bờ mi, đồng thời nên khám mắt định kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ.

Đặc biệt, chế độ ăn không thể thay thế điều trị y khoa. Nếu chắp tái phát nhiều lần, kéo dài hoặc xuất hiện ở nhiều vị trí, người bệnh nên tìm nguyên nhân liên quan đến viêm bờ mi, tắc tuyến Meibomius hoặc bệnh lý toàn thân thay vì chỉ tập trung thay đổi thực phẩm.

7. Thời gian khỏi bệnh và khi nào cần đi khám bác sĩ

Vậy chắp mắt bao lâu thì khỏi? Nhiều trường hợp có thể tự cải thiện trong vài tuần, nhưng một số khối chắp có thể tồn tại lâu hơn. Nếu chắp kéo dài, tái phát nhiều lần, kích thước lớn, gây nhìn mờ hoặc không cải thiện sau thời gian chăm sóc tại nhà, người bệnh nên khám bác sĩ chuyên khoa Mắt để được đánh giá và xử trí phù hợp. 

Theo các bác sĩ, không nên chờ đến khi chắp hình thành khối mủ lớn mới đi khám. Khi xuất hiện các dấu hiệu sớm như nặng mi, hơi sưng, ngứa hoặc đỏ mi mắt, người bệnh nên kiểm tra tại cơ sở chuyên khoa Mắt. Điều trị sớm có thể giúp kiểm soát viêm và hạn chế phải thực hiện thủ thuật. Ngoài ra, nên đi khám nếu:

• Chắp kéo dài nhiều tuần hoặc ngày càng lớn.
• Khối chắp cứng, gây cộm hoặc ảnh hưởng tầm nhìn.
• Sau khi chích vẫn còn nhân hoặc khối cứng trong mí.
• Chắp tái phát nhiều lần hoặc xuất hiện ở mắt bên kia.
• Mắt sưng đỏ, đau nhiều hoặc có dấu hiệu bất thường khác.

Không tự ý nặn hoặc chích nhân tại nhà. Bác sĩ cần thăm khám để xác định tình trạng tổn thương và lựa chọn phương pháp xử trí phù hợp.

8. Lưu ý quan trọng khi bị chắp mắt

Một số thói quen tưởng như đơn giản nhưng có thể khiến tình trạng chắp kéo dài hoặc tái phát:

• Không tự chích hoặc nặn chắp. Việc dùng kim, vật nhọn hoặc tay tác động vào khối có thể gây tổn thương và làm tăng nguy cơ nhiễm trùng.
• Không tự dùng thuốc. Đặc biệt không nên tự sử dụng thuốc nhỏ mắt chứa corticoid khi chưa có chỉ định.
• Không chủ quan khi mắt vẫn còn khối sau điều trị. Nếu sau khi chích khoảng vài ngày vẫn sờ thấy cục trong mí, nên quay lại cơ sở y tế để được kiểm tra.
• Không vội can thiệp khi mắt đang viêm lan tỏa. Khi mắt còn sưng đỏ nhiều, bác sĩ có thể ưu tiên kiểm soát viêm trước rồi mới đánh giá khả năng can thiệp.

Ngoài ra, người bệnh cần phân biệt chắp và lẹo mắt, viêm bờ mi và một số bệnh lý khác có thể tạo khối ở mi mắt. Việc chẩn đoán chính xác giúp lựa chọn phương pháp xử trí phù hợp.

9. Phòng ngừa chắp mắt tái phát

Chắp mắt có thể tái phát, đặc biệt khi tình trạng viêm bờ mi hoặc tắc tuyến Meibomius chưa được kiểm soát. Để giảm nguy cơ tái phát, người bệnh nên:

• Giữ vệ sinh bờ mi: Rửa mặt, làm sạch mí mắt và tẩy trang kỹ trước khi ngủ.
• Rửa tay thường xuyên: Đặc biệt là trước khi chạm vào mắt hoặc đeo, tháo kính áp tròng; hạn chế dụi, chà mắt.
• Bảo vệ mắt: Đeo kính khi ra ngoài, làm việc trong môi trường nhiều bụi hoặc ô nhiễm.
• Chăm sóc khi trang điểm: Sử dụng mỹ phẩm mắt sạch, còn hạn, vệ sinh dụng cụ thường xuyên và không dùng chung đồ trang điểm.
• Không tự ý điều trị: Không nặn chắp, tự chích mủ hoặc sử dụng thuốc khi chưa có chỉ định của bác sĩ.
• Duy trì chế độ sinh hoạt phù hợp: Hạn chế đồ cay nóng, rượu bia, chất kích thích và thực phẩm nhiều đường.
• Kiểm soát bệnh lý nền: Người mắc đái tháo đường hoặc thường xuyên bị viêm bờ mi nên chú trọng chăm sóc mắt và tái khám theo hướng dẫn.

Chắp mắt thường không phải bệnh lý nguy hiểm nhưng có thể kéo dài và tái phát nếu tình trạng tắc tuyến Meibomius hoặc viêm bờ mi không được kiểm soát. Chăm sóc bờ mi sạch sẽ, chườm ấm đúng cách, hạn chế dụi mắt và không tự chích khối chắp là những nguyên tắc quan trọng. Khi khối chắp kéo dài, tái phát nhiều lần, sưng viêm lan rộng hoặc ảnh hưởng thị lực, người bệnh nên đến bác sĩ mắt để được chẩn đoán và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.