Đột biến gen trong ung thư tuyến tụy

Ung thư tuyến tụy là một trong những bệnh lý ác tính nguy hiểm và thường được phát hiện ở giai đoạn muộn. Việc hiểu rõ vai trò quan trọng của đột biến gen trong ung thư tuyến tụy không chỉ giúp chẩn đoán chính xác hơn mà còn mở ra cơ hội điều trị cá thể hóa, nâng cao tiên lượng sống cho người bệnh.

1. Ung thư tuyến tụy có liên quan đến đột biến gen không?

Ung thư tuyến tụy có liên quan chặt chẽ đến đột biến gen. Thực tế, đây được xem là một bệnh lý hình thành và tiến triển chủ yếu do các biến đổi di truyền xảy ra trong tế bào.

“Ung thư tuyến tụy có gen di truyền không?” thì câu trả lời là có. Bệnh liên quan đến cả đột biến gen dòng mầm (di truyền từ cha mẹ) và đột biến gen soma (xuất hiện trong quá trình sống). Một số trường hợp mang yếu tố gia đình, đặc biệt khi có đột biến ở các gen như BRCA2. Tuy nhiên, phần lớn trường hợp là do đột biến tích lũy theo thời gian trong tế bào tuyến tụy.

đột biến gen trong ung thư tuyến tụy — Ung thư tuyến tụy có gen di truyền không thì câu trả lời là có

Hiện nay, các nhà khoa học vẫn đang tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về gen ung thư tuyến tụy để hiểu rõ vai trò của từng biến đổi và tìm ra hướng điều trị nhắm trúng đích hiệu quả hơn. Mặc dù công nghệ giải trình tự gen đã phát hiện thêm nhiều biến đổi mới, nhưng không phải tất cả đều có ý nghĩa rõ ràng trong thực hành lâm sàng.

2. Các đột biến gen phổ biến trong ung thư tuyến tụy

Sự hình thành và phát triển của ung thư tuyến tụy có liên quan mật thiết đến các đột biến gen trong ung thư tuyến tụy. Những thay đổi bất thường này có thể tồn tại sẵn trong cơ thể từ khi sinh ra (đột biến di truyền) hoặc xuất hiện trong quá trình sống (đột biến soma).

2.1. Các đột biến gen di truyền liên quan đến ung thư tuyến tụy

Khoảng 5–10% trường hợp ung thư tuyến tụy có liên quan đến đột biến gen di truyền. Đây là những đột biến được truyền từ cha mẹ sang con, làm tăng nguy cơ mắc bệnh trong suốt cuộc đời.

Gen BRCA1 và BRCA2

BRCA1 và BRCA2 là các gen ung thư tuyến tụy thuộc nhóm gen ức chế khối u, có chức năng sửa chữa tổn thương DNA và duy trì sự ổn định của vật chất di truyền. Khi một trong hai gen này bị đột biến, khả năng sửa chữa DNA suy giảm, khiến các tổn thương tích lũy dần theo thời gian và làm tăng nguy cơ hình thành ung thư.

Đột biến BRCA2 được ghi nhận có thể làm tăng nguy cơ ung thư tuyến tụy khoảng 3-10% và làm tăng nguy cơ mắc bệnh suốt đời. Tình trạng này phổ biến hơn ở người gốc Do Thái Ashkenazi so với các nhóm dân cư khác.

Trong trường hợp gia đình có người mắc ung thư tuyến tụy hoặc các ung thư liên quan (như ung thư vú, buồng trứng), người bệnh nên được tư vấn di truyền. Chuyên viên có thể đánh giá nguy cơ và chỉ định xét nghiệm các gen đột biến ung thư tuyến tụy phù hợp.

Ngoài BRCA1/2, một số đột biến di truyền khác cũng liên quan đến nguy cơ mắc bệnh, bao gồm:

Gen CDKN2A: Đây là gen ức chế khối u. Khi xảy ra đột biến ở gen CDKN2A, nguy cơ ung thư tuyến tụy tăng lên, dù không phải tất cả người mang đột biến đều phát triển bệnh.
Gen PALB2: Tham gia quá trình sửa chữa DNA, khi đột biến có thể làm tăng nguy cơ ung thư.
Gen ATM: Liên quan đến kiểm soát chu kỳ tế bào và sửa chữa tổn thương DNA.
Hội chứng Lynch: Thường do đột biến các gen sửa chữa DNA như MLH1 hoặc MSH2, làm tăng nguy cơ nhiều loại ung thư, trong đó có ung thư tuyến tụy.

Bên cạnh nhóm đột biến di truyền chiếm tỷ lệ nhỏ, phần lớn các trường hợp ung thư tuyến tụy lại bắt nguồn từ những thay đổi gen xuất hiện trong quá trình sống.

2.2. Các đột biến gen soma trong ung thư tuyến tụy

Đa số bệnh nhân ung thư tuyến tụy không mang đột biến di truyền từ gia đình. Thay vào đó, bệnh hình thành do các đột biến soma – tức là những đột biến gen trong ung thư tuyến tụy phát sinh trong quá trình sống. Các yếu tố như tuổi tác, hút thuốc lá, tiếp xúc hóa chất độc hại hoặc viêm tụy mạn tính có thể góp phần gây ra những thay đổi này.

Một số gen đột biến ung thư tuyến tụy dạng soma thường gặp gồm:

KRAS: Là đột biến phổ biến nhất, xuất hiện ở khoảng 70-90% bệnh nhân. Đột biến KRAS khiến tế bào tăng sinh mất kiểm soát.
BRAF: Liên quan đến con đường tín hiệu tăng trưởng tế bào.
NTRK: Đột biến hoặc tái sắp xếp gen có thể kích hoạt sự phát triển bất thường của tế bào.
RET: Liên quan đến các cơ chế truyền tín hiệu tăng trưởng.
EGFR: Khi đột biến hoặc tăng biểu hiện có thể thúc đẩy sự phát triển khối u.
HER2: Một số trường hợp có biểu hiện tăng HER2, mở ra khả năng điều trị nhắm trúng đích.

Việc xác định chính xác các gen ung thư tuyến tụy bị đột biến thông qua xét nghiệm sinh học phân tử giúp bác sĩ lựa chọn liệu pháp điều trị cá thể hóa, đặc biệt là các thuốc nhắm trúng đích hoặc liệu pháp miễn dịch.

3. Xét nghiệm đột biến gen trong ung thư tuyến tụy như thế nào?

Xét nghiệm đột biến gen trong ung thư tuyến tụy, còn gọi là xét nghiệm dấu ấn sinh học, xét nghiệm phân tử hoặc xét nghiệm gen, là phương pháp giúp phát hiện các biến đổi di truyền liên quan đến sự phát triển của ung thư. Xét nghiệm này thường được thực hiện trên mẫu máu hoặc mô sinh thiết từ khối u nhằm xác định các đột biến gen đặc hiệu.

Các nghiên cứu cho thấy khoảng 20-30% bệnh nhân ung thư tuyến tụy có ít nhất một loại biến đổi hoặc đột biến gen trong tế bào ung thư. Việc phát hiện các đột biến này đóng vai trò quan trọng trong việc cá thể hóa điều trị.

Dựa trên kết quả xét nghiệm gen đột biến ung thư tuyến tụy, bác sĩ chuyên khoa ung thư có thể:

Đánh giá tốc độ tiến triển của khối u.
Lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp và có khả năng đáp ứng cao nhất.
Theo dõi hiệu quả điều trị, xác định khối u có đáp ứng hay tiếp tục tiến triển.
Dự đoán nguy cơ tái phát sau điều trị.

Hiện nay, nhiều tổ chức y khoa uy tín như Hiệp hội Ung thư Lâm sàng Hoa Kỳ (ASCO) và Mạng lưới Hành động Ung thư Tuyến tụy khuyến nghị tất cả bệnh nhân ung thư tuyến tụy nên thực hiện xét nghiệm dấu ấn sinh học. Đây được xem là bước quan trọng giúp tối ưu hóa chiến lược điều trị và nâng cao tiên lượng bệnh.

Tóm lại, việc phát hiện và phân tích đột biến gen trong ung thư tuyến tụy đóng vai trò quan trọng trong chẩn đoán sớm, tiên lượng bệnh và lựa chọn phác đồ điều trị phù hợp cho từng người bệnh. Hiểu rõ cơ chế đột biến không chỉ giúp cá thể hóa điều trị, nâng cao hiệu quả đáp ứng thuốc mà còn mở ra cơ hội tầm soát nguy cơ cho người có tiền sử gia đình.