Ngưng thở khi ngủ ở trẻ em có nguy hiểm?

Ngưng thở khi ngủ ở trẻ em được xem là một bệnh lý đáng lo ngại, xuất hiện khi luồng khí lưu thông qua đường thở bị cản trở hoặc ngắt quãng hoàn toàn trong giấc ngủ. Tình trạng này khiến quá trình hô hấp bị gián đoạn, làm giảm nồng độ oxy trong máu và phá vỡ giấc ngủ sâu của trẻ. Nhiều bậc phụ huynh thường lầm tưởng việc trẻ ngáy to chỉ là dấu hiệu ngủ sâu, nhưng thực tế đây có thể là cảnh báo đỏ về sức khỏe. Nếu không được can thiệp kịp thời, bệnh lý này có thể dẫn đến những hệ lụy lâu dài về tim mạch và sự phát triển trí tuệ.

1. Thế nào là hội chứng ngưng thở khi ngủ ở trẻ em? Nguyên nhân tại sao?

Ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn là tình trạng các cơ ở vùng hầu họng thư giãn quá mức trong khi ngủ, khiến các mô mềm khép lại và chặn đường thở. Theo thông tin y khoa từ Cedars-Sinai, tình trạng này thường gặp nhất ở trẻ em trong độ tuổi từ 3 đến 6 tuổi.

Khác với người lớn thường mắc bệnh do lão hóa, nguyên nhân gây ra tình trạng này ở trẻ em có những đặc thù riêng biệt.

Phì đại Amidan và VA: Theo Mayo Clinic, đây là yếu tố nguy cơ chính và phổ biến nhất ở trẻ em. Amidan và VA (các tổ chức lympho phía sau mũi và họng) khi bị viêm nhiễm hoặc phát triển quá phát sẽ chiếm chỗ, gây chèn ép đường thở khi trẻ nằm xuống.
Thừa cân, béo phì: Mặc dù ít phổ biến hơn so với người lớn, Mayo Clinic cũng cảnh báo rằng các mô mỡ thừa quanh cổ ở trẻ béo phì có thể làm hẹp đường thở.
Cấu trúc khuôn mặt và di truyền: Những trẻ có đặc điểm bẩm sinh như hàm nhỏ, hoặc mắc các hội chứng như Down, Pierre-Robin thường có nguy cơ mắc bệnh cao hơn do cấu trúc đường thở hẹp.
Yếu tố thần kinh cơ: Các bệnh lý như bại não có thể làm giảm trương lực cơ, khiến đường thở dễ bị xẹp xuống trong lúc ngủ.

2. Dấu hiệu nhận biết bé bị ngưng thở khi ngủ

Triệu chứng của bệnh nhi thường khó nhận biết và dễ bị nhầm lẫn với các vấn đề hành vi khác. Phụ huynh cần quan sát kỹ giấc ngủ và hoạt động ban ngày để nhận biết xem bé bị ngưng thở khi ngủ hay không.

Theo hướng dẫn chẩn đoán từ Children’s ENT Centre và Mayo Clinic, các dấu hiệu lâm sàng điển hình bao gồm:

2.1. Trong khi ngủ

Ngáy to và kéo dài: Đây là dấu hiệu phổ biến nhất, trẻ có thể ngáy kèm theo tiếng khịt mũi hoặc thở hổn hển.
Cơn ngưng thở: Cha mẹ có thể quan sát thấy lồng ngực trẻ vẫn chuyển động nhưng không có luồng khí ra vào, sau đó trẻ giật mình hoặc thở mạnh trở lại.
Tư thế ngủ bất thường: Trẻ thường xuyên trằn trọc, ngủ ở tư thế duỗi cổ ngửa ra sau hoặc ngồi dậy để dễ thở.
Đái dầm: Đặc biệt lưu ý nếu trẻ đã bỏ tã nhưng đột nhiên đái dầm trở lại vào ban đêm.

2.2. Vào ban ngày

Rối loạn hành vi: Khác với người lớn thường buồn ngủ, trẻ em thiếu ngủ do ngưng thở thường biểu hiện bằng sự hiếu động thái quá, kém tập trung hoặc hung hăng.
Thở bằng miệng: Trẻ có xu hướng thở bằng miệng liên tục cả khi thức và ngủ, giọng nói có thể bị thay đổi (giọng mũi).
Đau đầu buổi sáng: Trẻ thường than phiền đau đầu khi thức dậy do nồng độ CO2 trong máu tăng cao khi ngủ.

3. Mức độ nguy hiểm của hội chứng ngưng thở khi ngủ ở trẻ em

Chứng ngưng thở khi ngủ ở trẻ không chỉ đơn thuần là vấn đề về giấc ngủ mà còn là mối đe dọa đến sức khỏe toàn diện.

Theo các nghiên cứu được công bố bởi Cedars-Sinai và Mayo Clinic, nếu không được điều trị, bệnh có thể dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng sau:

Tổn thương tim mạch: Tình trạng oxy trong máu giảm thấp liên tục sẽ gây áp lực lớn lên tim và phổi. Về lâu dài, điều này có thể dẫn đến cao huyết áp và các bệnh lý tim mạch khác.
Chậm phát triển thể chất: Hormone tăng trưởng chủ yếu được tiết ra trong giấc ngủ sâu. Việc giấc ngủ bị gián đoạn liên tục khiến trẻ chậm lớn và kém phát triển chiều cao.
Ảnh hưởng thần kinh và học tập: Theo Cedars-Sinai, ngưng thở khi ngủ mãn tính có thể dẫn đến chậm phát triển trí tuệ. Nhiều trẻ bị chẩn đoán nhầm là mắc rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD) do các biểu hiện hiếu động thái quá vì thiếu ngủ.
Rối loạn chuyển hóa: Trẻ có nguy cơ cao bị rối loạn đường huyết và kháng insulin, tiền đề của bệnh tiểu đường.

4. Làm gì khi phát hiện hội chứng ngưng thở khi ngủ ở trẻ em?

Khi nhận thấy trẻ có các dấu hiệu nghi ngờ, phụ huynh cần đưa trẻ đến thăm khám bác sĩ ngay.

4.1. Phương pháp chẩn đoán

Quy trình chẩn đoán sẽ bắt đầu bằng việc đánh giá tiền sử y khoa kết hợp với thăm khám thực thể. Theo khuyến cáo từ Cedars-Sinai, “nghiên cứu giấc ngủ” (đo đa ký giấc ngủ) là tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán xác định. Trong quá trình này, các thiết bị sẽ ghi lại sóng não, nồng độ oxy, nhịp tim và hơi thở của trẻ trong suốt đêm.

4.2. Hướng điều trị

Tùy thuộc vào nguyên nhân và mức độ nghiêm trọng, bác sĩ sẽ chỉ định phác đồ phù hợp:

Phẫu thuật: Theo Children’s ENT Centre, phẫu thuật cắt amidan và nạo VA là phương pháp điều trị hàng đầu và mang lại hiệu quả cao cho trẻ bị phì đại tuyến này.
Liệu pháp áp lực dương liên tục: Đối với những trường hợp không thể phẫu thuật hoặc phẫu thuật không giải quyết triệt để, trẻ sẽ được chỉ định đeo mặt nạ CPAP khi ngủ để giữ đường thở luôn thông thoáng.
Kiểm soát cân nặng và lối sống: Nếu nguyên nhân đến từ béo phì, việc giảm cân kết hợp điều trị các bệnh lý viêm mũi dị ứng là bắt buộc để cải thiện tình trạng hô hấp.

Việc phát hiện sớm và điều trị dứt điểm hội chứng ngưng thở khi ngủ ở trẻ em là chìa khóa vàng giúp trẻ có được giấc ngủ chất lượng, đảm bảo sự phát triển khỏe mạnh cả về thể chất lẫn trí tuệ trong tương lai.