Cách sơ cứu trẻ sốt cao co giật
Sốt cao là hiện tượng rất phổ biến ở trẻ nhỏ do nhiều nguyên nhân như nhiễm khuẩn, nhiễm siêu vi hay mọc răng. Theo các nghiên cứu, có khoảng 3-5% trẻ dưới 5 tuổi gặp tình trạng co giật do sốt cao. Hiện tượng này nếu không được xử trí đúng cách sẽ rất có hại do làm thiếu oxy não, hoặc trẻ có thể tử vong do ngạt thở vì hít phải chất nôn. Chính vì vậy, nắm vững cách sơ cứu trẻ sốt cao co giật là kỹ năng sống còn giúp cha mẹ bảo vệ an toàn cho con, đồng thời giúp phụ huynh chủ động áp dụng cách sơ cứu khi trẻ sốt cao co giật một cách bình tĩnh trước khi nhận được sự can thiệp từ bác sĩ.
1. Dấu hiệu nhận biết cơn co giật do sốt ở trẻ
Co giật do sốt cao là hiện tượng chỉ xảy ra khi nhiệt độ cơ thể của trẻ tăng lên rất nhanh trong một thời gian ngắn vượt qua ngưỡng chịu đựng của bộ máy điều nhiệt ở não bộ. Hiện tượng này thường gặp ở trẻ từ 6 tháng đến 5 tuổi. Cha mẹ có thể nhận biết cơn giật qua các dấu hiệu điển hình sau:
1.1. Biểu hiện về thân nhiệt và vận động
- Cơn co giật thường xuất hiện khi trẻ đang sốt cao trên 39°C – 39,5°C.
- Tính chất co giật lan tỏa toàn thân, bao gồm cả hai tay, hai chân, mình và đầu.
1.2. Trạng thái ý thức của trẻ
- Trong cơn giật, trẻ hoàn toàn mất tự chủ và hai hàm răng có khuynh hướng cắn chặt lại với nhau.
- Thời gian của cơn co giật thường ngắn, dưới 40 phút.
- Sau khi kết thúc cơn co giật, trẻ sẽ rơi vào trạng thái ngủ. Lúc này, cha mẹ nên đánh thức trẻ dậy ngay, nếu không trẻ có thể rơi vào trạng thái li bì, mê man hoặc hôn mê.
2. Cách sơ cứu đúng cho trẻ bị sốt cao co giật
Khi đối mặt với tình huống khẩn cấp này, điều đầu tiên cha mẹ cần ghi nhớ là phải giữ thật bình tĩnh. Hãy thực hiện cách xử lý khi trẻ sốt cao co giật theo 5 bước chuẩn y khoa dưới đây:
- Bước 1 – Giữ an toàn: Đặt trẻ nằm xuống giường hoặc một mặt phẳng rộng rãi, thoáng mát. Cần dọn dẹp các vật cứng, sắc nhọn xung quanh để đề phòng trẻ va đập gây chấn thương trong lúc giật. Lưu ý, để cách xử lý khi trẻ sốt cao co giật diễn ra thuận lợi, không gian quanh bé phải được dọn dẹp thật an toàn.
- Bước 2 – Tạo sự thông thoáng: Lập tức cởi bỏ bớt quần áo cho trẻ, đặc biệt chú ý nới rộng vùng cổ để đường thở không bị chèn ép.
- Bước 3 – Điều chỉnh tư thế: Lật trẻ nằm nghiêng sang một bên, giữ đầu ở vị trí an toàn, hơi ngửa ra sau. Đây là tư thế bắt buộc để dịch nôn trớ (nếu có) chảy ra ngoài, tránh tình trạng trào ngược vào đường hô hấp gây tắc nghẽn hoặc viêm phổi nặng.
- Bước 4 – Lau mát hạ nhiệt: Dùng khăn bông mềm nhúng vào nước ấm (khoảng 34 – 35°C), vắt sạch nước rồi lau khắp người cho trẻ. Cần lau đi lau lại nhiều lần ở các vùng tỏa nhiệt nhiều như bẹn, nách và trán. Cứ 5 – 10 phút mẹ lại thay khăn một lần cho đến khi trẻ hạ thân nhiệt.
Bước 5 – Dùng thuốc hạ sốt: Vì trẻ đang co giật dễ bị sặc và không thể uống thuốc, cách sơ cứu trẻ sốt co giật nhanh chóng nhất là dùng thuốc hạ nhiệt đường hậu môn (viên đạn dược). Mẹo nhỏ là nên cho viên thuốc vào ngăn đông tủ lạnh 1 – 2 phút trước khi bóc vỏ để nhét vào hậu môn trẻ dễ dàng hơn. Liều lượng paracetamol an toàn là 10 – 15mg/kg cân nặng.
3. Những điều tuyệt đối không làm
Bên cạnh việc nắm rõ cách sơ cứu khi trẻ sốt cao co giật, phụ huynh cần đặc biệt ghi nhớ những hành động sai lầm tuyệt đối phải tránh. Ngoài việc học cách sơ cứu trẻ sốt co giật đúng chuẩn, việc tránh làm sai sẽ giúp không gây nguy hiểm thêm cho tính mạng của bé:
3.1. Sai lầm về tư thế và can thiệp vật lý
- Không bế thốc hay chạy hoảng loạn: Đừng hốt hoảng vác trẻ chạy đi tìm người cứu khi bé đang trong cơn co giật, hãy bình tĩnh xử trí tại chỗ.
- Không ghì chặt trẻ: Không tìm cách chống lại cơn co giật bằng việc ôm hoặc ghì thật chặt tay chân trẻ. Hành động này có thể gây tổn thương cơ, thậm chí làm gãy xương trẻ.
- Không dùng vật cứng ngáng miệng: Trẻ rất ít khi cắn vào lưỡi trong cơn giật. Việc cố gắng dùng vật cứng đút ngang miệng không giúp ích mà còn làm tổn thương niêm mạc, gây sứt lợi và gãy răng.
3.2. Sai lầm về chăm sóc, ăn uống và dùng thuốc
- Không cho ăn, uống hay đổ thuốc: Tuyệt đối không đổ bất cứ loại nước uống hay thuốc nào vào miệng khi trẻ đang giật vì nguy cơ hít sặc vào đường thở là cực kỳ cao.
- Không ủ ấm: Dù trong cơn sốt cao trẻ có biểu hiện rét run, tuyệt đối không được bọc kín hay trùm chăn mền cho trẻ.
- Không lạm dụng thuốc phối hợp: Không khuyến cáo tự ý dùng thêm thuốc phối hợp như Ibuprofen vì có thể gây hại cho dạ dày của bé nếu không có chỉ định từ bác sĩ.
4. Khi nào cần đưa trẻ đi viện ngay?
Thuốc hạ sốt chỉ là giải pháp giúp bé hạ nhiệt và tránh nguy cơ co giật ngay tại thời điểm đó, hoàn toàn không phải là biện pháp điều trị dứt điểm.
4.1. Sự cần thiết của can thiệp y khoa chuyên sâu
Ngay sau khi trẻ ngừng co giật hoặc sau khi đã hoàn thành các bước cách sơ cứu trẻ sốt cao co giật cơ bản tại nhà, cha mẹ cần nhanh chóng đưa trẻ đến cơ sở y tế chuyên khoa uy tín tại Hệ thống Y tế Thu Cúc TCI để được thăm khám kịp thời. Tại viện, ngoài việc theo dõi sát sao, bác sĩ có thể chỉ định cho bé làm thêm xét nghiệm máu, xét nghiệm dịch não tủy hoặc điện não đồ để tìm chính xác nguyên nhân.
4.2. Tuân thủ chỉ định điều trị của bác sĩ
Chỉ có bác sĩ mới là người quyết định bé có cần sử dụng kháng sinh hay không (nếu xác định nguyên nhân là do vi khuẩn gây viêm phổi, viêm amidan…). Tuyệt đối không tự ý để trẻ ở nhà điều trị hoặc uống tiếp liều hạ sốt thứ hai theo kinh nghiệm bản thân, bởi cơn co giật rất dễ tái phát.
Tóm lại, trang bị kiến thức về cách sơ cứu trẻ sốt cao co giật là việc làm cần thiết để cha mẹ có thể bảo vệ con yêu một cách an toàn và khoa học nhất.
