Có nên dùng thuốc sáng mắt cho người tiểu đường?

Với người bệnh tiểu đường, việc bảo vệ thị lực trước các biến chứng là một mối quan tâm hàng đầu, dẫn đến câu hỏi: “Có nên dùng thuốc sáng mắt cho người tiểu đường hay không?”. Các sản phẩm này thường được quảng cáo với công dụng hỗ trợ, bổ mắt, nhưng hiệu quả thực sự và sự cần thiết của chúng cần được xem xét dưới góc độ y khoa.

1. Có thể dùng thuốc sáng mắt cho người tiểu đường không?

Bệnh tiểu đường là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây mù lòa ở người lớn, đặc biệt qua biến chứng võng mạc tiểu đường. Biến chứng này xảy ra khi lượng đường trong máu cao làm tổn thương các mạch máu nhỏ ở võng mạc, dẫn đến rò rỉ, tắc nghẽn hoặc hình thành mạch máu mới bất thường, gây mờ mắt, điểm tối, hoặc mất thị lực hoàn toàn nếu không can thiệp kịp thời. Ngoài ra, tiểu đường còn tăng nguy cơ đục thủy tinh thể, glaucom và khô mắt, làm giảm chất lượng cuộc sống.

Về việc “Có thể dùng thuốc sáng mắt cho người tiểu đường không?” Câu trả lời là có thể, nhưng cần thận trọng và chỉ dưới sự hướng dẫn của bác sĩ. “Thuốc sáng mắt” là một thuật ngữ dân gian khá rộng, bao gồm cả thuốc kê đơn điều trị và thực phẩm chức năng bổ trợ.

Vậy tại sao cần cẩn trọng khi dùng thuốc sáng mắt cho người tiểu đường? Cơ chế gây mờ mắt ở người tiểu đường không giống với lão thị hay cận thị thông thường. Nó chủ yếu do đường huyết cao làm tổn thương các mạch máu nhỏ ở võng mạc (Bệnh võng mạc tiểu đường) hoặc gây phù nề thấu kính. Do vậy, các thuốc sáng mắt không điều trị chính xác vào căn nguyên gây ra bệnh, nó chỉ được xem là một biện pháp hỗ trợ giúp cải thiện tình trạng mờ mắt ở người tiểu đường. Ngoài ra, một số việc dùng thuốc bổ mắt cần cẩn trọng là do tương tác với tình trạng tiểu đường:

• Nhóm thực phẩm chức năng (Vitamin, Lutein, Zeaxanthin): Hầu hết các loại này không chống chỉ định với người tiểu đường. Chúng giúp trung hòa các gốc tự do phát sinh do quá trình oxy hóa đường. Tuy nhiên, chúng không thể thay thế thuốc hạ đường huyết hay các điều trị chuyên khoa.
• Nguy cơ từ tá dược: Một số loại thuốc bổ mắt dạng siro hoặc viên nang có thể chứa đường (sucrose) hoặc tinh bột làm tăng nhẹ đường huyết. Bạn cần kiểm tra bảng thành phần.

Tuy nhiên, không phải tất cả đều an toàn; thuốc nhỏ mắt chứa steroid có thể làm tăng đường huyết, làm tồi tệ kiểm soát tiểu đường. 

2. Ngoài dùng thuốc, có cách nào giúp mắt của người tiểu đường sáng khỏe hơn không?

Ngoài việc sử dụng các sản phẩm bổ trợ, việc thay đổi lối sống và kiểm soát các chỉ số sinh hóa là “chìa khóa vàng” để bảo vệ thị lực.

2.1. Kiểm soát bộ ba chỉ số (ABC)

Đây là cách hiệu quả nhất để ngăn chặn mù lòa mà không loại thuốc bổ mắt nào làm được.

• A (HbA1c): Duy trì HbA1c dưới 7% giúp giảm 76% nguy cơ tiến triển bệnh võng mạc.
• B (Blood Pressure): Huyết áp cao làm tăng áp lực lên các mạch máu mắt vốn đã yếu. Mục tiêu thường là dưới 130/80 mmHg
• C (Cholesterol): Mỡ máu cao dễ gây tắc nghẽn các vi mạch võng mạc.

2.2. Chế độ dinh dưỡng “Sáng mắt – Hạ đường”

Thay vì tìm kiếm thuốc sáng mắt cho người tiểu đường, hãy tập trung vào các dưỡng chất có khả năng bảo vệ võng mạc:

• Omega-3: Có trong cá hồi, hạt lanh giúp giảm viêm vi mạch.
• Lutein & Zeaxanthin: Có nhiều trong rau bina, cải xoăn, giúp lọc ánh sáng xanh và bảo vệ tế bào võng mạc.
• Vitamin C và E: Bảo vệ mắt khỏi tác hại của các gốc tự do.

2.3. Quy tắc 20-20-20 và bảo vệ mắt khỏi tác nhân vật lý

Người tiểu đường thường có tình trạng khô mắt nghiêm trọng hơn:

• Cứ 20 phút làm việc, hãy nhìn xa 20 feet (khoảng 6m) trong 20 giây.
• Đeo kính râm khi ra ngoài để tránh tia UV – tác nhân thúc đẩy đục thủy tinh thể nhanh hơn ở người tiểu đường.

2.4. Tầm soát định kỳ

Một sai lầm phổ biến là chỉ đi khám khi thấy mắt mờ. Trong giai đoạn đầu của bệnh võng mạc tiểu đường, mắt thường không có triệu chứng. Khi đã thấy mờ, tổn thương thường đã ở giai đoạn nặng. Theo khuyến cáo của ADA (American Diabetes Association) và Bộ Y tế Việt Nam:

• Người tiểu đường Type 2: Cần khám mắt ngay tại thời điểm chẩn đoán và mỗi năm một lần sau đó.
• Người tiểu đường Type 1: Cần khám mắt trong vòng 5 năm kể từ khi khởi bệnh.
• Nếu không phát hiện bệnh: Có thể khám 2 năm một lần
• Nếu có dấu hiệu bệnh võng mạc: 6-12 tháng/lần tùy mức độ

2.5. Thay đổi lối sống khác

• Bỏ thuốc lá: Hút thuốc tăng gấp đôi nguy cơ bệnh võng mạc
• Ngủ đủ: Cải thiện chất lượng giấc ngủ giảm căng thẳng, tự động ổn định glucose
• Quản lý stress: Căng thẳng làm mất cân bằng glucose trong máu

Tóm lại, việc có nên sử dụng thuốc sáng mắt cho người tiểu đường hay không cần được đánh giá dựa trên tình trạng cụ thể của từng cá nhân và sự chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa. Các sản phẩm này có thể đóng vai trò hỗ trợ, nhưng không thể thay thế cho việc kiểm soát đường huyết chặt chẽ, khám mắt định kỳ và điều trị chuyên sâu các biến chứng. Quan trọng nhất, người bệnh cần hiểu rằng thuốc sáng mắt cho người tiểu đường chỉ là một phần trong chiến lược bảo vệ thị lực toàn diện. Do đó, hãy tham vấn ý kiến bác sĩ để có quyết định phù hợp, ưu tiên các biện pháp phòng ngừa và điều trị nền tảng.

Nguồn tài liệu tham khảo: CDC, Ncbi, Diabetes, Mayoclinic