Bệnh Basedow: nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Bệnh Basedow là một trong những nguyên nhân thường gặp gây cường giáp, liên quan đến rối loạn hoạt động của hệ miễn dịch. Bài viết này giúp bạn nhận biết sớm triệu chứng Basedow để được chẩn đoán đúng và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

1. Giải đáp về bệnh Basedow

1.1. Bệnh Basedow là gì?

Basedow (hay còn gọi là bệnh Graves) là bệnh tự miễn khiến tuyến giáp hoạt động quá mức và sản xuất nhiều hormone tuyến giáp hơn nhu cầu cơ thể. Trong cơ chế bệnh Basedow, hệ miễn dịch tạo ra các tự kháng thể kích thích thụ thể TSH trên tế bào tuyến giáp. Tuyến giáp vì vậy liên tục nhận tín hiệu tăng hoạt động, dẫn đến tăng sản xuất hormone T3 và T4. Điều này làm rối loạn quá trình chuyển hóa của cơ thể.

1.2. Bệnh Basedow khác cường giáp thông thường như thế nào?

Cường giáp là tình trạng tuyến giáp sản xuất hormone quá mức. Tình trạng này có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau như viêm tuyến giáp, u xơ tuyến giáp độc (bướu nhân độc), hoặc do dùng quá nhiều thuốc chứa i-ốt. Trong khi đó, hội chứng Basedow là một nguyên nhân cụ thể gây ra tình trạng này, xuất phát từ phản ứng tự miễn. Ngoài ra, người mắc tình trạng Basedow thường có triệu chứng lồi mắt hoặc tổn thương da vùng cẳng chân, điều mà các dạng cường giáp khác ít khi xuất hiện.

Bệnh basedow gây ra triệu chứng phì đại tuyến giáp và làm tổn thương các mô mềm xung quanh mắt

2. Vì sao bệnh Basedow xuất hiện?

2.1. Tự kháng thể TRAb đóng vai trò gì trong cơ chế sinh bệnh?

Cơ chế bệnh Basedow gắn liền với sự xuất hiện của tự kháng thể TRAb trong máu. Đây là kháng thể chống lại thụ thể TSH trên tế bào tuyến giáp. Một số TRAb có khả năng kích thích thụ thể TSH. Tuy nhiên, hoạt động kích thích này không được kiểm soát theo cơ chế phản hồi thông thường của cơ thể. Kết quả là tế bào tuyến giáp liên tục tăng sản xuất hormone T3 và T4. Đồng thời, tuyến giáp có thể phát triển lan tỏa, tạo thành bướu Basedow và gây biểu hiện cường giáp.

2.2. Những đối tượng nào có nguy cơ mắc bệnh cao hơn?

Nguyên nhân bệnh Basedow chưa được xác định hoàn toàn, nhưng yếu tố di truyền và môi trường đều có thể góp phần làm tăng nguy cơ:

Người có người thân mắc Basedow hoặc bệnh tự miễn tuyến giáp
Bệnh gặp ở nữ giới nhiều hơn nam giới và thường được phát hiện ở tuổi trưởng thành
Người mắc các bệnh tự miễn khác như tiểu đường type 1, bạch biến hay viêm khớp dạng thấp
Chế độ ăn của người sử dụng lượng i-ốt quá mức
Người thường xuyên hút thuốc, căng thẳng kéo dài hoặc thay đổi nội tiết

3. Dấu hiệu nhận biết basedow

3.1. Triệu chứng Basedow toàn thân do tăng chuyển hóa gồm những gì?

Tình trạng dư thừa hormone tuyến giáp ảnh hưởng nhiều đến hoạt động chuyển hóa, gây ra nhiều triệu chứng toàn thân, bao gồm:

Sụt cân nhanh chóng không chủ ý
Tim đập nhanh ngay cả lúc nghỉ ngơi, kèm cảm giác hồi hộp, đánh trống ngực
Thường xuyên thấy nóng bức, đổ nhiều mồ hôi
Tâm lý dễ cáu gắt, bồn chồn, khó ngủ hoặc mệt mỏi kéo dài

Những triệu chứng này đôi khi dễ bị nhầm với căng thẳng, thiếu ngủ hoặc suy nhược cơ thể. Vì vậy, xét nghiệm chức năng tuyến giáp có vai trò quan trọng khi chẩn đoán bệnh.

3.2. Biểu hiện đặc trưng ở mắt và bướu cổ nhận biết ra sao?

Basedow lồi mắt: Biểu hiện dễ nhận biết hơn khi mô quanh mắt bị ảnh hưởng rõ rệt. Người bệnh có thể cảm thấy khô, cộm mắt, nhạy cảm với ánh sáng hoặc chảy nước mắt.
Bướu cổ Basedow: Tuyến giáp ở vùng cổ phì đại lan tỏa, sờ vào thấy mềm, di chuyển và không đau. Bệnh có để dễ nhận ra bằng mắt thường nếu trường hợp hợp.

Tuyến giáp có thể tăng kích thước và tạo thành bướu vùng trước cổ

4. Bệnh Basedow được chẩn đoán bằng các xét nghiệm nào?

4.1. Ý nghĩa của các chỉ số xét nghiệm hormone TSH, FT3 và FT4 là gì?

Khi có dấu hiệu nghi ngờ Basedow, bác sĩ thường chỉ định xét nghiệm chức năng tuyến giáp để đánh giá hoạt động sản xuất hormone. Ba chỉ số thường được quan tâm gồm TSH, FT3 và FT4.

TSH là hormone do tuyến yên tiết ra, có nhiệm vụ kích thích tuyến giáp sản xuất hormone. Trong tình trạng cường giáp, TSH thường giảm do cơ chế phản hồi của cơ thể.
FT4 và FT3 phản ánh lượng hormone tuyến giáp tự do lưu hành trong máu. Ở người mắc cường giáp Basedow, hai chỉ số này thường tăng ở những mức độ khác nhau.

4.2. Khi nào cần xét nghiệm kháng thể TRAb và siêu âm doppler tuyến giáp?

Xét nghiệm TRAb có giá trị hỗ trợ xác định nguyên nhân cường giáp, đặc biệt khi bác sĩ nghi ngờ Basedow. Kết quả dương tính có thể củng cố chẩn đoán khi kết hợp với biểu hiện lâm sàng.
Siêu âm tuyến giáp giúp đánh giá kích thước, cấu trúc và đặc điểm mô tuyến giáp. Với Doppler, bác sĩ còn có thể quan sát mức độ tưới máu trong tuyến giáp. Ở người mắc Basedow, lưu lượng máu trong tuyến thường tăng do hoạt động tổng hợp hormone quá mức.

Siêu âm Doppler giúp đánh giá kích thước bướu và mức độ tăng sinh mạch máu tại tuyến giáp

5. Bệnh Basedow hiện nay được điều trị bằng những phương pháp nào?

5.1. Điều trị nội khoa bằng thuốc kháng giáp tổng hợp được áp dụng khi nào?

Điều trị Basedow nhằm đưa hormone tuyến giáp về mức phù hợp, kiểm soát triệu chứng và hạn chế biến chứng. Thuốc kháng giáp tổng hợp là một trong những lựa chọn điều trị phổ biến đối với người mắc Basedow.

Điều trị thường cần thời gian dài và được bác sĩ điều chỉnh dựa trên kết quả xét nghiệm định kỳ.
Người bệnh cần dùng thuốc đúng liều, đúng thời gian và không tự ý ngừng thuốc.
Phương pháp này có ưu điểm là không cần phẫu thuật và có thể kiểm soát bệnh bằng thuốc. Tuy nhiên, bệnh có khả năng tái phát sau khi ngừng điều trị ở một số người.

5.2. Phương pháp uống iod phóng xạ I-131 có ưu và nhược điểm gì?

Iod phóng xạ I-131 sử dụng khả năng tập trung iốt tự nhiên của tuyến giáp để tác động chọn lọc lên mô tuyến. Qua đó, hoạt động của tuyến giáp được giảm dần theo thời gian. Tuy nhiên, sau điều trị, chức năng tuyến giáp có thể giảm và dẫn đến suy giáp. Khi đó, người bệnh có thể cần sử dụng hormone tuyến giáp thay thế theo hướng dẫn chuyên môn.

Ngoài ra, một số trường hợp có thể gặp các biến chứng như viêm tuyến giáp, tuyến nước bọt hoặc cơn bão giáp. Vì vậy, người bệnh cần tuân thủ đúng liều lượng để tránh nguy cơ tái phát sau khi ngừng thuốc.

5.3. Những trường hợp nào bắt buộc phải can thiệp phẫu thuật?

Trước phẫu thuật, người bệnh thường cần được kiểm soát tình trạng cường giáp. Phẫu thuật cắt bỏ một phần hoặc toàn bộ tuyến giáp có thể được cân nhắc được trong các trường hợp:

Bướu cổ có kích thước quá lớn, gây chèn ép khí quản hoặc thực quản gây khó thở, khó nuốt.
Người bệnh bị dị ứng nặng hoặc gặp phản ứng phụ nghiêm trọng với thuốc kháng giáp.
Bệnh nhân nghi ngờ có nhân giáp ác tính đi kèm.

Bệnh Basedow là bệnh tự miễn gây cường giáp, có thể ảnh hưởng đến tuyến giáp, tim mạch, chuyển hóa và mắt. Đặc biệt, tình trạng Basedow lồi mắt hoặc thay đổi rõ vùng cổ cần được thăm khám sớm để đánh giá nguyên nhân. Chẩn đoán đúng giúp bác sĩ lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp và theo dõi hiệu quả lâu dài. Tại Hệ thống Y tế Thu Cúc TCI, khách hàng có thể lựa chọn khám nội tiết với đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm và các kỹ thuật xét nghiệm máu cận lâm sàng hiện đại. Người bệnh có thể đặt lịch qua ứng dụng TCI Hospital: app.thucuc.vn để được thăm khám và tư vấn phù hợp.