Hội chứng suy hô hấp cấp tiến triển ARDS

Hội chứng suy hô hấp cấp tiến triển ARDS là một bệnh phổi nặng, khởi phát nhanh. Bệnh gây thiếu oxy trong máu và tổn thương lan rộng ở phổi, dễ dẫn đến suy hô hấp nguy hiểm. ARDS thường diễn biến phức tạp và khó lường, vì vậy việc khám sức khỏe định kỳ rất quan trọng để phát hiện sớm và có biện pháp phòng ngừa, điều trị kịp thời.

1. Hội chứng suy hô hấp tiến triển ARDS là bệnh gì?

Hội chứng suy hô hấp cấp tiến triển ARDS là tình trạng phổi bị tổn thương nặng khi dịch lỏng ứ đọng trong các túi khí nhỏ của phổi (phế nang). Khi đó, phổi không thể chứa đủ không khí, làm lượng oxy trong máu giảm xuống mức nguy hiểm. Điều này khiến các cơ quan quan trọng như não, tim, thận và dạ dày không nhận đủ oxy để hoạt động bình thường.

ARDS hội chứng thường xảy ra ở những người đang nằm viện để điều trị nhiễm trùng nặng hoặc sau chấn thương nghiêm trọng. Ở người bị ARDS, phổi thường được chia thành 3 vùng:

Vùng lành: Phổi vẫn còn đàn hồi và co giãn bình thường, trao đổi khí tốt.
Vùng có thể hồi phục: Các phế nang và đường thở nhỏ bị xẹp nhưng có thể mở lại và hoạt động tốt nếu được hỗ trợ thở bằng áp lực dương cuối thì thở ra (PEEP).
Vùng tổn thương: Tùy mức độ bệnh, vùng này có thể rất nặng, phổi đổi màu đỏ sẫm hoặc xám do xơ hóa nhẹ. Màng phế nang – mao mạch bị tổn thương nhiều lớp, làm trao đổi oxy kém hiệu quả.

2. Hội chứng suy hô hấp cấp tiến triển ARDS có nguy hiểm không

Hội chứng suy hô hấp cấp tiến triển ARDS là tình trạng rất nguy hiểm vì gây tổn thương nặng cho phổi và ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng sống còn của người bệnh.

ARDS làm tổn thương hàng rào phế nang – mao mạch, gây viêm mạnh, tăng tính thấm và làm dịch giàu protein tràn vào phế nang. Hậu quả là phổi bị phù, trao đổi khí suy giảm nghiêm trọng và người bệnh rơi vào tình trạng thiếu oxy máu. Khi thiếu oxy kéo dài, nhiều cơ quan quan trọng như tim, não, thận có thể bị ảnh hưởng.

Tổn thương phổi trong ARDS không đồng đều: có vùng phổi bị tổn thương rất nặng trong khi vùng khác còn tương đối lành. Điều này khiến việc thở oxy hay thở máy trở nên phức tạp, vì nếu hỗ trợ không phù hợp có thể làm tổn thương thêm các vùng phổi lành, dẫn đến xẹp phổi hoặc tổn thương do áp lực.

Về tiên lượng, tỷ lệ sống sót của bệnh nhân ARDS chỉ khoảng 55–70% ngay cả khi được điều trị kịp thời. Nếu chậm điều trị hoặc người bệnh có kèm suy các cơ quan khác, nguy cơ tử vong sẽ tăng cao hơn. Vì vậy, ARDS được xem là một cấp cứu y khoa cần phát hiện sớm và can thiệp tích cực.

3. Dấu hiệu và nguyên nhân của hội chứng suy hô hấp cấp tiến triển ARDS

3.1. Dấu hiệu của suy hô hấp cấp tiến triển ARDS

Hội chứng suy hô hấp cấp tiến triển ARDS thường khởi phát nhanh và diễn biến nặng dần theo thời gian, với các dấu hiệu điển hình sau:

Xuất hiện sau 4–48 giờ kể từ khi tiếp xúc với yếu tố nguy cơ.
Giai đoạn đầu phổi đã bị tổn thương nhưng chưa nghe tiếng rên, chụp X-quang có thể vẫn bình thường.
Tăng thông khí, gây kiềm hô hấp; người bệnh bắt đầu cảm thấy khó thở.
Khó thở tăng dần, nhịp thở nhanh hơn, da xanh tím, ra nhiều mồ hôi.
Có thể xuất hiện rối loạn ý thức, lồng ngực di động kém.
Cơ hô hấp phụ hoạt động nhiều, người bệnh thở gắng sức.
Có thể kèm sốt cao, rối loạn đông máu.
Xét nghiệm khí máu cho thấy PaO₂ giảm, CO₂ giảm và tăng chênh lệch oxy động mạch – mao mạch.

3.2. Nguyên nhân của hội chứng suy hô hấp cấp tiến triển ards

Hội chứng suy hô hấp cấp tiến triển (ARDS) có thể xuất hiện do nhiều nguyên nhân, chủ yếu liên quan đến tổn thương phổi nặng hoặc phản ứng viêm lan rộng trong cơ thể. Những nguyên nhân thường gặp gồm:

Nhiễm trùng huyết: Là nguyên nhân phổ biến nhất, xảy ra khi nhiễm trùng nặng ở phổi hoặc cơ quan khác lan ra toàn cơ thể.
Hít sặc vào phổi: Dịch dạ dày, thức ăn hoặc chất lỏng lọt vào phổi có thể gây tổn thương phổi nghiêm trọng và dẫn đến ARDS.
Truyền máu nhiều trong thời gian ngắn: Truyền trên 15 đơn vị máu có thể làm tăng nguy cơ xuất hiện ARDS.
COVID-19 nặng: Một số trường hợp có thể tiến triển thành hội chứng suy hô hấp cấp tiến triển.
Viêm tụy cấp nặng: Phản ứng viêm mạnh từ viêm tụy có thể ảnh hưởng đến phổi và gây ARDS.
Chấn thương nghiêm trọng: Tai nạn, té ngã, bỏng nặng hoặc chấn thương trực tiếp có thể làm tổn thương phổi hay các cơ quan khác.
Hít phải khí độc hoặc khói đậm đặc: Gây tổn thương trực tiếp đường hô hấp và nhu mô phổi.
Lạm dụng thuốc và chất gây nghiện: Các chất như cocaine, opioid làm tăng nguy cơ suy hô hấp cấp.

Ngoài ra, hội chứng suy hô hấp cấp tiến triển ARDS thường gặp hơn ở người trên 65 tuổi, người hút thuốc lá nhiều, lạm dụng chất gây nghiện hoặc đang mắc bệnh phổi mạn tính.

4. Cách điều trị hội chứng suy hô hấp cấp tiến triển ARDS

Mục tiêu chính trong điều trị hội chứng suy hô hấp cấp tiến triển (ARDS) là cải thiện nồng độ oxy trong máu, vì thiếu oxy sẽ làm các cơ quan không thể hoạt động bình thường.

Bổ sung oxy: Áp dụng cho trường hợp nhẹ hoặc trong thời gian ngắn, thường qua mặt nạ oxy.
Thở máy (thông khí cơ học): Dùng cho bệnh nhân ARDS nặng, giúp đưa không khí vào phổi và giảm lượng dịch trong các phế nang để cải thiện trao đổi khí.
Oxy hóa màng ngoài cơ thể (ECMO): Chỉ định trong ARDS rất nặng khi thở máy không còn hiệu quả. ECMO tạm thời thay thế chức năng tim, phổi (hoặc cả hai), giúp phổi có thời gian nghỉ và hồi phục.
Nghiệm pháp huy động phế nang: Sử dụng áp lực phù hợp để mở các phế nang bị xẹp, giúp tăng hiệu quả trao đổi oxy.
Cân bằng dịch và huyết động: Duy trì lượng dịch và huyết áp ổn định để hỗ trợ hô hấp và tuần hoàn.

Ngoài ra, điều trị còn bao gồm kiểm soát đường huyết, dùng kháng sinh khi có nhiễm trùng, dự phòng huyết khối và phòng ngừa loét đường tiêu hóa nhằm hạn chế biến chứng.

Hội chứng suy hô hấp cấp tiến triển ARDS là phản ứng phức tạp của phổi gây ra nhiều hậu quả nặng nề tới phổi và tiến triển bệnh nhanh chóng. Vì vậy, cần có biện pháp phát hiện bệnh sớm để điều trị và xử trí kịp thời.

Nguồn tài liệu tham khảo: NCBI, Clevelandclinic, Mayoclinic