Huyết khối gây đột quỵ như thế nào? Làm sao để phòng ngừa

Huyết khối gây đột quỵ là tình trạng ngày càng phổ biến. Đây là tình trạng cục máu đông làm tắc nghẽn mạch máu não, khiến não bộ thiếu oxy và dưỡng chất nuôi dưỡng. Nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời, đột quỵ do huyết khối có thể gây nguy hiểm đến tính mạng hoặc để lại nhiều di chứng nguy hiểm.

1. Cơ chế huyết khối gây đột quỵ

1.1. Huyết khối là gì?

Huyết khối là cục máu đông hình thành trong lòng mạch máu do sự kết dính của tiểu cầu, fibrin và các thành phần trong máu. Bình thường, cơ chế đông máu giúp cơ thể cầm máu khi bị tổn thương. Tuy nhiên, khi cục máu đông xuất hiện bất thường trong mạch máu và không tự tan đi, chúng có thể gây bít tắc tuần hoàn.

Ở hệ thần kinh, khi cục máu đông xuất hiện tại động mạch não hoặc di chuyển từ nơi khác đến não, dòng máu nuôi não sẽ bị gián đoạn. Não bộ vốn rất nhạy cảm với tình trạng thiếu oxy nên chỉ sau vài phút, các tế bào thần kinh đã bắt đầu bị tổn thương.

1.2. Cơ chế hình thành huyết khối gây đột quỵ

Huyết khối gây đột quỵ thường bắt đầu từ tổn thương thành mạch hoặc sự rối loạn lưu thông máu. Khi lớp nội mạc mạch máu bị xơ vữa, cholesterol và các chất béo tích tụ sẽ tạo thành mảng xơ vữa. Các mảng này có thể nứt vỡ, kích hoạt quá trình đông máu và hình thành cục huyết khối.

Khi cục máu đông phát triển lớn dần, lòng mạch bị thu hẹp hoặc tắc hoàn toàn. Máu không thể vận chuyển oxy tới tế bào não, dẫn đến hoại tử não. Đây chính là cơ chế chính của tình trạng đột quỵ do huyết khối.

Trong một số trường hợp, cục máu đông không hình thành trực tiếp tại não mà xuất phát từ tim hoặc động mạch lớn rồi di chuyển lên não. Tình trạng này còn gọi là thuyên tắc mạch não.

Theo Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA), đột quỵ thiếu máu não (nhồi máu não) chiếm khoảng 80 – 85% tổng số ca đột quỵ. Trong đó, nguyên nhân liên quan đến cục máu đông và xơ vữa động mạch đóng vai trò rất quan trọng.

1.3. Vì sao huyết khối ở não nguy hiểm?

Não bộ tiêu thụ khoảng 20% lượng oxy của cơ thể dù chỉ chiếm tỷ lệ nhỏ về khối lượng. Vì vậy, khi mạch máu não bị tắc nghẽn, tế bào thần kinh sẽ nhanh chóng bị tổn thương không hồi phục.

Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào vị trí và kích thước vùng não bị thiếu máu. Nếu tổn thương xảy ra ở vùng điều khiển vận động, người bệnh có thể liệt nửa người. Nếu ảnh hưởng vùng ngôn ngữ, người bệnh có thể nói khó hoặc mất khả năng giao tiếp. Nặng hơn, bệnh nhân có nguy cơ hôn mê hoặc tử vong.

Ngoài ra, huyết khối ở não còn có thể gây suy giảm trí nhớ, rối loạn nhận thức hoặc ảnh hưởng lâu dài đến chất lượng cuộc sống dù đã qua giai đoạn cấp cứu.

2. Dấu hiệu đột quỵ do huyết khối

2.1. Các triệu chứng thường gặp

Đột quỵ do cục máu đông thường khởi phát đột ngột với các triệu chứng điển hình như:

Méo miệng, cười lệch
Yếu hoặc liệt tay chân một bên
Nói khó, nói ngọng
Đau đầu dữ dội bất thường
Chóng mặt, mất thăng bằng
Nhìn mờ hoặc mất thị lực thoáng qua
Lú lẫn, giảm khả năng nhận thức

Các triệu chứng này có thể xuất hiện riêng lẻ hoặc đồng thời. Nhiều người chủ quan khi dấu hiệu chỉ thoáng qua vài phút rồi tự hết. Tuy nhiên, đây có thể là cơn thiếu máu não thoáng qua – dấu hiệu cảnh báo nguy cơ đột quỵ thực sự trong tương lai gần.

2.2. Nhận biết đột quỵ theo nguyên tắc FAST

Nguyên tắc FAST giúp nhận biết sớm đột quỵ và tăng cơ hội cấp cứu kịp thời:

F – Face: Khuôn mặt méo lệch
A – Arm: Tay chân yếu hoặc tê liệt
S – Speech: Nói khó, nói ngọng
T – Time: Gọi cấp cứu càng sớm càng tốt

Theo các chuyên gia thần kinh, “thời gian vàng” điều trị đột quỵ thường trong khoảng 3 – 4,5 giờ đầu kể từ khi xuất hiện triệu chứng. Việc đưa người bệnh đến cơ sở y tế sớm giúp tăng khả năng tái thông mạch máu và hạn chế tổn thương não.

3. Yếu tố nguy cơ hình thành huyết khối ở não

3.1. Tăng huyết áp và xơ vữa động mạch

Tăng huyết áp là yếu tố nguy cơ hàng đầu của đột quỵ. Huyết áp cao kéo dài làm tổn thương thành mạch, thúc đẩy hình thành mảng xơ vữa và cục máu đông.

Ngoài ra, cholesterol máu cao, rối loạn mỡ máu cũng làm gia tăng nguy cơ hẹp mạch và tạo điều kiện cho huyết khối xuất hiện.

3.2. Bệnh tim mạch và rối loạn nhịp tim

Người mắc rung nhĩ, suy tim hoặc bệnh van tim có nguy cơ hình thành cục máu đông trong tim. Các cục máu đông này có thể theo dòng máu di chuyển lên não gây tắc mạch não cấp tính.

Nhiều nghiên cứu cho thấy rung nhĩ làm tăng đáng kể nguy cơ đột quỵ thiếu máu não ở người lớn tuổi.

3.3. Lối sống thiếu lành mạnh

Hút thuốc lá, uống nhiều rượu bia, ít vận động, béo phì hoặc chế độ ăn nhiều dầu mỡ đều làm tăng nguy cơ xơ vữa mạch máu và hình thành cục máu đông.

Bên cạnh đó, căng thẳng kéo dài và thiếu ngủ cũng ảnh hưởng đến tuần hoàn máu và sức khỏe tim mạch.

3.4. Tiểu đường và tuổi tác

Người mắc đái tháo đường thường có tổn thương mạch máu tiến triển âm thầm. Đường huyết cao kéo dài làm giảm tính đàn hồi thành mạch, tăng nguy cơ xơ vữa và tắc mạch.

Tuổi càng cao, nguy cơ đột quỵ càng lớn do hệ mạch máu lão hóa theo thời gian. Tuy nhiên, hiện nay đột quỵ đang có xu hướng trẻ hóa do lối sống thiếu khoa học và áp lực công việc kéo dài.

4. Làm sao để phòng ngừa đột quỵ do huyết khối?

4.1. Kiểm soát các bệnh lý nền

Việc duy trì huyết áp, đường huyết và mỡ máu ở mức ổn định giúp giảm đáng kể nguy cơ hình thành huyết khối.

Người có bệnh tim mạch hoặc rung nhĩ cần tuân thủ điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ, không tự ý ngưng thuốc chống đông hoặc thuốc điều trị tim mạch.

4.2. Xây dựng lối sống lành mạnh

Một chế độ sinh hoạt khoa học có vai trò quan trọng trong phòng ngừa đột quỵ:

Ăn nhiều rau xanh, trái cây
Hạn chế thực phẩm nhiều dầu mỡ và muối
Tập thể dục đều đặn
Không hút thuốc lá
Hạn chế rượu bia
Ngủ đủ giấc và kiểm soát căng thẳng

Một số nghiên cứu gần đây cũng lưu ý rằng việc sử dụng thực phẩm bổ sung, bao gồm dầu cá, cần có chỉ định phù hợp với từng đối tượng nhằm tránh các nguy cơ tim mạch không mong muốn.

4.3. Chủ động tầm soát não – thần kinh

Nhiều trường hợp tổn thương mạch máu não tiến triển âm thầm và không có triệu chứng rõ ràng trong giai đoạn đầu. Vì vậy, chủ động kiểm tra sức khỏe thần kinh định kỳ không chỉ giúp phát hiện sớm nguy cơ đột quỵ mà còn góp phần bảo vệ chất lượng sống và hạn chế các biến chứng lâu dài.

Tại Hệ thống Y tế Thu Cúc TCI, khách hàng có thể lựa chọn các gói khám chức năng và bệnh lý não – thần kinh từ cơ bản đến chuyên sâu với hệ thống máy móc hiện đại như MRI, chụp X-quang kỹ thuật số điện não đồ, xét nghiệm chuyên sâu…để chẩn đoán chính xác các bất thường ở não bộ, theo dõi huyết áp, tiểu đường, mỡ máu và nhiều yếu tố nguy cơ khác, từ đó hỗ trợ dự phòng nguy cơ huyết khối gây đột quỵ từ sớm. Liên hệ với chúng tôi sớm nếu có nhu cầu kiểm tra toàn diện não bộ.