Rò hậu môn trên cơ thắt là gì? Dấu hiệu, chẩn đoán và điều trị như thế nào?

Bệnh lý rò hậu môn – trực tràng là một trong những phiền ngoái dai dẳng và phức tạp tại vùng tầng sinh môn. Trong các thể loại bệnh, rò hậu môn trên cơ thắt được xếp vào nhóm rò phức tạp nguy hiểm nhất do đường rò vắt qua toàn bộ phức hợp cơ thắt hậu môn. Nếu không được chẩn đoán chính xác và xử trí đúng kỹ thuật, người bệnh phải đối mặt với nguy cơ tái phát cao cùng biến chứng mất tự chủ đại tiện.

1. Rò hậu môn trên cơ thắt là gì và có nguy hiểm không?

Rò hậu môn trên cơ thắt là dạng rò hậu môn phức tạp theo phân loại của Parks. Về mặt giải phẫu, đường rò xuất phát từ lỗ trong ở đường lược, đi lên phía trên qua khoang giữa cơ thắt, vắt qua bờ trên của cơ mu – trực tràng, sau đó đi xuống xuyên qua cơ chậu – cụt đi vào hố ngồi – trực tràng và mở ra ở vùng da quanh hậu môn.

Mức độ nguy hiểm của rò hậu môn trên cơ thắt nằm ở sự liên quan chặt chẽ với cơ mu – trực tràng và cơ thắt ngoài – những nhóm cơ chịu trách nhiệm chính trong việc giữ tự chủ phân và hơi. Bệnh không thể tự khỏi mà có xu hướng ăn sâu, tạo nhiều ngách phụ phức tạp hoặc ổ áp xe quanh hậu môn.

Nếu áp dụng phương pháp cắt mở đường rò truyền thống, nguy cơ tổn thương hoàn toàn hệ thống cơ thắt là rất cao, dẫn đến biến chứng rò hậu môn trên cơ thắt vô cùng nghiêm trọng như rò rỉ phân, trung tiện không tự chủ hoặc rò tái phát dai dẳng.

*Rò hậu môn trên cơ thắt là dạng rò hậu môn phức tạp*

2. Dấu hiệu rò hậu môn trên cơ thắt nào cần nhận biết sớm?

Việc phát hiện sớm dấu hiệu rò hậu môn trên cơ thắt có vai trò quyết định giúp bác sĩ can thiệp kịp thời trước khi đường rò tạo thêm các nhánh mù phức tạp. Người bệnh cần đặc biệt lưu ý các biểu hiện lâm sàng sau:

Chảy dịch và mủ bất thường quanh hậu môn: Xung quanh hậu môn xuất hiện nốt mụn nhỏ sưng tái đi tái lại, rỉ mủ vàng, dịch nhầy hoặc dịch lẫn máu, có mùi hôi khó chịu làm bẩn nội y.
Cảm giác đau thắt và căng tức sâu: Do tổn thương nằm cao trên cơ nâng hậu môn, người bệnh thường cảm thấy đau nhức âm ỉ, căng tức sâu ở vùng tầng sinh môn, lưng dưới hoặc lan sang vùng mông, đau tăng lên khi ngồi hoặc khi đi đại tiện.
Sưng tấy và ngứa ngáy vùng da quanh hậu môn: Dịch mủ chảy ra liên tục gây kích ứng da, dẫn đến viêm ngứa, đỏ rát quanh hậu môn.
Sốt và biểu hiện nhiễm trùng toàn thân: Khi mủ bị ứ đọng tạo thành ổ áp xe sâu, bệnh nhân có thể bị sốt cao, rét run, mệt mỏi và ớn lạnh.
Tiền sử áp xe hậu môn: Hơn 30 – 50% trường hợp áp xe hậu môn không được dẫn lưu triệt để hoặc không liền hoàn toàn sẽ phát triển thành đường rò.

Khi nhận thấy bất kỳ dấu hiệu rò hậu môn trên cơ thắt nào kể trên, người bệnh nên đến ngay các cơ sở y tế chuyên khoa hậu môn – trực tràng để thăm khám.

*Bệnh gây khó chịu, ngứa ngáy và đau cho người bệnh*

3. Kích thước rò hậu môn trên cơ thắt được xác định bằng cách nào?

Xác định chính xác kích thước rò hậu môn trên cơ thắt, chiều dài đường rò, vị trí lỗ trong – lỗ ngoài cũng như các ngách phụ là bước quan trọng hàng đầu để lập kế hoạch phẫu thuật an toàn.

Bác sĩ chuyên khoa kết hợp thăm khám lâm sàng và các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh hiện đại:

Thăm khám lâm sàng: Bác sĩ tiến hành quan sát vị trí lỗ rò ngoài, thăm khám trực tràng bằng ngón tay và nội soi hậu môn để sờ nắn đường rò xơ cứng.
Chụp cộng hưởng từ (MRI) vùng chậu/hậu môn: Đây là “tiêu chuẩn vàng” để đánh giá kích thước rò hậu môn trên cơ thắt. MRI có độ nhạy lên tới 95% và độ đặc hiệu 80%, giúp dựng lại toàn bộ đường đi 3D của đường rò, đo đạc chính xác chiều dài, độ sâu, các ổ áp xe ẩn và mối tương quan với cơ mu – trực tràng.
Siêu âm qua ngả hậu môn 3D (EAUS) / Siêu âm tầng sinh môn (TPUS): Phương pháp này hỗ trợ đánh giá chi tiết cấu trúc các lớp cơ thắt trong và cơ thắt ngoài, phát hiện các tổn thương cơ thắt kèm theo với độ chính xác từ 73% – 100%.
Khám dưới gây mê: Trong các trường hợp đường rò phức tạp, việc thăm dò bằng que dò mềm kết hợp bơm chất chỉ thị màu dưới gây mê giúp xác định chính xác lỗ rò trong mà không làm tạo ra đường rò giả.

4. Phẫu thuật rò hậu môn trên cơ thắt có những phương pháp nào?

Do đường rò vắt qua bờ trên cơ mu – trực tràng, can thiệp phẫu thuật rò hậu môn trên cơ thắt bắt buộc phải tuân thủ nguyên tắc: triệt tiêu đường rò nhưng phải bảo tồn tối đa chức năng cơ thắt hậu môn.

*Phẫu thuật là phương pháp triệt tiêu rò hậu môn trên cơ thắt*

Các phương pháp phẫu thuật rò hậu môn trên cơ thắt bảo tồn cơ thắt hàng đầu hiện nay bao gồm:

Kỹ thuật LIFT: Bác sĩ bộc lộ và thắt đường rò ở khoang giữa cơ thắt. Kỹ thuật này đạt tỷ lệ lành bệnh khoảng 76%, bảo tồn hoàn toàn cơ thắt ngoài với tỷ lệ mất tự chủ đại tiện cực thấp (<1,4%).
Chuyển vạt niêm mạc trực tràng: Bác sĩ nạo sạch đường rò, khâu đóng lỗ rò trong và dùng một vạt niêm mạc – dưới niêm mạc trực tràng khỏe mạnh che phủ lại. Tỷ lệ thành công đạt từ 66% – 87%.
Đặt dây thun dẫn lưu hoặc cắt chậm: Đặt dây Seton dẫn lưu giúp làm sạch nhiễm trùng và xơ hóa đường rò trước khi tiến hành phẫu thuật thì hai. Trong một số trường hợp, dây Seton cắt chậm được xiết từng đợt để cắt từ từ qua đường rò, giúp cơ thắt liền sẹo ngay phía sau.
Các phương pháp can thiệp tối thiểu: Bao gồm phẫu thuật rò hậu môn nhờ nội soi, đóng đường rò bằng laser (FiLaC) hoặc kẹp clip nội soi (OTSC). Các kỹ thuật này có ưu điểm ít đau, phục hồi nhanh và không làm tổn thương cơ thắt.

5. Theo dõi rò hậu môn trên cơ thắt sau phẫu thuật như thế nào để hạn chế biến chứng?

Quy trình theo dõi rò hậu môn trên cơ thắt sau mổ giữ vai trò then chốt quyết định sự thành công của ca phẫu thuật, giúp vết thương lành từ trong ra ngoài và phòng ngừa tái phát. Người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt các hướng dẫn theo dõi rò hậu môn trên cơ thắt sau:

Chăm sóc vết mổ và ngâm hậu môn: Vệ sinh nhẹ nhàng bằng nước ấm hoặc ngâm hậu môn 2-3 lần/ngày sau khi đi tiểu hoặc đại tiện. Giữ vết mổ luôn khô thoáng, thay gạc sạch thường xuyên.
Chế độ dinh dưỡng chống táo bón: Tăng cường ăn nhiều xơ (rau xanh, trái cây), uống đủ 2 – 2.5 lít nước mỗi ngày và sử dụng thuốc làm mềm phân nếu cần. Tránh rặn mạnh khi đi đại tiện vì áp lực cao có thể làm bục vạt niêm mạc hoặc vỡ mối khâu thắt đường rò.
Sử dụng thuốc đúng chỉ định: Dùng kháng sinh, thuốc giảm đau và thuốc chống viêm theo đúng đơn của bác sĩ. Kháng sinh thường được chỉ định đặc biệt cho bệnh nhân có kèm viêm mô tế bào hoặc nhiễm trùng toàn thân.
Nhận biết sớm dấu hiệu biến chứng: Bệnh nhân cần liên hệ ngay với bác sĩ nếu xuất hiện các biểu hiện bất thường như sốt cao, mủ chảy ồ ạt, đau tầng sinh môn dữ dội hoặc mất khả năng kiểm soát trung tiện và phân.
Tái khám định kỳ: Khám lại đúng lịch hẹn để bác sĩ đánh giá tốc độ liền vết thương, kiểm tra độ siết của dây Seton (nếu có) và đánh giá lại chỉ số tự chủ cơ thắt hậu môn.

Bệnh lý rò hậu môn trên cơ thắt là dạng tổn thương phức tạp đòi hỏi việc chẩn đoán chính xác bằng hình ảnh học hiện đại và chiến lược phẫu thuật bảo tồn cơ thắt nghiêm ngặt. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu rò hậu môn trên cơ thắt, lựa chọn phương pháp phẫu thuật phù hợp cùng quy trình theo dõi rò hậu môn trên cơ thắt sau mổ sẽ giúp người bệnh chữa khỏi triệt để và tránh tối đa các biến chứng nguy hiểm.