Sa trực tràng là gì? Triệu chứng, cách chữa và phòng ngừa như thế nào?

Một khối mô bất thường sa ra ngoài hậu môn khi đại tiện có thể là dấu hiệu cảnh báo sa trực tràng, tình trạng dễ bị nhầm lẫn với bệnh trĩ. Nếu không được phát hiện và xử trí phù hợp, bệnh có thể tiến triển nặng, gây chảy máu, khó kiểm soát đại tiện và ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống. Hiểu rõ nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết và các phương pháp điều trị sa trực tràng sẽ giúp người bệnh chủ động thăm khám, hạn chế biến chứng và nguy cơ tái phát.

1. Sa trực tràng có triệu chứng gì và phân biệt với bệnh trĩ ra sao?

Triệu chứng sa trực tràng điển hình là xuất hiện khối mô màu hồng đỏ nhô ra ngoài hậu môn khi đại tiện, ho hoặc rặn mạnh. Ban đầu, khối sa có thể tự co vào nhưng khi bệnh tiến triển, người bệnh phải dùng tay đẩy vào trong. Một số biểu hiện khác gồm:

• Cảm giác vướng hậu môn, đại tiện không hết phân.

• Tiết dịch nhầy, đôi khi chảy máu hậu môn.

• Táo bón hoặc khó đại tiện.

• Khó kiểm soát việc đại tiện, có thể rò rỉ phân hoặc khí.

Sa trực tràng dễ nhầm với bệnh trĩ do đều có khối mô lồi ra ngoài hậu môn. Tuy nhiên, sa trực tràng là tình trạng một phần hoặc toàn bộ thành trực tràng sa xuống, thường tạo các nếp gấp đồng tâm. Trong khi đó, trĩ sa là sự sa xuống của các đệm hậu môn, thường tạo thành từng búi riêng biệt.

Để chẩn đoán chính xác sa trực tràng, bác sĩ sẽ thực hiện thăm khám hậu môn trực tràng, đo áp lực hậu môn (anorectal manometry), chụp X-quang hoặc MRI động khi đi tiêu (defecography) để kiểm tra mức độ suy yếu của cơ sàn chậu.

2. Biến chứng sa trực tràng có nguy hiểm không?

Một biến chứng sa trực tràng cực kỳ nguy hiểm là tình trạng sa trực tràng bị nghẹt. Khi khối trực tràng sa ra ngoài bị kẹt lại và không thể đẩy ngược vào trong, nguồn máu nuôi dưỡng sẽ bị ngắt đột ngột. Tình trạng thiếu máu nuôi do biến chứng sa trực tràng nghẹt sẽ dẫn đến hoại tử mô trực tràng, nhiễm trùng lan rộng và bắt buộc phải phẫu thuật cấp cứu khẩn cấp.

Bên cạnh đó, sự cọ xát liên tục của niêm mạc trực tràng với quần áo khiến người bệnh dễ bị loét trực tràng, gây chảy máu mạn tính và dẫn tới thiếu máu.

Có tới 50% đến 75% người bệnh sa trực tràng gặp biến chứng liên quan đến mất kiểm soát đại tiện. Việc thành trực tràng bị kéo giãn liên tục làm tổn thương dây thần kinh và suy yếu cơ thắt hậu môn nghiêm trọng.

Ngoài ra, hiện tượng gấp nếp trực tràng làm trầm trọng thêm tình trạng rối loại tống phân, khiến bệnh nhân sa trực tràng rơi vào vòng lặp táo bón mạn tính dai dẳng.

3. Cách chữa sa trực tràng hiện nay gồm những phương pháp nào?

Lựa chọn cách chữa sa trực tràng phụ thuộc vào độ tuổi, mức độ sa, thể trạng tổng quát và nguyên nhân gây bệnh của mỗi bệnh nhân:

• Đối với trẻ em, cách chữa sa trực tràng ưu tiên điều trị bảo tồn nguyên nhân gốc rễ như trị táo bón, điều trị tiêu chảy hoặc nhiễm ký sinh trùng. Cơ sàn chậu của trẻ có khả năng tự hồi phục khi nguyên nhân gây rặn được giải quyết.

• Đối với người trưởng thành, phẫu thuật là cách chữa sa trực tràng dứt điểm duy nhất vì các tổn thương giải phẫu không thể tự phục hồi.

Hiện nay có hai nhóm phẫu thuật chính trong cách chữa sa trực tràng là:

• Phẫu thuật đường bụng (Rectopexy) thường áp dụng cho bệnh nhân trẻ, có sức khỏe tốt. Bác sĩ sẽ đưa trực tràng về vị trí cũ và cố định vào xương cùng bằng chỉ khâu hoặc lưới tổng hợp. Nếu bệnh nhân có tiền sử táo bón mạn tính nặng, bác sĩ có thể kết hợp cắt bỏ một phần đại tràng xích-ma để tối ưu hiệu quả điều trị. Phẫu thuật đường bụng cho hiệu quả cao với tỷ lệ tái phát sa trực tràng rất thấp (chỉ khoảng 3%).

• Phẫu thuật đường tầng sinh môn (như phương pháp Altemeier hoặc Delorme) là cách chữa sa trực tràng thích hợp cho người cao tuổi hoặc người có nhiều bệnh lý nền không thể gây mê toàn thân. Phương pháp Altemeier tiến hành cắt bỏ đoạn trực tràng sa ra ngoài qua đường hậu môn và nối lại đại tràng. Phương pháp Delorme cắt bỏ lớp niêm mạc sa và khâu gấp nếp cơ trực tràng.

Song song với can thiệp phẫu thuật, vật lý trị liệu phục hồi chức năng cơ sàn chậu cũng là phương pháp quan trọng, giúp cải thiện sức mạnh cơ thắt và giảm thiểu rò rỉ phân.

4. Chế độ ăn uống và sinh hoạt giúp phòng ngừa sa trực tràng như thế nào?

Điều chỉnh chế độ ăn uống và thói quen sinh hoạt giúp hạn chế táo bón, giảm áp lực lên vùng hậu môn – trực tràng và hỗ trợ kiểm soát triệu chứng. Người bệnh nên chú ý:

• Tăng cường chất xơ: Chế độ ăn sa trực tràng nên cung cấp khoảng 25 – 35g chất xơ mỗi ngày từ rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và các loại đậu để giúp phân mềm, dễ đào thải.

• Uống đủ nước: Duy trì khoảng 1,5 – 2 lít nước/ngày, điều chỉnh theo nhu cầu cơ thể và tình trạng sức khỏe.

• Hạn chế thực phẩm ít chất xơ: Giảm thức ăn nhanh, thực phẩm chế biến sẵn; hạn chế rượu bia và không lạm dụng cà phê.

• Thay đổi thói quen đại tiện: Không rặn mạnh, không ngồi bồn cầu quá lâu và tránh nhịn đi tiêu.

• Tập luyện phù hợp: Duy trì vận động nhẹ nhàng, tập cơ sàn chậu theo hướng dẫn của chuyên gia và hạn chế bê vác nặng.

• Kiểm soát các yếu tố nguy cơ: Điều trị táo bón, tiêu chảy hoặc ho kéo dài; duy trì cân nặng hợp lý và bỏ thuốc lá.

Bên cạnh đó, phòng ngừa sa trực tràng tái phát cần kết hợp tái khám và tuân thủ hướng dẫn điều trị của bác sĩ. Những biện pháp trên giúp giảm triệu chứng và hạn chế yếu tố làm bệnh nặng thêm, nhưng không thể thay thế điều trị y khoa, đặc biệt với trường hợp sa trực tràng hoàn toàn ở người lớn.

Sa trực tràng là tình trạng giải phẫu mạn tính cần được chẩn đoán và xử lý y khoa kịp thời để tránh các biến chứng sa trực tràng nguy hiểm. Việc nhận biết sớm triệu chứng, áp dụng đúng cách chữa sa trực tràng, duy trì chế độ ăn giàu chất xơ và thực hiện các biện pháp phòng ngừa sa trực tràng sẽ giúp người bệnh phục hồi chức năng đại tiện và nâng cao chất lượng cuộc sống.