Áp xe quanh hậu môn là bệnh gì và có nguy hiểm không?

Tình trạng sưng đau, căng tức bất thường ở vùng tầng sinh môn khiến không ít người bối rối và lo lắng. Rất có thể đây là biểu hiện của bệnh áp xe quanh hậu môn – một tình trạng nhiễm trùng cấp tính mưng mủ nguy hiểm. Việc chủ động nhận biết sớm các dấu hiệu áp xe quanh hậu môn là chìa khóa giúp điều trị dứt điểm, bảo vệ toàn vẹn sức khỏe vùng hậu môn – trực tràng.

1. Áp xe quanh hậu môn là bệnh gì và có nguy hiểm không?

Bệnh áp xe quanh hậu môn là tình trạng tụ mủ cấp tính hình thành trong các khoang mô mềm nằm xung quanh vùng hậu môn và trực tràng.

Nguyên nhân tiên phát khởi phát ổ áp xe quanh hậu môn phần lớn bắt nguồn từ sự tắc nghẽn của các tuyến hậu môn. Khi lòng tuyến nhầy bị bít tắc bởi vi khuẩn, ứ đọng phân hoặc dị vật nhỏ, hiện tượng ứ đọng dịch xảy ra. Điều này tạo môi trường yếm khí thuận lợi cho các vi khuẩn đường ruột bùng phát, gây viêm nhiễm hoại tử và tích tụ mủ.

Về phân loại giải phẫu y học, áp xe quanh hậu môn được chia thành 2 nhóm chính dựa trên độ sâu của vị trí nhiễm trùng:

Áp xe quanh hậu môn nông (dưới da): Khối mủ khu trú ngay dưới lớp da quanh rìa hậu môn. Đây là dạng bệnh phổ biến nhất
Áp xe quanh hậu môn sâu: Những khối mủ này ẩn sâu trong tiểu khung, rất khó phát hiện bằng mắt thường.

Đây là bệnh lý ngoại khoa cấp tính cực kỳ nguy hiểm. Nếu không được điều trị kịp thời, áp xe quanh hậu môn có thể gây ra các biến chứng:

Rò hậu môn: Là biến chứng áp xe quanh hậu môn thường gặp, hình thành đường rò nối ống hậu môn với da bên ngoài, gây chảy dịch kéo dài.
Tái phát: Ổ áp xe hình thành trở lại, gây đau và viêm nhiễm nhiều lần.
Nhiễm trùng máu: Nhiễm trùng lan vào máu, có thể đe dọa tính mạng.
Hoại thư Fournier: Nhiễm trùng hoại tử lan nhanh ở vùng tầng sinh môn và bộ phận sinh dục.
Rối loạn kiểm soát đại tiện: Có thể xảy ra khi cơ thắt hậu môn bị tổn thương.

*Áp xe quanh hậu môn là tình trạng tụ mủ trong các mô mềm xung quanh hậu môn và trực tràng*

2. Những dấu hiệu áp xe quanh hậu môn phổ biến là gì?

Tùy thuộc vào vị trí khối mủ nông hay sâu, các dấu hiệu áp xe quanh hậu môn sẽ xuất hiện với mức độ khác nhau.

Dấu hiệu áp xe quanh hậu môn nông (dưới da):

Đau nhức liên tục, cơn đau có tính chất mạch đập (giật theo nhịp tim) vô cùng khó chịu ở vùng hậu môn.
Cơn đau tăng lên dữ dội khi người bệnh ngồi xuống, ho, rặn đại tiện hoặc khi di chuyển.
Khám hoặc sờ thấy một khối sưng phồng cứng, da bao phủ bên ngoài có màu đỏ tươi, nóng rát và ấn vào đau chói.
Xuất hiện dịch mủ vàng đục hoặc chất nhầy lẫn máu tự chảy rỉ ra từ ổ áp xe quanh hậu môn làm dính bẩn nội y và có mùi hôi.

Dấu hiệu áp xe quanh hậu môn sâu:

Cơn đau có thể không khu trú rõ ràng tại da hậu môn mà lan sâu vào trong khung chậu, vùng hạ vị hoặc thắt lưng.
Bệnh nhân hầu như không thấy khối sưng đỏ rõ rệt ở rìa bên ngoài.
Biểu hiện nhiễm toàn thân xuất hiện rầm rộ: Sốt cao đột ngột từ 38,5°C – 39°C, rét run, vã mồ hôi, cơ thể mệt mỏi, chán ăn.
Cảm giác mót rặn liên tục, đau buốt rát mỗi khi đi tiểu hoặc khi đại tiện.

3. Phương pháp chẩn đoán áp xe quanh hậu môn được thực hiện như thế nào?

Để chẩn đoán áp xe quanh hậu môn, bác sĩ sẽ thăm khám trực tiếp và chỉ định thêm các phương pháp chẩn đoán hình ảnh nếu cần thiết.

Khám lâm sàng: Bác sĩ quan sát vùng hậu môn để tìm dấu hiệu sưng, đỏ, đau hoặc tụ mủ. Thăm khám trực tràng và nội soi hậu môn – trực tràng có thể được thực hiện nhằm xác định vị trí ổ áp xe và phát hiện tổn thương liên quan.

Chẩn đoán hình ảnh: Với trường hợp áp xe nằm sâu, phức tạp hoặc khó xác định qua thăm khám thông thường, bác sĩ có thể chỉ định:

Chụp CT vùng chậu: Xác định vị trí ổ mủ và mức độ lan rộng của tổn thương.
Chụp MRI vùng chậu: Làm rõ vị trí ổ áp xe và mối liên quan với cơ thắt hậu môn.
Siêu âm qua đường hậu môn: Hỗ trợ phát hiện và đánh giá các ổ áp xe nằm sâu.

4. Kích thước áp xe quanh hậu môn ảnh hưởng thế nào đến phương pháp điều trị?

Kích thước áp xe quanh hậu môn, độ sâu và mức độ lan rộng của ổ mủ là những yếu tố giúp bác sĩ lựa chọn phương pháp can thiệp phù hợp. Điều trị chủ yếu là rạch dẫn lưu mủ; thuốc kháng sinh được sử dụng khi có chỉ định và không thể thay thế việc dẫn lưu ổ áp xe.

Áp xe nhỏ, nông: Bác sĩ có thể rạch dẫn lưu mủ dưới gây tê tại chỗ. Nếu tình trạng ổn định, người bệnh thường được về nhà trong ngày và chăm sóc vết thương theo hướng dẫn.
Áp xe lớn, nằm sâu hoặc lan rộng: Người bệnh có thể cần phẫu thuật tại phòng mổ, dưới gây tê tủy sống hoặc gây mê. Bác sĩ mở ổ áp xe để dẫn lưu mủ, đồng thời đặt dẫn lưu nếu cần. Thời gian nằm viện tùy thuộc vào mức độ tổn thương và tình trạng sức khỏe.

*Áp xe quanh hậu môn cần được chích rạch dẫn lưu mủ cấp cứu ngay khi phát hiện*

5. Theo dõi áp xe quanh hậu môn sau khi chích rạch cần lưu ý những gì?

Sau khi thực hiện chích tháo mủ, việc chăm sóc và theo dõi áp xe quanh hậu môn đóng vai trò quyết định đến tốc độ lành vết thương cũng như hạn chế tối đa nguy cơ tái phát. Người bệnh cần lưu ý:

Vệ sinh vết mổ hàng ngày: Vết rạch áp xe quanh hậu môn thường được để hở hoàn toàn để mủ tiếp tục thoát ra, tự liền từ trong ra ngoài. Bệnh nhân cần ngâm hậu môn vào chậu nước ấm 2 – 3 lần/ngày, mỗi lần 10 – 15 phút, đặc biệt là ngay sau mỗi lần đi đại tiện. Việc ngâm nước ấm giúp làm sạch vết mổ áp xe quanh hậu môn, giảm co thắt cơ và bớt đau nhức rõ rệt.
Chế độ dinh dưỡng và vận động: Ăn nhiều thực phẩm giàu chất xơ và uống ít nhất 2 lít nước mỗi ngày để phân mềm. Dùng thuốc làm mềm phân theo đơn bác sĩ, tránh rặn mạnh khi đại tiện gây xé rách vết mổ áp xe quanh hậu môn. Tránh ngồi liên tục quá lâu hoặc vận động thể thao cường độ cao trong 2 tuần đầu.
Theo dõi tín hiệu cảnh báo nguy hiểm: người bệnh cần quay lại bệnh viện ngay lập tức nếu xuất hiện các triệu chứng: Sốt cao trở lại trên 38,5°C hoặc vã mồ hôi, rét run, vùng hậu môn sưng to, đau nhức tăng dần không giảm dù đã dùng thuốc, vết mổ áp xe quanh hậu môn chảy máu tươi số lượng nhiều hoặc đùn dịch mủ hôi thối liên tục sau vài tuần.

Tóm lại, áp xe quanh hậu môn là bệnh lý nhiễm trùng cấp tính đòi hỏi phải được chẩn đoán và xử lý ngoại khoa sớm. Khi phát hiện các dấu hiệu áp xe quanh hậu môn, bạn cần đến ngay bệnh viện để bác sĩ chẩn đoán áp xe quanh hậu môn, đánh giá chính xác kích thước và chích rạch dẫn lưu mủ kịp thời. Tuân thủ nghiêm ngặt quy trình theo dõi áp xe quanh hậu môn sau phẫu thuật là cách tốt nhất để ngăn ngừa các biến chứng áp xe quanh hậu môn nguy hiểm và nhanh chóng khôi phục chất lượng cuộc sống.