Tiêm phòng dại 1 mũi hay 3 mũi?

Là bác sĩ, tôi hiểu vì sao nhiều người cảm thấy bối rối khi đứng trước quyết định tiêm phòng dại, đặc biệt là sau một vết cắn tưởng chừng không quá nghiêm trọng. Có người chỉ tiêm một mũi rồi dừng lại, cũng có người được khuyên tiêm nhiều mũi nhưng lại lo ngại không biết có thật sự cần thiết hay không. Vậy tiêm phòng dại 1 mũi hay 3 mũi? Và quan trọng hơn, tiêm phòng dại 1 mũi có được không trong việc phòng ngừa căn bệnh gần như luôn gây tử vong này? Từ kinh nghiệm lâm sàng và các khuyến cáo y tế chính thống, tôi sẽ giúp bạn hiểu rõ vấn đề này một cách dễ hiểu và chính xác.

1. Tiêm phòng dại 1 mũi hay 3 mũi?

1.1. Tiêm phòng dại 1 mũi có được không?

Tiêm phòng dại 1 mũi không đủ để bảo vệ cơ thể. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), vắc xin dại cần được tiêm theo phác đồ đầy đủ để kích thích hệ miễn dịch tạo kháng thể ở mức bảo vệ. Một mũi tiêm đơn lẻ chỉ giúp cơ thể “làm quen” với kháng nguyên, nhưng không tạo ra miễn dịch bền vững.

WHO đã nhiều lần nhấn mạnh rằng tiêm không đủ liều có thể khiến người bệnh chủ quan, trong khi virus dại vẫn âm thầm xâm nhập hệ thần kinh. Trên thực tế, các khuyến cáo quốc tế đều không công nhận phác đồ tiêm 1 mũi là biện pháp phòng bệnh hiệu quả.

1.2. Tiêm phòng dại 3 mũi có được không?

Có thể tiêm phòng dại 3 mũi, nhưng cần đúng trường hợp. Phác đồ 3 mũi thường được áp dụng trong tiêm phòng trước phơi nhiễm cho người có nguy cơ cao như bác sĩ thú y, nhân viên phòng thí nghiệm hoặc người thường xuyên tiếp xúc với động vật, theo hướng dẫn của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC).

Bộ Y tế Việt Nam cũng ban hành hướng dẫn tương tự, trong đó quy định rõ các phác đồ khác nhau tùy theo mục đích tiêm và tình trạng phơi nhiễm.

2. Lịch tiêm phòng dại trước và sau khi bị cắn như thế nào?

2.1. Lịch tiêm phòng trước khi bị cắn

Với người chưa từng bị động vật cắn nhưng có nguy cơ cao, phác đồ chuẩn gồm 3 mũi tiêm vào các ngày 0 – 7 – 21 hoặc 28. Lịch này đã được WHO và CDC thống nhất trong nhiều tài liệu hướng dẫn chuyên môn.

Một số tài liệu của WHO cho thấy, sau mũi thứ ba, nồng độ kháng thể đạt ngưỡng bảo vệ an toàn cho đa số người khỏe mạnh.

2.2. Lịch tiêm phòng sau khi bị cắn

Đối với người đã bị chó, mèo hoặc động vật nghi dại cắn, lịch tiêm sẽ nhiều hơn 3 mũi. Theo hướng dẫn của Bộ Y tế Việt Nam, phác đồ sau phơi nhiễm thường gồm 4 – 5 mũi vắc xin, kết hợp huyết thanh kháng dại trong trường hợp vết thương nặng. Cụ thể, lịch tiêm như sau: Mũi 1 (ngày 0) tiêm càng sớm càng tốt ngay sau khi bị cắn, đây là mốc khởi đầu của phác đồ; mũi 2 (ngày 3) tiêm sau mũi đầu tiên 3 ngày; mũi 3 (ngày 7) tiêm sau mũi đầu tiên 7 ngày; mũi 4 (ngày 14) giúp củng cố miễn dịch; mũi 5 (ngày 28) áp dụng trong nhiều trường hợp để đảm bảo kháng thể đạt mức bảo vệ an toàn.

Các tài liệu do Bộ Y tế ban hành nêu rõ rằng việc tiêm đủ và đúng lịch là yếu tố quyết định hiệu quả phòng bệnh, bởi khi bệnh dại đã khởi phát thì tỷ lệ tử vong gần như 100%.

Tóm lại, tiêm phòng dại 1 mũi có được không thì câu trả lời chắc chắn là không. Một mũi tiêm đơn lẻ không đủ tạo miễn dịch bảo vệ. Trong khi đó, tiêm đủ phác đồ, thường là 3 mũi hoặc nhiều hơn tùy trường hợp, mới đáp ứng các khuyến cáo của WHO, CDC và Bộ Y tế Việt Nam. Nếu có nguy cơ phơi nhiễm, tôi khuyên bạn nên đến cơ sở y tế công lập để được tư vấn và tiêm phòng đủ và đúng lịch, tuyệt đối không chủ quan với bệnh dại.