Viêm tai giữa có chữa được không?

Chào bạn,

Câu hỏi “viêm tai giữa có chữa được không” là điều tôi nghe gần như mỗi ngày trong phòng khám tai mũi họng, đặc biệt từ các bậc phụ huynh có con nhỏ. Xin trả lời ngay: viêm tai giữa hoàn toàn có thể chữa khỏi, đặc biệt nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng cách. Tuy nhiên, nếu bỏ qua hoặc điều trị không đầy đủ, bệnh có thể trở thành mạn tính, gây biến chứng nghiêm trọng như thủng màng nhĩ, suy giảm thính lực, thậm chí ảnh hưởng đến não.

Trong bài viết này, tôi sẽ giải thích rõ: nguyên nhân gây viêm tai giữa, các dạng lâm sàng thường gặp, dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm, phác đồ điều trị hiện đại và cách phòng ngừa tái phát — tất cả dựa trên kinh nghiệm lâm sàng nhiều năm và cập nhật mới nhất từ các hướng dẫn quốc tế.

Nguyên nhân và cơ chế gây viêm tai giữa

Viêm tai giữa (otitis media) là tình trạng viêm nhiễm tại hòm nhĩ — khoang nằm sau màng nhĩ, nơi chứa các xương con truyền âm. Bệnh thường khởi phát do nhiễm trùng (vi khuẩn hoặc virus), nhưng cơ chế sâu xa liên quan đến rối loạn chức năng vòi nhĩ — ống nối giữa hòm nhĩ và vòm họng.

Một số nguyên nhân phổ biến bao gồm:

– Nhiễm trùng đường hô hấp trên: cảm lạnh, viêm mũi họng, viêm xoang… làm sưng niêm mạc vòi nhĩ, cản trở lưu thông khí và dịch, tạo môi trường ứ đọng cho vi khuẩn phát triển.
– Dị ứng hoặc viêm mũi mạn tính: khiến vòi nhĩ bị tắc nghẽn kéo dài, dễ dẫn đến viêm tai giữa tái phát.
– Trào ngược dạ dày – thực quản (ở trẻ nhỏ): acid trào ngược kích thích niêm mạc họng – vòi nhĩ, làm tăng nguy cơ viêm.
– Yếu tố giải phẫu: ở trẻ dưới 3 tuổi, vòi nhĩ ngắn, rộng và nằm ngang hơn người lớn nên dễ bị lây lan vi khuẩn từ mũi họng lên tai.
– Tiếp xúc khói thuốc, môi trường ô nhiễm: làm suy giảm hàng rào miễn dịch niêm mạc đường thở.

Tôi từng gặp nhiều trường hợp trẻ bị viêm tai giữa tái đi tái lại vì cha mẹ không điều trị dứt điểm viêm mũi họng nền, hoặc do cho trẻ bú nằm — sữa trào ngược qua vòi nhĩ, tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập.

Các dạng viêm tai giữa thường gặp và tiên lượng

Không phải mọi trường hợp viêm tai giữa đều giống nhau. Việc phân loại chính xác giúp tiên lượng và lựa chọn điều trị phù hợp.

Viêm tai giữa cấp (Acute Otitis Media – AOM)

Đây là dạng phổ biến nhất, đặc biệt ở trẻ 6 tháng – 2 tuổi. Triệu chứng điển hình:
– Sốt cao đột ngột (38–39°C)
– Trẻ quấy khóc, dụi tai, bỏ ăn
– Có thể kèm chảy mủ tai nếu màng nhĩ thủng

Tiên lượng: Hầu hết trường hợp tự khỏi trong 2–3 ngày nếu do virus. Với viêm do vi khuẩn (thường là Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae), cần kháng sinh phù hợp. Tỷ lệ khỏi hoàn toàn >90% nếu điều trị đúng.

Viêm tai giữa thanh dịch (Otitis Media with Effusion – OME)

Dịch trong suốt hoặc đặc ứ đọng trong hòm nhĩ không có dấu hiệu nhiễm trùng cấp. Thường xảy ra sau viêm tai giữa cấp hoặc do tắc vòi nhĩ kéo dài.

Triệu chứng mơ hồ:
– Trẻ nghe kém, hay nói to, không phản ứng khi gọi
– Không sốt, không đau tai rõ rệt

Tiên lượng: Khoảng 70–80% trường hợp tự tiêu dịch trong 3 tháng. Nếu kéo dài >3 tháng, cần can thiệp để tránh ảnh hưởng phát triển ngôn ngữ.

Viêm tai giữa mạn tính có mủ (Chronic Suppurative Otitis Media – CSOM)

Đây là biến chứng nghiêm trọng khi màng nhĩ thủng dai dẳng và có mủ chảy ra liên tục hoặc từng đợt >2 tuần.

Nguy cơ:
– Suy giảm thính lực dẫn truyền
– Biến chứng nội sọ (áp-xe não, viêm màng não) nếu không kiểm soát

Tiên lượng: Khó tự khỏi. Cần điều trị tích cực bằng kháng sinh tại chỗ, làm sạch tai và có thể phẫu thuật (ví dụ: vá màng nhĩ, khoét xương chũm).

Dấu hiệu cảnh báo cần đi khám ngay

Không phải lúc nào viêm tai giữa cũng “lành tính”. Bạn nên đưa con (hoặc chính mình) đi khám chuyên khoa nếu xuất hiện:

– Đau tai dữ dội, kéo dài >48 giờ không đáp ứng với thuốc giảm đau thông thường
– Chảy mủ tai — đặc biệt nếu mủ có mùi hôi, lẫn máu
– Sốt cao >39°C hoặc sốt kéo dài >2 ngày
– Nghe kém rõ rệt, trẻ chậm nói, không phản ứng với âm thanh
– Chóng mặt, nôn ói, co giật — dấu hiệu nghi ngờ biến chứng thần kinh
– Sưng, đỏ vùng sau tai — có thể là áp-xe dưới màng xương

Trong thực hành lâm sàng, tôi từng tiếp nhận một bé 18 tháng tuổi bị viêm tai giữa biến chứng viêm màng não chỉ vì gia đình nghĩ “chảy mủ tai là… xì mủ ra thì tốt”. Đây là quan niệm sai lầm nguy hiểm.

Viêm tai giữa có chữa được không? Câu trả lời chi tiết theo từng trường hợp

1. Viêm tai giữa cấp: Chữa khỏi hoàn toàn trong đa số trường hợp

Theo hướng dẫn của Hiệp hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) và Hội Tai Mũi Họng châu Âu (EPOS), không phải lúc nào cũng cần dùng kháng sinh ngay.

– Trẻ >2 tuổi, triệu chứng nhẹ: có thể theo dõi 48–72 giờ với giảm đau (paracetamol/ibuprofen) và theo dõi sát.
– Trẻ <2 tuổi, sốt cao, đau nhiều: nên bắt đầu kháng sinh (thường là amoxicillin liều cao).
– Đáp ứng điều trị: Đa số trẻ cải thiện rõ rệt sau 24–48 giờ. Nếu không, cần đổi kháng sinh hoặc đánh giá lại chẩn đoán.

Lưu ý: Dùng kháng sinh đúng liều, đủ thời gian (thường 7–10 ngày) là chìa khóa để chữa khỏi dứt điểm, tránh tái phát hoặc kháng thuốc.

2. Viêm tai giữa thanh dịch: Có thể tự khỏi, nhưng cần theo dõi sát

Nếu dịch tồn tại <3 tháng và không ảnh hưởng thính lực: không cần can thiệp.

Nếu kéo dài >3 tháng kèm nghe kém:
– Điều trị nguyên nhân nền (viêm mũi, dị ứng)
– Cân nhắc đặt ống thông khí (ventilation tube) — thủ thuật nhỏ, an toàn, giúp cân bằng áp lực và dẫn lưu dịch.

Trong nhiều trường hợp, tôi khuyên phụ huynh kiên nhẫn theo dõi, vì 80% trẻ sẽ tự hồi phục mà không cần phẫu thuật.

3. Viêm tai giữa mạn tính có mủ: Chữa được, nhưng đòi hỏi điều trị tích cực

Mục tiêu:
– Kiểm soát nhiễm trùng
– Làm khô tai
– Phục hồi chức năng nghe

Phác đồ bao gồm:
– Rửa tai bằng dung dịch sát khuẩn (do nhân viên y tế thực hiện)
– Nhỏ tai kháng sinh tại chỗ (ví dụ: ciprofloxacin/dexamethasone) — không dùng kháng sinh toàn thân đơn thuần
– Phẫu thuật nếu thủng màng nhĩ lớn hoặc có biến chứng xương

Tôi từng điều trị thành công nhiều ca viêm tai mạn tính bằng kết hợp làm sạch tai định kỳ và nhỏ thuốc đúng cách — không cần mổ nếu tuân thủ tốt.

Điều trị viêm tai giữa: Những sai lầm phổ biến cần tránh

Dù bệnh có thể chữa khỏi, nhiều người vẫn mắc sai lầm khiến tình trạng nặng hơn:

– Tự ý nhỏ thuốc tai không rõ nguồn gốc: Một số thuốc có chứa kháng sinh aminoglycoside (như neomycin) gây điếc vĩnh viễn nếu màng nhĩ thủng.
– Dùng kháng sinh “dự phòng” dài ngày: Không được khuyến cáo, dễ dẫn đến kháng thuốc và rối loạn hệ vi sinh.
– Bịt kín tai khi chảy mủ: Làm mủ ứ đọng, tăng nguy cơ biến chứng. Nên để mủ thoát ra và lau nhẹ bằng bông sạch.
– Bỏ dở điều trị khi triệu chứng giảm: Vi khuẩn chưa tiêu diệt hết → tái phát nhanh, dễ thành mạn tính.

Cách phòng ngừa viêm tai giữa tái phát

Viêm tai giữa có thể chữa khỏi, nhưng phòng ngừa tái phát mới là chìa khóa bảo vệ thính lực lâu dài:

– Tiêm vắc xin đầy đủ: Vắc xin phế cầu (PCV13), cúm hàng năm giúp giảm 30–50% nguy cơ viêm tai giữa.
– Nuôi con bằng sữa mẹ ít nhất 6 tháng: Sữa mẹ cung cấp kháng thể tự nhiên, bảo vệ niêm mạc hô hấp.
– Tránh cho trẻ bú nằm: Nên bế thẳng, đầu cao.
– Điều trị triệt để viêm mũi, viêm xoang, dị ứng: Đây là “cửa ngõ” dẫn đến viêm tai.
– Hạn chế tiếp xúc khói thuốc, môi trường ô nhiễm: Làm suy yếu hệ miễn dịch niêm mạc.
– Không dùng tăm bông ngoáy tai: Gây tổn thương da ống tai, tạo điều kiện nhiễm trùng lan vào hòm nhĩ.

Với trẻ có tiền sử viêm tai giữa tái phát >3 lần/năm, tôi thường tư vấn đánh giá chức năng vòi nhĩ và cân nhắc đặt ống thông khí — một can thiệp nhỏ nhưng hiệu quả rõ rệt.

Viêm tai giữa hoàn toàn có thể chữa khỏi, đặc biệt khi được chẩn đoán sớm và điều trị đúng nguyên nhân. Ở trẻ nhỏ, bệnh thường lành tính và tự giới hạn, nhưng không nên chủ quan vì nguy cơ biến chứng và ảnh hưởng đến phát triển ngôn ngữ là có thật.

Nếu con bạn bị viêm tai giữa lần đầu, hãy theo dõi sát và tuân thủ hướng dẫn điều trị. Nếu tái phát nhiều lần hoặc có dấu hiệu bất thường (chảy mủ, nghe kém), đừng chần chừ — hãy đến chuyên khoa tai mũi họng để được đánh giá toàn diện.

Đừng để “viêm tai giữa” trở thành “vấn đề thính lực suốt đời” chỉ vì chậm trễ điều trị.

Bạn có thể hoàn toàn yên tâm: với y học hiện đại, viêm tai giữa không phải là bản án, mà là một tình trạng có thể kiểm soát và chữa khỏi triệt để.