Bệnh quai bị và biến chứng sinh sản

Chào bạn,

Cảm ơn bạn đã tin tưởng gửi câu hỏi đến chuyên mục Truyền nhiễm của chúng tôi. Tình trạng sưng to góc hàm kèm theo sốt và đau khi nhai nuốt ở lứa tuổi thiếu niên chính là những biểu hiện lâm sàng rất điển hình của bệnh quai bị. Lo lắng của bạn về vấn đề sức khỏe sinh sản của con trai là điều mà chúng tôi rất thấu hiểu, bởi đây là nỗi ám ảnh của hầu hết các bậc phụ huynh có con mắc bệnh lý này. Trong bài viết dưới đây, chúng tôi sẽ giải thích rõ cơ chế gây bệnh, đánh giá khách quan về nguy cơ biến chứng và hướng dẫn bạn cách chữa quai bị an toàn chuẩn y khoa.

Bệnh quai bị là gì và lây lan qua những con đường nào?

Dưới góc độ y khoa, quai bị là một bệnh lý truyền nhiễm cấp tính do virus Mumps (thuộc họ Paramyxoviridae) trực tiếp gây ra. Đích tấn công chính của loại virus này là các tuyến tiết ra nước bọt, đặc biệt là tuyến mang tai nằm ở hai bên góc hàm, ngay phía dưới và phía trước tai.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), virus Mumps có khả năng lây qua đường hô hấp cực kỳ nhanh chóng. Mầm bệnh lây lan từ người sang người thông qua các giọt bắn nhỏ li ti khi người bệnh ho, hắt hơi, hoặc nói chuyện. Ngoài ra, việc dùng chung đồ dùng cá nhân như cốc uống nước, bát đũa hoặc chạm vào các bề mặt có dính dịch tiết của người bệnh cũng là con đường lây nhiễm phổ biến, khiến bệnh quai bị ở trẻ em và thanh thiếu niên thường bùng phát thành các ổ dịch trong môi trường trường học.

Những dấu hiệu bệnh quai bị đặc trưng giúp nhận biết sớm là gì?

Sau khi nhiễm virus, cơ thể sẽ có thời gian ủ bệnh kéo dài từ 12 đến 25 ngày trước khi phát triệu chứng. Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), dấu hiệu bệnh quai bị thường bắt đầu bằng các biểu hiện giống như cảm cúm thông thường: sốt, đau đầu, đau mỏi cơ bắp và chán ăn.

Tuy nhiên, triệu chứng mang tính chất chỉ điểm giúp bác sĩ chẩn đoán chính xác bệnh chính là tình trạng sưng góc hàm. Điển hình, vùng tuyến nước bọt mang tai sẽ sưng to, căng bóng, ấn vào thấy đau nhức. Tình trạng sưng có thể bắt đầu ở một bên, sau đó lan sang bên còn lại trong vài ngày tiếp theo. Bệnh nhân sẽ cảm thấy đặc biệt đau rát khi nhai, nuốt hoặc khi ăn uống các loại thực phẩm có vị chua làm kích thích tiết nước bọt.

Bệnh quai bị ở nam giới có chắc chắn dẫn đến vô sinh không?

Đây là sự hoang mang lớn nhất cần được y học đính chính. Tình trạng quai bị ở nam giới sau tuổi dậy thì đúng là có nguy cơ gặp phải biến chứng viêm tinh hoàn (xảy ra ở khoảng 20-30% ca bệnh). Biểu hiện thường là tinh hoàn sưng to, đỏ và đau nhức dữ dội sau khi tuyến mang tai đã bắt đầu xẹp xuống.

Tuy nhiên, theo dữ liệu lâm sàng từ Mayo Clinic, tình trạng viêm tinh hoàn do virus Mumps hiếm khi dẫn đến vô sinh hoàn toàn. Quá trình viêm có thể làm teo tinh hoàn ở một mức độ nào đó và làm giảm số lượng tinh trùng, nhưng thường chỉ xảy ra ở một bên tinh hoàn. Tỷ lệ suy giảm chức năng sinh sản nặng nề đến mức mất hoàn toàn khả năng có con là cực kỳ thấp. Do đó, gia đình không nên hoảng loạn thái quá mà cần tập trung vào việc quản lý triệu chứng theo hướng dẫn y khoa.

Cách chữa quai bị tại nhà hiện nay được áp dụng thế nào?

Hiện nay y học hiện đại chưa có loại thuốc đặc trị nào để tiêu diệt trực tiếp virus Mumps. Phác đồ điều trị hoàn toàn tập trung vào việc làm giảm triệu chứng, tăng cường sức đề kháng để hệ miễn dịch tự đào thải virus, đồng thời cách ly để tránh lây nhiễm cộng đồng.

Đối với cách chữa quai bị tại nhà, chúng tôi khuyến cáo người bệnh cần được nghỉ ngơi tuyệt đối tại giường, đặc biệt là nam giới để giảm áp lực lên vùng bìu, hạn chế tối đa nguy cơ viêm tinh hoàn. Bạn có thể cho cháu sử dụng thuốc hạ sốt, giảm đau (như Paracetamol hoặc Ibuprofen) theo đúng liều lượng chỉ định. Về dinh dưỡng, hãy ưu tiên các loại thức ăn mềm, lỏng, dễ nuốt như cháo, súp và tuyệt đối tránh các loại trái cây họ cam quýt có vị chua.

Khi nào bệnh nhân mắc quai bị cần được đưa đi cấp cứu?

Phần lớn bệnh nhân sẽ tự hồi phục hoàn toàn sau 1 đến 2 tuần. (Để phòng bệnh lâu dài cho cộng đồng, việc tiêm phòng vắc-xin MMR là biện pháp tối ưu nhất). Tuy nhiên, virus này có thể xâm nhập vào các cơ quan khác ngoài tuyến nước bọt. Bạn cần đưa người bệnh đến bệnh viện ngay lập tức nếu xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo tổn thương thần kinh hoặc viêm tụy như: đau đầu dữ dội không dứt, nôn mửa liên tục, cứng cổ, lú lẫn, co giật, hoặc đau quặn vùng bụng trên.

Nếu có triệu chứng kéo dài hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao, bạn nên chủ động đặt lịch khám với bác sĩ chuyên khoa để được tư vấn và đánh giá phù hợp. Người bệnh có thể đặt lịch qua App TCI Hospital tại app.thucuc.vn hoặc liên hệ 0936388288 để được hỗ trợ lựa chọn thời gian thăm khám và quản lý lịch khám thuận tiện hơn.

Với trường hợp của con trai bạn, hãy cho cháu cách ly tại nhà, nghỉ ngơi tĩnh dưỡng và theo dõi sát sao nhiệt độ cơ thể. Nếu vùng bìu của cháu có dấu hiệu sưng đau, hãy đưa cháu đến cơ sở y tế để chúng tôi thăm khám và can thiệp bảo vệ chức năng sinh lý kịp thời.