Đau gan chân là dấu hiệu của bệnh gì và cách xử trí hiệu quả?

Chào bạn,

Cảm ơn bạn đã chia sẻ triệu chứng rất điển hình mà tôi gặp thường xuyên trong phòng khám. Đau gan chân – cụ thể là vùng gan chân gần gót – thường là biểu hiện của viêm cân gan chân, một tình trạng viêm mạn tính ở dải mô liên kết chạy dọc lòng bàn chân. Tuy nhiên, cũng có thể do nhiều nguyên nhân khác như chấn thương, thoái hóa gân gót, hoặc thậm chí là vấn đề thần kinh. Tôi sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về các khả năng này, cách nhận biết khi nào cần đi khám, và những biện pháp bạn có thể áp dụng ngay tại nhà để giảm đau và phòng ngừa tái phát.

Nguyên nhân thường gặp gây đau gan chân

Đau gan chân không phải là một chẩn đoán y khoa cụ thể, mà là triệu chứng phản ánh sự tổn thương hoặc kích thích ở các cấu trúc dưới lòng bàn chân. Dưới đây là những nguyên nhân phổ biến nhất:

– Viêm cân gan chân (plantar fasciitis): Đây là nguyên nhân hàng đầu. Cân gan chân là dải mô dày nối từ gót chân đến các ngón chân, hỗ trợ vòm bàn chân. Khi bị kéo căng quá mức hoặc lặp đi lặp lại (do đứng lâu, chạy nhảy, giày không phù hợp), nó dễ bị viêm và gây đau nhói, đặc biệt khi bước những bước đầu tiên vào buổi sáng.

– Gai gót chân: Xương gót phát triển chồi xương (gai) do phản ứng mạn tính với viêm cân gan chân. Tuy nhiên, không phải ai có gai gót cũng đau – nhiều người phát hiện tình cờ qua X-quang mà không có triệu chứng.

– Chấn thương hoặc quá tải cơ học: Hoạt động thể thao cường độ cao, tăng cân đột ngột, hoặc thay đổi kiểu giày (ví dụ: chuyển từ giày đế bằng sang giày cao gót) có thể làm mất cân bằng lực tác động lên gan chân.

– Hội chứng ống cổ chân (tarsal tunnel syndrome): Tương tự hội chứng ống cổ tay ở tay, dây thần kinh chày sau bị chèn ép khi đi qua ống cổ chân ở phía trong gót chân, gây đau, tê buốt lan dọc gan chân.

– Viêm gân gót (Achilles tendinitis): Mặc dù đau chủ yếu ở mặt sau gót, nhưng đôi khi cảm giác lan ra gan chân, đặc biệt khi gân bị co rút hoặc viêm mạn tính.

– Bệnh lý toàn thân: Một số tình trạng như viêm khớp dạng thấp, bệnh gout, hoặc đái tháo đường cũng có thể ảnh hưởng đến cấu trúc bàn chân, gây đau gan chân thứ phát.

Trong thực tế lâm sàng, hơn 80% trường hợp đau gan chân mạn tính ở người trưởng thành là do viêm cân gan chân – một chẩn đoán lâm sàng, không cần xét nghiệm phức tạp nếu triệu chứng điển hình.

Dấu hiệu cảnh báo bạn nên đi khám bác sĩ

Không phải mọi cơn đau gan chân đều nguy hiểm, nhưng có những dấu hiệu “đỏ” cho thấy bạn cần được đánh giá chuyên sâu:

– Đau kéo dài hơn 2 tuần dù đã nghỉ ngơi, chườm, thay giày.
– Đau tăng dần, không giảm khi đi lại – trái ngược với đặc điểm “giảm sau vài phút” của viêm cân gan chân.
– Sưng, nóng, đỏ rõ rệt ở gan chân hoặc gót chân, gợi ý viêm nhiễm hoặc gout.
– Tê bì, kiến bò, yếu cơ ở bàn chân hoặc ngón chân – có thể do chèn ép thần kinh.
– Không thể chịu được trọng lượng cơ thể, thậm chí không dám bước chân xuống đất.
– Tiền sử chấn thương mạnh (ngã, va đập) trước đó, nghi ngờ nứt xương hoặc rách cân.

Tôi từng gặp bệnh nhân chủ quan với cơn đau “nhẹ” ở gan chân suốt 6 tháng, đến khi chụp MRI mới phát hiện rách một phần cân gan chân – tình trạng cần can thiệp sớm để tránh mạn tính hóa. Vì vậy, đừng đợi đến khi cơn đau ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt mới đi khám.

Hướng dẫn giảm đau và phòng ngừa tái phát tại nhà

Nếu bạn mới bị đau gan chân trong vài ngày và không có dấu hiệu cảnh báo nêu trên, có thể thử các biện pháp sau – đa số hiệu quả trong 4–6 tuần:

– Nghỉ ngơi hợp lý: Tránh các hoạt động gây đau như chạy bộ, nhảy, đứng lâu. Không có nghĩa là nằm bất động, mà nên chuyển sang đi bộ nhẹ, bơi lội – những môn ít tác động lên gan chân.

– Chườm lạnh: Trong 3–5 ngày đầu, chườm đá (bọc khăn) 15–20 phút, 3–4 lần/ngày giúp giảm viêm và đau cấp.

– Kéo giãn cân gan chân và gân gót: Mỗi sáng trước khi xuống giường, ngồi kéo ngón chân về phía mình (dùng tay hoặc dây vải), giữ 30 giây, lặp 3 lần. Buổi tối, đứng dựa tường, chân sau duỗi thẳng, gót dán sàn để kéo giãn gân Achilles – rất hiệu quả vì gân gót co rút làm tăng lực kéo lên cân gan chân.

– Mang giày phù hợp: Ưu tiên giày có đệm gót tốt, hỗ trợ vòm bàn chân, tránh dép lê đế bằng hoặc giày cao gót. Bạn có thể dùng lót giày chỉnh hình (orthotic insole) bán sẵn hoặc theo đơn bác sĩ.

– Lăn chai/bóng dưới bàn chân: Dùng chai nước đá hoặc bóng tennis lăn nhẹ dưới gan chân 5–10 phút mỗi ngày – vừa mát, vừa giúp thư giãn cân gan chân.

– Kiểm soát cân nặng: Mỗi kg tăng thêm làm tăng áp lực lên gan chân khoảng 3–4 lần khi đi bộ. Giảm 5–10% trọng lượng có thể cải thiện rõ rệt triệu chứng.

– Không tự ý dùng thuốc giảm đau kéo dài: Paracetamol có thể dùng ngắn ngày, nhưng tránh lạm dụng NSAIDs (như ibuprofen) nếu không có chỉ định – chúng che lấp triệu chứng mà không giải quyết gốc rễ.

Nếu sau 4–6 tuần áp dụng đúng các biện pháp trên mà không cải thiện, bạn nên đi khám chuyên khoa cơ xương khớp hoặc vật lý trị liệu để được đánh giá sâu hơn.

Khi nào cần can thiệp y khoa chuyên sâu?

Trong một số trường hợp, điều trị bảo tồn không đủ. Bác sĩ có thể cân nhắc:

– Vật lý trị liệu chuyên biệt: Bao gồm siêu âm trị liệu, điện xung, bài tập tăng cường cơ bàn chân và cẳng chân.
– Tiêm corticosteroid tại chỗ: Chỉ áp dụng khi đau rất nặng và kéo dài, nhưng không nên tiêm quá 2–3 lần/năm vì nguy cơ làm yếu cân, thậm chí rách.
– Liệu pháp sóng xung kích (ESWT): Kích thích tái tạo mô bằng sóng âm năng lượng cao – hiệu quả với viêm cân gan chân mạn tính.
– Phẫu thuật: Rất hiếm khi cần, chỉ dành cho trường hợp thất bại sau 6–12 tháng điều trị tích cực.

Hiện nay, chẩn đoán hình ảnh (X-quang, siêu âm, MRI) không bắt buộc trong giai đoạn đầu, nhưng có thể được chỉ định nếu nghi ngờ gãy xương stress, u thần kinh, hoặc tổn thương phần mềm phức tạp.

Đau gan chân thường bắt nguồn từ viêm cân gan chân do quá tải cơ học, chứ không phải “bệnh già” hay “bệnh không chữa được”. Tuy nhiên, nếu bỏ qua hoặc điều trị sai cách, nó dễ trở thành mạn tính và ảnh hưởng lâu dài đến dáng đi, thậm chí gây đau lan lên đầu gối, hông.

Tôi luôn khuyên bệnh nhân: Đừng đợi cơn đau “tự hết”. Hãy chủ động điều chỉnh giày dép, tập kéo giãn đều đặn và theo dõi tiến triển. Nếu đau kéo dài hơn 2 tuần hoặc có dấu hiệu bất thường, hãy đi khám – vì can thiệp sớm luôn đơn giản, hiệu quả và tiết kiệm hơn rất nhiều so với điều trị muộn.

Bạn hoàn toàn có thể quay lại cuộc sống năng động mà không bị “giam chân” bởi cơn đau mỗi sáng – chỉ cần kiên trì và đúng phương pháp.