Đang dùng Prednison thấy triệu chứng cải thiện, có thể tiếp tục sử dụng được không?

Việc bạn tự ý tái sử dụng Prednisone (một loại thuốc chứa Corticoid kháng viêm mạnh) với liều lượng khá cao (4 viên/ngày) ngay khi triệu chứng ở các ngón tay xuất hiện trở lại là một hành động lâm sàng tiềm ẩn nhiều rủi ro nguy hiểm cho hệ nội tiết và toàn thân.

1. Nguy cơ từ việc tự ý dùng lại và kéo dài Prednisone

Prednisone là một con dao hai lưỡi trong y học. Thuốc có tác dụng kháng viêm, giảm sưng đau cực kỳ nhanh chóng (đó là lý do bạn thấy các ngón tay cải thiện dần), nhưng việc sử dụng không có lộ trình kiểm soát của bác sĩ sẽ dẫn đến những hệ lụy nghiêm trọng:

Nguy cơ suy tuyến thượng thận cấp tính

Khi bạn đưa một lượng Corticoid ngoại sinh nồng độ cao vào cơ thể liên tục (tổng cộng 75 viên ở đợt trước và đợt này tiếp tục dùng lại), tuyến thượng thận của bạn sẽ nhận tín hiệu rằng cơ thể đã dư thừa hormone và nó sẽ tạm ngừng hoạt động, dần rơi vào trạng thái teo hẹp cơ năng. Nếu bạn đột ngột dừng thuốc một lần nữa hoặc cơ thể gặp stress (nhiễm trùng, chấn thương), bạn có thể rơi vào cơn suy tuyến thượng thận cấp với các biểu hiện tụt huyết áp, trụy mạch, đe dọa trực tiếp đến tính mạng.

Hội chứng Cushing do thuốc

Sử dụng Prednisone liều cao kéo dài chắc chắn sẽ dẫn đến biến đổi hình thái và chuyển hóa toàn thân: giữ nước gây béo phì trung tâm (mặt tròn như mặt trăng, tích mỡ vùng gáy và bụng), da mỏng dễ bầm tím, rạn da, yếu cơ và loãng xương nặng (dễ gãy xương dù va chạm nhẹ).

Các biến chứng chuyển hóa nội khoa nguy hiểm

Corticoid làm tăng đường huyết (nguy cơ khởi phát bệnh tiểu đường), tăng huyết áp, làm bào mòn niêm mạc dạ dày gây viêm loét, xuất huyết tiêu hóa (đặc biệt khi bạn đang dùng chung với các thuốc giảm đau bôi hoặc uống khác), và làm suy giảm hệ miễn dịch khiến cơ thể dễ bị nhiễm trùng nặng.

2. Bạn có thể tiếp tục tự ý dùng Prednisone hay không?

Câu trả lời lâm sàng là TUYỆT ĐỐI KHÔNG được tự ý tiếp tục dùng hoặc tự ý dừng đột ngột liều Prednisone hiện tại. Bạn cần phải có sự can thiệp của bác sĩ chuyên khoa Cơ xương khớp để thực hiện một lộ trình giảm liều từ từ (tapering) trước khi cắt hẳn thuốc nhằm kích hoạt tuyến thượng thận tự nhiên hoạt động trở lại.

Đối với tình trạng tổn thương ở các ngón tay (nhiều khả năng là viêm khớp dạng thấp, viêm gân gấp hoặc hội chứng ngón tay lò xo nên mới có chỉ định dùng nẹp và bôi Voltaren), việc dùng Corticoid đường toàn thân (uống) liều cao chỉ là giải pháp tình thế ngắn hạn trong đợt cấp (thường dưới 1 – 2 tuần), hoàn toàn không phải là thuốc điều trị duy trì lâu dài.

3. Các phương pháp thăm khám lâm sàng và cận lâm sàng cần thiết

Để vừa đánh giá di chứng của thuốc, vừa tìm đúng gốc rễ bệnh lý ở ngón tay, bạn cần thực hiện các kiểm tra sau:

Nhóm cận lâm sàng đánh giá hệ nội tiết và biến chứng thuốc

• Định lượng Cortisol máu buổi sáng (lúc 8 giờ sáng): Kiểm tra xem tuyến thượng thận của bạn có đang bị suy giảm chức năng hoặc bị ức chế do thuốc hay không.

• Xét nghiệm sinh hóa máu: Kiểm tra đường huyết lúc đói, chức năng gan, thận, nồng độ điện giải (đặc biệt là Kali và Natri máu) và nội soi dạ dày nếu bạn có biểu hiện đau thượng vị.

Nhóm cận lâm sàng chẩn đoán bệnh lý ngón tay

• Siêu âm khớp và gân cơ bàn ngón tay: Phát hiện tình trạng viêm màng hoạt dịch khớp, viêm dày bao gân gấp hoặc các hạt xơ gây kẹt gân (ngón tay lò xo).

• Chụp X-quang bàn tay hai bên: Tìm kiếm các tổn thương phá hủy sụn khớp, hẹp khe khớp hoặc bào mòn xương.

• Xét nghiệm miễn dịch: Định lượng yếu tố dạng thấp (RF) và kháng thể anti-CCP để tầm soát chính xác bệnh Viêm khớp dạng thấp.

4. Hướng điều trị an toàn và phối hợp tại nhà

Lộ trình điều trị đúng đắn cho bạn lúc này phải hướng tới việc thay thế thuốc uống toàn thân bằng các biện pháp tại chỗ an toàn:

Tuân thủ lộ trình cai thuốc dưới sự giám sát y tế

Bác sĩ sẽ dựa vào nồng độ Cortisol máu của bạn để hạ liều Prednisone xuống dần từng mức (ví dụ giảm nửa viên mỗi vài ngày hoặc mỗi tuần) cho đến liều sinh lý tối thiểu trước khi ngắt thuốc hoàn toàn. Tuyệt đối không tự ý bỏ thuốc ngang xương.

Tối ưu hóa điều trị tại chỗ cho ngón tay

Tiếp tục sử dụng nẹp ngón tay để cố định cơ học trong các đợt đau cấp, tránh các chuyển động gập duỗi quá mức làm gân bị cọ xát nhiều hơn. Việc bôi Voltaren Emulgel 1% (một loại NSAID kháng viêm tại chỗ) là một giải pháp rất an toàn vì thuốc chỉ thấm qua da vào mô đích, rất ít hấp thu vào máu nên không gây hại cho dạ dày hay nội tiết như thuốc uống.

Việc tự ý uống lại Prednisone liều cao khi ngón tay bị đau tái phát là một sai lầm lâm sàng nghiêm trọng, đẩy bạn vào nguy cơ suy tuyến thượng thận cấp và hội chứng Cushing do thuốc. Để bảo đảm an toàn, bạn cần ngừng việc tự ý tăng giảm liều, tiếp tục bôi Voltaren ngoài da kết hợp đeo nẹp ngón tay, và đến ngay chuyên khoa Cơ xương khớp – Nội tiết để được bác sĩ hướng dẫn phác đồ giảm liều Corticoid từ từ một cách khoa học, đồng thời thực hiện xét nghiệm đo Cortisol máu để bảo vệ chức năng nội tiết toàn thân.