Hiểu rõ về cận thị và cách phòng ngừa

Cận thị là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây giảm thị lực ở cả trẻ em và người trưởng thành. Nếu không được phát hiện và can thiệp kịp thời, cận thị có thể làm giảm hiệu quả học tập, ảnh hưởng đến công việc và gây nhiều bất tiện trong sinh hoạt hằng ngày. Hiểu đúng về bệnh, nhận biết dấu hiệu ban đầu và có biện pháp chăm sóc mắt phù hợp sẽ giúp bảo vệ thị lực và hạn chế nguy cơ tiến triển nặng.

1. Cận thị là gì? Hiểu rõ về tật khúc xạ phổ biến

Cận thị là tình trạng mắt nhìn rõ các vật ở gần nhưng khó quan sát những vật ở xa do chùm tia sáng sau khi đi qua các môi trường khúc xạ của mắt được hội tụ ở phía trước võng mạc. Vì vậy, người mắc cận thị có thể nhìn rõ các vật ở gần nhưng gặp khó khăn khi quan sát vật ở xa. Trong y khoa, tình trạng này còn được gọi là myopia. Hiện nay, cận thị ngày càng phổ biến do thời gian sử dụng thiết bị điện tử tăng, thói quen học tập ở khoảng cách gần kéo dài và ít hoạt động ngoài trời.

2. Dấu hiệu nhận biết cận thị sớm

Ở giai đoạn đầu, cận thị thường tiến triển âm thầm nên nhiều người chỉ phát hiện khi thị lực đã giảm rõ. Việc nhận biết sớm giúp kiểm soát bệnh hiệu quả và hạn chế nguy cơ tăng số nhanh.

Một số dấu hiệu thường gặp gồm:

Nhìn mờ khi quan sát bảng, biển báo hoặc vật ở khoảng cách xa.
Thường xuyên nheo mắt để nhìn rõ hơn.
Dễ mỏi mắt hoặc đau đầu sau thời gian đọc sách, học tập hoặc làm việc.
Hay dụi mắt, chảy nước mắt hoặc cảm thấy mắt căng tức.
Khó nhìn rõ khi lái xe hoặc di chuyển vào buổi tối.

Ở cận thị ở trẻ em, phụ huynh cũng nên chú ý nếu trẻ ngồi quá gần tivi, cúi sát sách hoặc thường xuyên than phiền nhìn bảng không rõ.

3. Phân loại độ cận thị: Từ nhẹ đến cực đoan

Mức độ cận thị thường được đo bằng đơn vị diop (D). Việc xác định đúng mức độ giúp bác sĩ lựa chọn phương pháp theo dõi và điều trị phù hợp.

Thông thường, cận thị được chia thành các mức sau:

Cận nhẹ: dưới -3,00D, thị lực vẫn có thể cải thiện tốt khi đeo kính.
Cận trung bình: từ -3,00D đến dưới -6,00D, người bệnh cần theo dõi định kỳ để đánh giá sự thay đổi.
Cận nặng: từ -6,00D trở lên, nguy cơ xuất hiện biến chứng cận thị cao hơn so với các mức độ khác.
Cận bệnh lý: thường tiến triển liên tục do nhãn cầu kéo dài bất thường và có thể ảnh hưởng đến võng mạc.

Ngoài phân loại theo số độ, bác sĩ cũng đánh giá nguyên nhân gây cận để đưa ra hướng xử trí phù hợp cho từng trường hợp.

Mức độ cận thị thường được đo bằng đơn vị diop (D).

4. Nguyên nhân gây cận thị: Yếu tố di truyền và lối sống

4.1. Yếu tố di truyền

Yếu tố di truyền có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của cận thị, đặc biệt thông qua một số đặc điểm bẩm sinh của mắt như:

Trục trước – sau của nhãn cầu kéo dài bất thường khiến hình ảnh không được hội tụ chính xác trên võng mạc mà nằm ở phía trước võng mạc.
Giác mạc hoặc thủy tinh thể có độ cong lớn hơn, làm tăng công suất khúc xạ của mắt.
Nếu một trong hai bố mẹ mắc bệnh, con có nguy cơ bị cận cao hơn; nguy cơ còn tăng thêm khi cả bố và mẹ đều bị cận.
Nhiều nghiên cứu đã xác định hàng trăm vị trí gen liên quan đến sự phát triển của bệnh, tuy nhiên yếu tố di truyền chỉ làm tăng tính nhạy cảm chứ không quyết định hoàn toàn việc một người có mắc bệnh hay không.

4.2. Thói quen sinh hoạt không khoa học

Ngoài di truyền, nhiều yếu tố trong cuộc sống hằng ngày cũng góp phần thúc đẩy cận thị tiến triển:

Dành quá nhiều thời gian đọc sách hoặc sử dụng thiết bị điện tử ở khoảng cách gần khiến mắt phải điều tiết liên tục.
Ít tiếp xúc với ánh sáng tự nhiên, làm giảm các cơ chế hỗ trợ kiểm soát sự phát triển của nhãn cầu.
Chế độ ăn thiếu dưỡng chất cần thiết cho mắt, đặc biệt là vitamin và khoáng chất quan trọng.
Ngồi học hoặc làm việc sai tư thế, giữ khoảng cách quá gần với sách, màn hình hoặc thường xuyên cúi đầu.
Áp lực học tập, làm việc kéo dài khiến mắt ít có thời gian nghỉ ngơi và phục hồi.

Việc điều chỉnh những thói quen này không chỉ góp phần hạn chế nguy cơ mắc cận thị mà còn giúp bảo vệ thị lực lâu dài.

5. Những biến chứng nguy hiểm của cận thị nặng

Phần lớn trường hợp cận thị có thể được kiểm soát tốt nếu theo dõi và điều chỉnh thị lực phù hợp. Tuy nhiên, khi số độ tăng cao và kéo dài, nguy cơ xuất hiện biến chứng cận thị cũng lớn hơn.

Bong võng mạc do nhãn cầu kéo dài làm võng mạc mỏng và dễ rách.
Tăng nguy cơ mắc tăng nhãn áp vì cấu trúc mắt thay đổi theo thời gian.
Đục thủy tinh thể có thể xuất hiện sớm hơn so với người không mắc bệnh.
Thoái hóa hoàng điểm do cận nặng, ảnh hưởng trực tiếp đến thị lực trung tâm.
Trẻ mắc cận thị từ sớm và không được chỉnh kính đúng có thể tăng nguy cơ nhược thị hoặc lác.

6. Các phương pháp điều trị và kiểm soát cận thị hiệu quả

Hiện nay có nhiều lựa chọn trong điều trị cận thị, tùy thuộc vào tuổi, mức độ bệnh và nhu cầu của từng người.

Phương pháp phổ biến nhất vẫn là sử dụng kính gọng hoặc kính áp tròng để giúp hình ảnh hội tụ đúng trên võng mạc, từ đó cải thiện thị lực. Với cận thị ở người lớn, phẫu thuật khúc xạ như LASIK hoặc PRK có thể là lựa chọn phù hợp nhằm giảm phụ thuộc vào kính. Ngoài ra, trẻ em đủ điều kiện còn có thể được bác sĩ cân nhắc chỉnh hình giác mạc bằng kính Ortho-K để hỗ trợ kiểm soát sự tiến triển của cận thị.

Dù áp dụng phương pháp nào, người bệnh cũng cần khám mắt định kỳ để theo dõi kết quả và điều chỉnh kế hoạch điều trị khi cần thiết.

7. Phòng ngừa cận thị: Xây dựng thói quen tốt cho mắt

Phần lớn trường hợp cận thị có thể được kiểm soát tốt nếu hình thành thói quen chăm sóc mắt từ sớm. Bên cạnh yếu tố di truyền, môi trường học tập và sinh hoạt hằng ngày cũng ảnh hưởng đáng kể đến nguy cơ mắc bệnh. Để hạn chế cận thị tiến triển, bạn nên duy trì các biện pháp sau:

Học tập và làm việc trong không gian có đủ ánh sáng, tránh đọc sách ở nơi quá tối.
Áp dụng quy tắc 20-20-20: Sau mỗi 20 phút nhìn gần, nhìn xa khoảng 6 m trong 20 giây để mắt được thư giãn.
Giữ khoảng cách hợp lý khi đọc sách hoặc sử dụng máy tính, điện thoại.
Dành thời gian hoạt động ngoài trời khoảng 2 giờ mỗi ngày, đặc biệt với trẻ em.
Tránh để mắt tiếp xúc với điện thoại, máy tính hoặc các thiết bị màn hình trong nhiều giờ liên tiếp.
Bổ sung đầy đủ vitamin A, C, E, lutein, zeaxanthin, omega-3 và các khoáng chất cần thiết cho mắt.
Nên kiểm tra mắt theo định kỳ để theo dõi sự thay đổi của thị lực và xử lý sớm nếu có bất thường.
Cho mắt nghỉ ngơi đầy đủ, ngủ đủ giấc và chớp mắt thường xuyên khi làm việc với màn hình.

Việc duy trì lối sống lành mạnh trên sẽ góp phần giảm nguy cơ mắc cận thị và bảo vệ thị lực lâu dài.

8. Khi nào cần thăm khám mắt định kỳ?

Khám mắt định kỳ giúp phát hiện sớm cận thị cũng như nhiều bệnh lý về mắt khác trước khi xuất hiện triệu chứng rõ ràng. Trẻ em trong độ tuổi đi học nên kiểm tra thị lực khoảng 6 tháng đến 1 năm/lần hoặc theo lịch hẹn của bác sĩ nếu đã mắc cận thị. Người trưởng thành nên khám mắt hằng năm, đặc biệt khi thường xuyên làm việc với máy tính hoặc nhận thấy dấu hiệu như nhìn xa mờ, mỏi mắt, đau đầu, nheo mắt khi quan sát. Việc theo dõi định kỳ giúp điều chỉnh số kính kịp thời và hạn chế nguy cơ bệnh tiến triển.

9. Lời khuyên từ chuyên gia: Bảo vệ đôi mắt sáng khỏe

Để kiểm soát cận thị hiệu quả, người bệnh không nên tự ý mua kính hoặc thay đổi số kính khi chưa được kiểm tra chuyên khoa. Nếu xuất hiện các dấu hiệu như nhìn mờ tăng nhanh, thấy chớp sáng, nhiều đốm đen bay trước mắt hoặc giảm thị lực đột ngột, cần đến cơ sở nhãn khoa ngay vì đây có thể là biểu hiện của các biến chứng nghiêm trọng. Việc phát hiện sớm cận thị và điều trị đúng thời điểm sẽ giúp bảo tồn thị lực và giảm nguy cơ tổn thương võng mạc.

10. Chuyên khoa mắt tại Hệ Thống Y Tế Thu Cúc

Chuyên khoa Mắt tại Hệ thống Y tế Thu Cúc TCI cung cấp dịch vụ khám, tầm soát và theo dõi cận thị cho cả trẻ em và người lớn với hệ thống thiết bị hiện đại cùng đội ngũ bác sĩ chuyên khoa giàu kinh nghiệm. Người bệnh được đo khúc xạ, đánh giá sức khỏe mắt toàn diện và tư vấn phương pháp điều chỉnh thị lực phù hợp theo từng độ tuổi.

Để tiết kiệm thời gian, bạn có thể đặt lịch khám trực tuyến qua ứng dụng TCI Hospital tại app.thucuc.vn và nhận tư vấn từ đội ngũ chuyên gia.

Duy trì thói quen sử dụng mắt khoa học, khám mắt định kỳ và tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ sẽ giúp hạn chế tăng độ cận thị, giảm nguy cơ biến chứng và bảo vệ thị lực lâu dài cho cả trẻ em lẫn người trưởng thành.