Huyết áp cao: Nguyên nhân, triệu chứng và cách kiểm soát

Huyết áp cao là tình trạng phổ biến nhưng thường diễn tiến âm thầm, khiến nhiều người không nhận biết cho đến khi xuất hiện biến chứng. Vậy huyết áp cao do đâu, có triệu chứng gì và cần điều trị như thế nào? Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu hơn để chủ động kiểm soát nguy cơ tăng huyết áp.

1. Huyết áp cao là gì? Tìm hiểu chi tiết

1.1. Giải đáp về cao huyết áp

Huyết áp cao xảy ra khi áp lực của máu tác động lên thành động mạch duy trì ở mức cao kéo dài. Tình trạng này khiến tim phải làm việc nhiều hơn để đưa máu đến các cơ quan. Nếu không được phát hiện và kiểm soát phù hợp, tăng huyết áp có thể làm tổn thương mạch máu theo thời gian. Đây là yếu tố nguy cơ quan trọng liên quan đến bệnh tim mạch, đột quỵ và tổn thương thận.

1.2. Phân loại và chỉ số huyết áp: Khi nào cần lo lắng?

Chỉ số huyết áp gồm hai thành phần chính là huyết áp tâm thu (áp lực khi tim co bóp) và huyết áp tâm trương (áp lực giữa hai nhịp tim).

Huyết áp tối ưu: Tâm thu dưới 120 mmHg và tâm trương dưới 80 mmHg.
Huyết áp bình thường: Tâm thu 120 – 129 mmHg và/hoặc tâm trương 80 – 84 mmHg.
Tiền tăng huyết áp: Tâm thu 130 – 139 mmHg và/hoặc tâm trương 85 – 89 mmHg.
Tăng huyết áp độ 1: Tâm thu 140 – 159 mmHg và/hoặc tâm trương 90 – 99 mmHg.
Tăng huyết áp độ 2: Tâm thu 160 – 179 mmHg và/hoặc tâm trương 100 – 109 mmHg.
Tăng huyết áp độ 3: Tâm thu từ 180 mmHg và/hoặc tâm trương từ 110 mmHg

Một lần đo huyết áp cao chưa đủ chẩn đoán tăng huyết áp, cần theo dõi nhiều lần và đánh giá thêm các yếu tố nguy cơ. Đặc biệt, huyết áp nguy hiểm từ 180/120mmHg trở lên hoặc kèm triệu chứng bất thường cần được thăm khám y tế khẩn cấp

Chủ động kiểm soát chỉ số giúp nâng cao hiệu quả của quá trình điều trị huyết áp cao

2. Nguyên nhân gây huyết áp cao: Từ lối sống đến bệnh lý tiềm ẩn

2.1. Huyết áp cao nguyên phát (vô căn) và các yếu tố nguy cơ

Huyết áp cao nguyên phát, còn gọi là tăng huyết áp vô căn, chiếm phần lớn trường hợp, thường không xuất phát từ một nguyên nhân duy nhất. Nguyên nhân cao huyết áp này thường liên quan tới gen di truyền, tuổi tác, giới tính, chủng tộc và thói quen sinh hoạt (stress kéo dài, hút thuốc lá, sử dụng rượu bia thường xuyên,…)

2.2. Huyết áp cao thứ phát và các bệnh lý liên quan

Tăng huyết áp thứ phát xảy ra khi huyết áp tăng do một bệnh lý hoặc yếu tố cụ thể:

Bệnh lý nền: Chứng ngưng thở khi ngủ hay suy thận làm gián đoạn lượng oxy và dòng máu.
Tác dụng của thuốc: Một số loại thuốc co mạch khiến tim phải co bóp mạnh hơn để đẩy máu đi.
Chất kích thích: Việc sử dụng chất cấm làm hẹp động mạch và gây tổn thương cơ tim nhanh chóng.
U tuyến thượng thận: Khối u kích thích cơ thể tiết nhiều hormone gây mất cân bằng hoạt động tim mạch.
Bệnh lý tuyến giáp: Sự rối loạn hormone tuyến giáp làm nhịp tim thay đổi và áp lực máu tăng.
Bệnh tim bẩm sinh: Dị tật bẩm sinh ở hệ mạch máu cản trở quá trình lưu thông máu tự nhiên.

3. Nhận biết sớm triệu chứng của huyết áp cao: Đừng chủ quan

3.1. Các triệu chứng cao huyết áp thường gặp và không đặc hiệu

Một đặc điểm đáng lưu ý của tăng huyết áp là bệnh thường không gây triệu chứng rõ ràng trong giai đoạn đầu. Nhiều người vẫn sinh hoạt bình thường dù chỉ số huyết áp đã tăng. Khi huyết áp tăng cao hoặc biến động mạnh, một số người có thể xuất hiện:

Đau đầu
Chóng mặt
Hoa mắt, nhìn mờ
Khó thở
Đau tức ngực

Tuy nhiên, các biểu hiện này không đặc hiệu và không thể dùng để xác định chính xác bệnh.

3.2. Khi nào cần gặp bác sĩ ngay?

Người bệnh nên đi khám khi huyết áp thường xuyên cao hoặc xuất hiện những triệu chứng bất thường kéo dài.

Nếu đau ngực đột ngột, kéo dài hoặc lan đến tay, vai, cổ, hàm hay lưng, cần cấp cứu kịp thời.
Khó thở, vã mồ hôi, choáng váng hoặc buồn nôn đi kèm đau ngực có thể là dấu hiệu của biến cố tim mạch cấp tính, không nên tự theo dõi tại nhà hoặc tự sử dụng thuốc hạ huyết áp.

Tại Thu Cúc TCI, người bệnh được thăm khám bởi đội ngũ bác sĩ Tim mạch giàu kinh nghiệm cùng thiết bị holter điện tâm đồ, điện tim,... hỗ trợ chẩn đoán bệnh lý. — Tại Thu Cúc TCI, người bệnh được thăm khám bởi đội ngũ bác sĩ Tim mạch giàu kinh nghiệm cùng thiết bị holter điện tâm đồ, điện tim,… hỗ trợ chẩn đoán bệnh lý.

4. Biến chứng nguy hiểm của huyết áp cao: Ảnh hưởng đến toàn bộ cơ thể

4.1. Tác động lên hệ tim mạch

Áp lực máu kéo dài sẽ tạo nên hàng loạt biến chứng huyết áp cao trên hệ tuần hoàn. Người bệnh có nguy cơ mắc bệnh mạch vành, đau thắt ngực, suy tim hoặc nhồi máu cơ tim. Huyết áp cao cũng thúc đẩy quá trình hình thành mảng xơ vữa trong lòng động mạch.

4.2. Nguy cơ đột quỵ và các vấn đề não bộ

Biến chứng huyết áp cao đặc biệt đáng lo ngại là đột quỵ. Huyết áp tăng kéo dài có thể làm tổn thương thành mạch máu não, khiến mạch dễ tắc nghẽn hoặc vỡ.

4.3. Tổn thương thận và mắt

Huyết áp cao kéo dài có thể làm tổn thương mạch máu tại thận, ảnh hưởng chức năng lọc và gây suy giảm chức năng thận. Đồng thời, bệnh có thể tổn thương mạch máu võng mạc, làm suy giảm thị lực nếu tiến triển nặng.

4.4. Ảnh hưởng đến các cơ quan khác

Tăng huyết áp thường xuất hiện cùng các yếu tố như béo bụng, đường huyết cao và rối loạn mỡ máu. Sự kết hợp này có thể tạo thành hội chứng chuyển hóa, làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch, đái tháo đường và đột quỵ.

5. Chẩn đoán huyết áp cao: Các phương pháp hiệu quả

5.1. Đo huyết áp tại phòng khám và tại nhà

Chẩn đoán tăng huyết áp cần dựa trên các lần đo đúng kỹ thuật và được đánh giá trong bối cảnh phù hợp:

Tại cơ sở y tế, huyết áp thường được xác định khi tâm thu từ 140 mmHg và/hoặc tâm trương từ 90 mmHg.
Khi tự đo tại nhà, kết quả thường xuyên từ khoảng 135/85 mmHg trở lên, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ. Vì vậy, người bệnh nên nghỉ ngơi trước khi đo và thực hiện nhiều lần vào các thời điểm phù hợp.

Khi huyết áp bất thường kéo dài hoặc xuất hiện dấu hiệu cảnh báo, người bệnh nên thăm khám sớm thay vì tự điều trị tại nhà.

5.2. Theo dõi huyết áp 24 giờ

Đo huyết áp lưu động 24 giờ sử dụng thiết bị tự động (phương pháp Holter) ghi nhận huyết áp trong cả ngày và đêm. Phương pháp này giúp đánh giá huyết áp trong điều kiện sinh hoạt thực tế.

6. Kiểm soát và phòng ngừa huyết áp cao: Chìa khóa cho sức khỏe lâu dài

6.1. Thay đổi lối sống: Nền tảng của mọi biện pháp

Theo Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị tăng huyết áp của Bộ Y tế, phòng ngừa huyết áp cao bắt đầu từ việc duy trì lối sống lành mạnh và kiểm soát các yếu tố nguy cơ:

Chế độ ăn cho người cao huyết áp: Giảm muối dưới 6g mỗi ngày và tăng cường rau xanh tươi mát.
Kiểm soát cân nặng: Duy trì chỉ số BMI hợp lý từ 18.5 -22.9 kg/m2.
Vận động thể chất: Tập thể dục cho người cao huyết áp cần duy trì vừa sức từ 30 đến 60 phút mỗi ngày.
Loại bỏ thói quen xấu: Hạn chế rượu bia và ngưng việc hút thuốc lá.
Giải tỏa căng thẳng: Giữ tinh thần thư thái và tránh bị nhiễm lạnh đột ngột.

Việc thay đổi lối sống phù hợp có thể giúp giảm huyết áp và hạn chế nhu cầu sử dụng thuốc

6.2. Vai trò của thuốc trong điều trị huyết áp cao

Không phải tất cả người bệnh đều cần sử dụng thuốc ngay từ đầu, nhưng nhiều trường hợp cần phối hợp thuốc với thay đổi lối sống. Bác sĩ sẽ lựa chọn thuốc dựa trên mức huyết áp và nguy cơ tim mạch. Các nhóm thuốc có thể giúp giảm lượng muối, nước trong cơ thể hoặc làm giãn mạch. Một số thuốc khác làm giảm hoạt động của tim hoặc tác động lên các cơ chế điều hòa huyết áp. Người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt chỉ định để đạt kết quả tối ưu.

Huyết áp cao thường diễn tiến âm thầm nhưng có thể gây tổn thương nghiêm trọng đến tim, não, thận và mắt. Tại Thu Cúc TCI, đội ngũ chuyên gia Tim mạch giàu kinh nghiệm cùng hệ thống chẩn đoán hiện đại giúp đánh giá và định hướng điều trị phù hợp. Đặt lịch khám qua ứng dụng TCI Hospital: app.thucuc.vn để được tư vấn và lựa chọn dịch vụ khám phù hợp.