Ung thư đại tràng là gì? Dấu hiệu nhận biết, tầm soát và tiên lượng điều trị

Ung thư đại tràng là bệnh lý ác tính đường tiêu hóa, có thể tiến triển âm thầm trong giai đoạn đầu với các triệu chứng dễ nhầm lẫn với bệnh tiêu hóa thông thường. Nhận biết sớm dấu hiệu bất thường, chủ động tầm soát và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp có ý nghĩa quan trọng đối với tiên lượng bệnh. Vậy ung thư đại tràng có biểu hiện gì, khi nào nên tầm soát và khả năng điều trị ra sao?

1. Dấu hiệu ung thư đại tràng là gì?

Ở giai đoạn sớm, tổn thương tiền ung thư (như polyp) hoặc khối u kích thước nhỏ thường không gây ra triệu chứng rầm rộ. Khi khối u phát triển, người bệnh mới bắt đầu nhận thấy các rối loạn hoạt động tiêu hóa.

Nhận biết sớm các dấu hiệu ung thư đại tràng giúp người bệnh chủ động đi khám kịp thời:

Thay đổi thói quen đi tiêu kéo dài: Xuất hiện tình trạng tiêu chảy hoặc táo bón bất thường kéo dài trên vài tuần. Một số trường hợp người bệnh gặp hiện tượng tiêu chảy xen kẽ táo bón không rõ nguyên nhân.
Đại tiện ra máu: Máu có thể có màu đỏ tươi hoặc đỏ thẫm lẫn trong phân, đôi khi phân có màu đen như bã cà phê do xuất huyết từ đoạn đại tràng cao.
Đau bụng rải rác hoặc co thắt: Các cơn đau âm ỉ, co thắt vùng bụng dưới hoặc quanh rốn, thường đi kèm cảm giác đầy hơi, chướng bụng khó chịu.
Cảm giác đi đại tiện không hết phân: Khối u làm hẹp lòng đại tràng, gây ra cảm giác vướng víu và muốn đi đại tiện liên tục ngay cả khi vừa đi xong.
Phân biến dạng: Phân trở nên dẹt, nhỏ hẹp như dải ribbon do phải chui qua khoảng hẹp bị khối u chèn ép.
Mệt mỏi và sút cân không rõ nguyên nhân: Chảy máu rỉ rả kéo dài gây thiếu máu mạn tính, kết hợp với sự tiêu hao năng lượng do khối u khiến cơ thể sút cân nhanh chóng mà không do chế độ ăn kiêng.

*Ở giai đoạn sớm, tổn thương tiền ung thư (như polyp) hoặc khối u kích thước nhỏ thường không gây ra triệu chứng rầm rộ*

2. Tiến triển của ung thư đại tràng giai đoạn đầu như thế nào?

Ung thư đại tràng giai đoạn đầu (bao gồm giai đoạn 0 và giai đoạn I) là thời điểm khối u chỉ mới hình thành và khu trú ở lớp niêm mạc hoặc lớp dưới niêm mạc của thành đại tràng, chưa xâm lấn qua lớp cơ và chưa lây lan tới các hạch vùng. Đặc điểm của giai đoạn sớm:

Không triệu chứng: Đa số các trường hợp ở giai đoạn này được phát hiện tình cờ qua thăm khám sức khỏe định kỳ hoặc nội soi tiêu hóa.
Tỷ lệ chữa khỏi cao: Tế bào ung thư chưa có khả năng xâm lấn mạch máu hay mạch huyết huyết. Do đó, việc can thiệp loại bỏ tổn thương ở thời điểm này mang lại hiệu quả triệt căn rất cao.
Phương pháp can thiệp tối ưu: Bác sĩ có thể tiến hành cắt hớt niêm mạc (EMR) hoặc cắt tách niêm mạc qua nội soi (ESD) ngay trong quá trình nội soi mà không cần phải mổ mở hay cắt bỏ đoạn đại tràng lớn.

3. Các đối tượng tầm soát ung thư đại tràng gồm những ai?

Chủ động tầm soát ung thư đại tràng là giải pháp then chốt để phát hiện bệnh từ giai đoạn tổn thương tiền ung thư (polyp) hoặc giai đoạn rất sớm.

Các đối tượng nên tầm soát định kỳ:

Người từ 45 tuổi trở lên (dù không có triệu chứng bất thường).
Người có tiền sử gia đình (bố, mẹ, anh chị em) mắc ung thư đại trực tràng hoặc polyp đại tràng.
Người mắc các bệnh lý viêm ruột mạn tính (bệnh Crohn, viêm loét đại tràng mạn tính).
Người có lối sống ít vận động, chế độ ăn nhiều thịt đỏ, đồ nướng, hút thuốc lá và uống nhiều rượu bia.

4. Nguy cơ di căn ung thư đại tràng và các vị trí thường gặp là gì?

Khi không được phát hiện và can thiệp ở giai đoạn đầu, tế bào ung thư sẽ phát triển xuyên qua thành ruột, xâm nhập vào mạch máu và hệ thống bạch huyết để di chuyển đến các cơ quan xa. Tình trạng này gọi là di căn ung thư đại tràng (giai đoạn IV).

Các vị trí di căn phổ biến:

Di căn Gan: Gan là cơ quan nhận máu trực tiếp từ đại tràng qua hệ thống tĩnh mạch cửa. Do đó, gan là vị trí di căn xa phổ biến nhất (chiếm hơn 50% các trường hợp di căn). Người bệnh có thể xuất hiện dấu hiệu vàng da, đau hạ sườn phải, chán ăn.
Di căn phổi: Tế bào ung thư theo dòng máu đến định cư tại phổi, gây nên các triệu chứng ho kéo dài, khó thở, ho ra máu hoặc đau ngực.
Di căn phúc mạc: Khối u xâm lấn gieo rắc tế bào ung thư vào màng bụng, gây tích tụ dịch trong ổ bụng (cổ trướng), đau bụng lan tỏa và tắc ruột.
Di căn xương và não: Mặc dù ít gặp hơn, ung thư đại tràng tiến triển vẫn có thể di căn đến hệ xương gây đau xương, gãy xương патоological, hoặc di căn não gây nhức đầu, động kinh, rối loạn thần kinh.

*Khi không được phát hiện và can thiệp ở giai đoạn đầu, tế bào ung thư sẽ phát triển xuyên qua thành ruột*

5. Tiên lượng ung thư đại tràng theo từng giai đoạn

Tiên lượng ung thư đại tràng phụ thuộc rất lớn vào giai đoạn phát hiện bệnh, độ tuổi, thể trạng chung của bệnh nhân và khả năng đáp ứng với các phác đồ điều trị (phẫu thuật, hóa trị, xạ trị, điều trị đích, miễn dịch).

Chỉ số phổ biến nhất được dùng để đánh giá tiên lượng là tỷ lệ sống sau 5 năm (tỷ lệ phần trăm bệnh nhân còn sống sau 5 năm kể từ thời điểm chẩn đoán):

Giai đoạn I (Giai đoạn khu trú): Tế bào ung thư chưa xâm lấn qua lớp cơ. Tỷ lệ sống sau 5 năm đạt trên 90%.
Giai đoạn II (Giai đoạn lan rộng tại chỗ): Khối u đã phát triển xuyên qua thành đại tràng nhưng chưa lan tới hạch. Tỷ lệ sống sau 5 năm dao động từ 75% – 85%.
Giai đoạn III (Giai đoạn di căn hạch): Tế bào ung thư đã lây lan sang các hạch bạch huyết lân cận. Tỷ lệ sống sau 5 năm đạt khoảng 50% – 70% (nhờ sự kết hợp giữa phẫu thuật và hóa trị hỗ trợ).
Giai đoạn IV (Giai đoạn di căn xa): Ung thư đã di căn đến gan, phổi hoặc các cơ quan khác. Tỷ lệ sống sau 5 năm giảm xuống còn khoảng 12% – 15%.

6. Làm sao để chủ động phòng ngừa ung thư đại tràng?

Bên cạnh việc tầm soát, việc thiết lập lối sống lành mạnh đóng vai trò quan trọng trong việc giảm nguy cơ hình thành khối u ở đại tràng:

Tăng cường xơ: Bổ sung nhiều rau xanh, trái cây tươi, ngũ cốc nguyên hạt vào khẩu phần ăn hàng ngày để hỗ trợ nhu động ruột.
Hạn chế thịt đỏ và thực phẩm chế biến sẵn: Giảm tiêu thụ thịt bò, thịt heo, xúc xích, lạp xưởng, đồ nướng chiên rán nhiều dầu mỡ.
Duy trì vận động thể chất: Tập thể dục ít nhất 30 phút mỗi ngày giúp kiểm soát cân nặng và kích thích tiêu hóa.
Không hút thuốc và hạn chế rượu bia: Loại bỏ các tác nhân gây đột biến DNA trong niêm mạc ruột.

Tóm lại, ung thư đại tràng hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu được quan tâm đúng mức. Việc nắm rõ các dấu hiệu ung thư đại tràng, thực hiện tầm soát ung thư đại tràng định kỳ ngay từ giai đoạn đầu chính là “chìa khóa vàng” giúp mang lại tiên lượng ung thư đại tràng tốt nhất, hạn chế tối đa nguy cơ di căn ung thư đại tràng nguy hiểm. Khi có bất kỳ biểu hiện bất thường nào về tiêu hóa, người bệnh nên đến các cơ sở y tế chuyên khoa để được khám và tư vấn kịp thời.