Làm sao để biết u lành tính hay ác tính?

Dù mới phát hiện một khối u hay đang theo dõi từ lâu, điều khiến nhiều người lo lắng nhất vẫn là làm sao để biết u lành tính hay ác tính? Thực tế, việc phân biệt đúng bản chất khối u không chỉ giúp giảm bớt hoang mang mà còn đóng vai trò quan trọng trong quyết định điều trị, theo dõi và tiên lượng sức khỏe về lâu dài.

1. Phân biệt u lành và u ác tính

Trong quá trình thăm khám, rất nhiều người băn khoăn làm sao để biết u lành tính hay ác tính, bởi hai loại khối u này có bản chất và mức độ nguy hiểm hoàn toàn khác nhau. Việc hiểu rõ đặc điểm của từng loại sẽ giúp bạn chủ động hơn trong theo dõi và điều trị.

1.1. U lành tính

Trước hết, cần hiểu rõ nhận biết khối u lành tính dựa trên những đặc điểm cơ bản. U lành tính là những khối u không phải ung thư, phát triển chậm và thường chỉ khu trú tại một vị trí nhất định trong cơ thể. Do không xâm lấn các mô xung quanh nên việc điều trị thường đơn giản và hiệu quả hơn.

Về mặt tế bào học, phân biệt u lành tính và u ác tính cho thấy u lành tính được cấu tạo từ các tế bào có hình dạng và cấu trúc gần giống với mô bình thường nơi chúng xuất hiện. Khối u thường có ranh giới rõ, dạng tròn hoặc bầu dục, phát triển thành từng cụm gọn gàng nên tương đối dễ nhận biết và loại bỏ khi cần thiết.

Một điểm then chốt giúp làm sao để biết u lành hay u ác là khả năng di căn. U lành tính không lan sang các cơ quan khác. Sau khi được cắt bỏ hoàn toàn, chúng hiếm khi gây biến chứng nghiêm trọng, dù trong một số trường hợp vẫn có thể tái phát nếu còn sót mô u.

Về triệu chứng, đa số u lành tính gây ít biểu hiện hoặc không có triệu chứng rõ ràng. Nhiều trường hợp chỉ tình cờ phát hiện qua khám sức khỏe định kỳ hoặc chẩn đoán hình ảnh. Tuy nhiên, nếu khối u phát triển lớn và chèn ép lên cơ quan, dây thần kinh hay mạch máu, người bệnh vẫn có thể cảm thấy đau, khó chịu hoặc rối loạn chức năng. Ví dụ, u não lành tính có thể gây đau đầu, giảm thị lực; U mỡ kích thước lớn có thể gây vướng víu do khối lượng của nó.

1.2. U ác tính (ung thư)

Ngược lại với u lành tính, u ác tính chính là ung thư và có đặc điểm tiến triển phức tạp hơn. U ác tính phát triển nhanh, xâm lấn mô xung quanh và có khả năng đe dọa tính mạng nếu không được điều trị kịp thời.

Xét về cấu trúc tế bào, các khối u ác tính gồm những tế bào bất thường, hình dạng biến đổi, không còn giống mô ban đầu. Chúng phân chia không kiểm soát, sắp xếp lộn xộn, ranh giới không rõ ràng, tạo điều kiện cho việc xâm nhập sang các mô lân cận. Đây là đặc điểm quan trọng giúp phân biệt u lành tính và u ác tính trên lâm sàng và mô bệnh học.

Đặc biệt, u ác tính có khả năng di căn. Tế bào ung thư có thể theo đường máu hoặc hệ bạch huyết di chuyển đến các cơ quan xa như phổi, gan, xương… Khi ung thư đã di căn, việc điều trị trở nên khó khăn hơn và tiên lượng sống của người bệnh cũng bị ảnh hưởng đáng kể.

Về mặt triệu chứng, u ác tính thường gây biểu hiện sớm và rõ hơn so với u lành. Người bệnh có thể gặp các dấu hiệu như: khối u lớn nhanh bất thường, đau kéo dài, mệt mỏi, sụt cân không rõ nguyên nhân, chảy máu hoặc tiết dịch bất thường, thay đổi trên da. Do tế bào ung thư phá hủy mô lành, u ác tính thường làm suy giảm chức năng cơ quan và gây ra nhiều triệu chứng toàn thân nghiêm trọng.

2. Các phương pháp chẩn đoán tại bệnh viện

Để trả lời câu hỏi làm sao để biết u lành tính hay ác tính, bác sĩ không dựa vào một kỹ thuật đơn lẻ mà thường kết hợp nhiều phương pháp khác nhau. Mỗi phương pháp có vai trò riêng, bổ trợ cho nhau nhằm đưa ra chẩn đoán chính xác nhất.

2.1. Chẩn đoán hình ảnh

Trong bước đầu đánh giá, chẩn đoán hình ảnh giữ vai trò quan trọng. Các kỹ thuật như chụp cộng hưởng từ (MRI) hay chụp cắt lớp vi tính (CT) giúp phát hiện sự hiện diện của khối u, xác định vị trí, kích thước và mối liên quan với các cơ quan xung quanh. Đây là cơ sở ban đầu để bác sĩ định hướng phân biệt u lành tính và u ác tính.

Tuy nhiên, chỉ dựa vào hình ảnh thì việc làm sao để biết u lành hay u ác vẫn còn nhiều hạn chế. Hình ảnh học không phải lúc nào cũng phản ánh chính xác bản chất tế bào của khối u. Một số khối u lành và ác có hình thái khá giống nhau, đặc biệt ở giai đoạn sớm. Ngoài ra, các tổn thương rất nhỏ đôi khi khó được phát hiện, và kết quả đọc phim cũng có thể khác nhau giữa các bác sĩ.

Dù rằng chẩn đoán hình ảnh rất hữu ích trong định hướng và theo dõi bệnh, nhưng không thể thay thế hoàn toàn việc quan sát mô bệnh học dưới kính hiển vi. Chẩn đoán ung thư là một quá trình tổng hợp, bao gồm thăm khám lâm sàng, hình ảnh học và đánh giá mô học, chứ không có một xét nghiệm đơn lẻ nào đủ để đưa ra tất cả câu trả lời.

2.2. Sinh thiết để phân biệt u lành tính và u ác tính

Khi cần xác định chính xác bản chất khối u, sinh thiết là phương pháp có độ tin cậy cao nhất. Đây được xem là “tiêu chuẩn vàng” trong nhận biết khối u lành tính và u ác tính. Sinh thiết bao gồm việc lấy một mẫu mô từ khối u và phân tích dưới kính hiển vi để đánh giá hình thái tế bào.

Thông qua sinh thiết, bác sĩ có thể xác định rõ khối u là lành hay ác, mức độ biệt hóa của tế bào ung thư, cũng như cung cấp thông tin quan trọng cho việc lựa chọn phác đồ điều trị và đánh giá nguy cơ di căn. Dù vậy, phương pháp này đòi hỏi kỹ thuật chính xác và kinh nghiệm của người thực hiện. Trong một số trường hợp, sai sót khi lấy mẫu hoặc mẫu không đại diện cho toàn bộ khối u có thể ảnh hưởng đến kết quả.

2.3. Xét nghiệm máu

Bên cạnh hình ảnh học và sinh thiết, xét nghiệm máu cũng góp phần hỗ trợ trả lời làm sao để biết u lành hay u ác. Phương pháp này giúp phân biệt khối u lành tính và khối u ác tính thông qua việc đo lường các chất chỉ dấu khối u – những chất do tế bào ung thư tiết ra hoặc do cơ thể phản ứng tạo thành.

Một số xét nghiệm thường được sử dụng gồm: Định lượng các dấu ấn ung thư như AFP (ung thư gan), PSA (tuyến tiền liệt), CA-125 (buồng trứng), CEA (đại trực tràng) hay CA 19-9 (tụy). Ngoài ra, công thức máu toàn bộ giúp đánh giá tình trạng thiếu máu, rối loạn bạch cầu, đôi khi gợi ý các bệnh lý ác tính về máu. Các xét nghiệm chức năng gan, thận cũng cho thấy mức độ ảnh hưởng của khối u đến các cơ quan này.

Cần lưu ý rằng xét nghiệm máu không thể chẩn đoán xác định hoàn toàn u là lành tính hay ác tính. Vai trò chính của nó là tầm soát, theo dõi tiến triển bệnh và phối hợp với chẩn đoán hình ảnh hoặc sinh thiết để đưa ra kết luận chính xác nhất. Nhìn chung, việc phát hiện sớm khối u và áp dụng đồng thời nhiều phương pháp chẩn đoán sẽ giúp sàng lọc hiệu quả và lựa chọn hướng điều trị phù hợp hơn.

Nhìn chung, bất kỳ khối u nào xuất hiện trên cơ thể cũng cần được theo dõi và đánh giá một cách cẩn trọng. Việc trì hoãn thăm khám hoặc chỉ dựa vào cảm nhận chủ quan có thể khiến bệnh tiến triển âm thầm, khó kiểm soát về sau. Do đó, thăm khám sớm tại cơ sở y tế uy tín, thực hiện đầy đủ các xét nghiệm cần thiết theo chỉ định bác sĩ chính là cách an toàn nhất để bảo vệ sức khỏe. Đây cũng cách giúp người bệnh hiểu rõ làm sao để biết u lành tính hay ác tính, từ đó yên tâm hơn và chủ động trong quá trình điều trị.