Đột biến gen KRAS trong ung thư phổi
Đột biến gen KRAS trong ung thư phổi là một trong những bất thường di truyền phổ biến, đặc biệt ở ung thư phổi không tế bào nhỏ, có ảnh hưởng trực tiếp đến cơ chế hình thành khối u, khả năng đáp ứng điều trị và tiên lượng bệnh. Việc hiểu rõ vai trò của đột biến KRAS giúp bác sĩ lựa chọn chiến lược điều trị phù hợp và cá thể hóa phác đồ cho từng bệnh nhân.
1. Ung thư phổi có liên quan đến đột biến gen không?
Trước khi tìm hiểu đột biến gen KRAS trong ung thư phổi thì cần biết đột biến gen KRAS là gì? Thực chất, KRAS là một gen sinh ung thư, có nhiệm vụ truyền tín hiệu giúp tế bào phát triển và phân chia đúng cách. Khi gen này bị đột biến, tín hiệu tăng trưởng bị kích hoạt liên tục, khiến tế bào nhân lên mất kiểm soát và dần hình thành khối u. Đây chính là cơ chế gây ra ung thư phổi đột biến KRAS.
“Ung thư phổi có liên quan đến đột biến gen không?” – câu trả lời là có. Nhiều trường hợp ung thư phổi phát sinh do các đột biến gen xảy ra trong tế bào phổi, làm rối loạn cơ chế kiểm soát tăng trưởng tế bào. Trong số đó, đột biến gen KRAS trong ung thư phổi là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất, đặc biệt ở ung thư phổi không tế bào nhỏ.
Khoảng 25% bệnh nhân ung thư phổi mang một dạng ung thư phổi đột biến gen liên quan đến KRAS. Trong đó, đột biến KRAS G12C là phổ biến nhất, chiếm khoảng 10-13% ung thư phổi không tế bào nhỏ không vảy. Hiện nay đã có thuốc điều trị nhắm trúng đích dành riêng cho nhóm bệnh nhân mang đột biến này.
Đột biến KRAS thường gặp hơn ở người đang hút thuốc hoặc đã từng hút thuốc, nhưng cũng có thể xuất hiện ở người không có tiền sử hút thuốc. Tỷ lệ ung thư phổi đột biến KRAS khác nhau giữa các khu vực và chủng tộc, trong đó thấp hơn ở người châu Á so với người da trắng.
2. Các đột biến gen phổ biến trong ung thư phổi
Trong ung thư phổi đột biến gen, KRAS là một trong những gen bị đột biến phổ biến nhất, đặc biệt ở ung thư biểu mô tuyến phổi. Ước tính khoảng 30% bệnh nhân ung thư phổi tại các nước phương Tây mang đột biến gen KRAS trong ung thư phổi, trong khi tỷ lệ này thấp hơn, chỉ khoảng 5-12% ở các quốc gia châu Á. Các đột biến RAS khác như NRAS hay HRAS rất hiếm gặp, lần lượt chỉ chiếm khoảng 1% và dưới 1% trong ung thư phổi không tế bào nhỏ.
Trong số các dạng ung thư phổi đột biến KRAS, biến thể KRAS G12C là phổ biến nhất, chiếm gần 40% các trường hợp có đột biến KRAS và khoảng 10-13% ung thư phổi không tế bào nhỏ tiến triển, không vảy ở phương Tây. Ngoài G12C, KRAS còn có nhiều dạng đột biến khác như G12V, G12D, G12A, G12S, G12R hoặc G12F, chủ yếu tập trung tại codon 12 của gen. Ít gặp hơn là các đột biến ở codon 13 (G13C) và codon 61 (Q61H).
Về cơ chế, khi glycine tại codon 12 của KRAS bị thay thế bởi các axit amin khác, protein KRAS sẽ bị “kẹt” ở trạng thái hoạt hóa, khiến tín hiệu tăng sinh tế bào diễn ra liên tục và thúc đẩy sự hình thành khối u. Đáng chú ý, đột biến KRAS G12C thường liên quan đến hút thuốc lá do ảnh hưởng của các chất gây ung thư trong khói thuốc, trong khi KRAS G12D lại hay gặp hơn ở người không hút thuốc. Ngoài ra, đột biến KRAS đôi khi còn xuất hiện đồng thời với các đột biến gen khác như STK11, gặp ở khoảng 10% ung thư biểu mô tuyến phổi, góp phần làm bệnh tiến triển phức tạp hơn.
3. Xét nghiệm đột biến gen trong ung thư phổi như thế nào?
Xét nghiệm đột biến gen trong ung thư phổi thường được thực hiện bằng các kỹ thuật phân tích gen hiện đại nhằm xác định những thay đổi di truyền thúc đẩy sự hình thành và tiến triển khối u. Phổ biến nhất hiện nay là xét nghiệm giải trình tự thế hệ mới (NGS), hay còn gọi là xét nghiệm sinh học phân tử toàn diện.
Với phương pháp này, mẫu mô lấy từ khối u ung thư phổi thông qua sinh thiết sẽ được phân tích đồng thời nhiều gen liên quan đến ung thư, bao gồm cả đột biến gen KRAS trong ung thư phổi và các đột biến quan trọng khác. Nhờ đó, bác sĩ có thể xác định người bệnh thuộc nhóm ung thư phổi đột biến gen nào, ví dụ ung thư phổi đột biến KRAS, để lựa chọn hướng điều trị phù hợp.
Trong trường hợp bệnh nhân không thể lấy mẫu mô do vị trí khối u khó tiếp cận hoặc tình trạng sức khỏe không cho phép, xét nghiệm sinh thiết dịch thể có thể được sử dụng thay thế. Đây là hình thức xét nghiệm đột biến gen ung thư phổi thông qua mẫu máu, giúp phát hiện một số đột biến gen lưu hành trong máu người bệnh.
Việc thực hiện xét nghiệm đột biến gen nên được tiến hành sớm, ngay sau khi chẩn đoán ung thư phổi và trước khi bắt đầu các phương pháp điều trị như hóa trị hay liệu pháp miễn dịch. Điều này giúp đảm bảo chiến lược điều trị được cá thể hóa và đạt hiệu quả tối ưu cho từng bệnh nhân.
Tóm lại, đột biến gen KRAS trong ung thư phổi không chỉ đóng vai trò quan trọng trong cơ chế hình thành và tiến triển khối u mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến tiên lượng và lựa chọn điều trị cho người bệnh. Việc phát hiện sớm tình trạng đột biến KRAS thông qua các xét nghiệm gen hiện đại giúp bác sĩ cá thể hóa phác đồ, lựa chọn liệu pháp phù hợp và tối ưu hiệu quả điều trị.
